Atli Harðarson
Evrópusambandið

Ísland er ekki í ESB og ekki Noregur heldur. Meðal Dana og Breta er veruleg andstaða gegn sambandinu. Þær Evrópuþjóðir sem eru skyldastar okkur í hugsun og hátt, Danir, Norðmenn og Bretar eru, eins og margir Íslendingar, tvístígandi í afstöðu sinni til ESB. Danir og Bretar ákváðu að vera með en ég tel nær fullvíst að ef þeir hefðu vitað að árið 2001 yrði rætt í fullri alvöru um samræmda skattheimtu og samræmda refsilöggjöf, auk sameiginlegs gjaldmiðils, þá hefðu þeir aldrei samþykkt inngöngu.
    Þeir sem hallast á sveif með aðild segja margir sem svo að allar hinar Evrópuþjóðirnar ætli að vera með svo við verðum að gera það líka. Þessi rök eru álíka merkileg og þau sem lesin voru yfir mér þegar mér var kennt að reykja endur fyrir löngu. Þá var sagt: Það reykja náttúrlega allir. Ég gein við flugunni og ályktaði að þá hlyti ég líka að reykja. Þetta var að sjálfsögðu kolröng ályktun. Hefði forsendan, að allir reyktu, verið sönn hefði ég þess heldur verið maður að meiri með því að segja nei. Í pólitískum þrætum á þriðja áratug síðustu aldar var svipuð hundalógik notuð af fylgismönnum kommúnisma. Þeir margstögluðust á því að byltingin kæmi hvort sem er, sósíalismi væri framtíðin og því þýddi ekkert að streitast á móti. Nú er ég hættur að reykja og kommúnismi kominn úr tísku. En hundalógik af fyrrgreindu tagi er enn notuð og einna helst af talsmönnum Evrópusamruna sem telja honum til gildis að vera með einhverjum hætti óumflýjanlegur. Vart þarf að taka fram að þessi rök eru einskis virði og ekkert annað en hreinn kjánaskapur að láta þau hafa áhrif á afstöðu sína.
    Eitthvað fleira eiga talsmenn aðildar í pokahorninu. Sumir láta að því liggja að með aðild fáist ýmisleg réttarbót, lögin sem sett eru í Brussel henti okkur betur en þau sem samþykkt eru við Austurvöll. Þessi hugmynd er raunar með slíkum ólíkindum að það er erfitt að ímynda sér hvernig nokkrum manni dettur í hug að trúa því í fullri alvöru að innlendir þingmenn setji verri lög en hægt er að fá í pósti frá útlöndum. Er ekki sannleikurinn miklu frekar sá að meðan við stöndum utan ESB getur Alþingi leitt frumvörp frá Brussel í lög ef þingmönnum líst þau til heilla fyrir land og lýð en með aðild verðum við að taka við öllu sem þaðan kemur bæði góðu og vondu? Þessu munu talsmenn aðildar trúlega svara með því að segja að löggjöf ESB hafi óhjákvæmilega áhrif hér á landi og við getum hvergi hnikað þar stafkrók án þess að gerast meðlimir. Tvennt er við þetta að athuga. Annað er að ESB er ekki stjórnað með svo lýðræðislegum hætti að nokkur von sé að almennir borgarar hafi teljandi áhrif á stefnu þess og löggjöf. Hitt er að jafnvel þótt einhverjir íslenskir embættismenn gætu við og við kippt í spotta út í Brussel er fráleitt að sambandið láti íbúa fámennrar eyjar úti í hafsauga hafa nokkur minnstu áhrif þegar hagsmunir stórþjóða eru í húfi. ESB er ekki bandalag fullvalda ríkja þar sem hvert ríki hefur atkvæðisrétt óháð höfðatölu. Reglurnar sem það setur eru ekki milliríkjasamningar þar sem hvert sjálfstætt ríki hefur val um hvort það skrifar undir. Það byrjaði ef til vill sem bandalag fullvalda ríkja en það er óðum að breytast í ríki þar sem aðildarþjóðirnar eru fylki eða héruð með takmarkaða sjálfstjórn í eigin málum. Í þessu risastóra ríki getur Ísland aldrei orðið annað en afskekktur hreppur þar sem sveitarstjórnin fær, upp á náð og miskunn, að rella um sporslur, styrki og undanþágur.
    Er þá ekkert sem mælir með inngöngu? Hvað með fríverslun og öflugan gjaldmiðil? Það litla sem ég veit um þessi efni finnst mér mæla heldur gegn aðild en með henni. ESB tryggir fríverslun við ríki innan sambandsins en takmarkar á ýmsa lund frjáls viðskipti við önnur ríki. Ef menn komast að þeirri niðurstöðu að krónan sé ekki nógu góður gjaldmiðill er vel hægt að binda gengi hennar við dal, jen, evru eða gull án þess að ganga í ESB. Hér gildir það sama og um lögin. Meðan Ísland er sjálfstætt ríki hafa innlend stjórnvöld val um þetta efni. Ef við göngum í ESB töpum við þessu valfrelsi.
    Rökin fyrir aðild að ESB eru skelfing léttvæg. Það eru rökin gegn aðild hins vegar ekki. Hún mundi kosta okkur fleiri milljarða á ári, það yrði erfitt að verjast ásókn í veiðiheimildir innan fiskveiðilögsögunnar, við gætum ekki lengur samið sjálf um viðskiptakjör við Japan, Bandaríkin og fleiri þjóðir. Þetta eru fyrirsjáanlegir ókostir. Um suma aðra er erfitt að vita með vissu því það er engin leið að fá á hreint að hverju ríki ganga þegar þau gerast aðilar að ESB. Upphaflega átti þetta að vera fríverslunarbandalag. En á síðustu árum hafa valdastofnanir ESB unnið að því að „dýpka samstarfið“ sem kallað er. Hvergi liggur fyrir hvað þessi „dýpkun“ á að ganga langt en mér þykir sýnt að ESB sé að breytast í ríki þar sem stofnanir sambandsins fara með æðsta vald. Þetta ríki sem er að gleypa meirihluta álfunnar einkennist hvorki af gætni í meðferð valds né lýðræði og virðingu fyrir sjálfræði einstaklinga og hópa. Þvert á móti slær það sífellt ný met í skrifræði, ofríki og afskiptasemi.
    Skrifræðið í Brussel framleiðir heilu hillumetrana af reglum sem eru sumar svo arfavitlausar að maður veit ekki hvort á heldur að hlæja eða gráta. Það er til dæmis bannað að selja gulrætur sem eru minna en 2cm í þvermál þar sem þær eru gildastar. Í ríkjum ESB munu viðurlög við broti á þessu banni vera allt að 6 mánaða fangelsi og rúmlega milljón króna sekt. Þetta er kannski fyndið svona í aðra röndina. Hins vegar er ekkert fyndið við dóm Evrópudómstólsins frá í mars 2001 þess efnis að heimilt sé að banna málflutning sem „grefur undan heiðri og spillir ímynd“ Evrópusamstarfsins. Helst er að skilja að ESB eigi að njóta sams konar verndar fyrir þeim sem tala illa um það og einstaklingar njóta gegn meiðyrðum.  Með þessum dómi er að engu hafður mannréttindasáttmálinn, sem Breskir lögfræðingar sömdu eftir seinni heimstyrjöldina til að tryggja málfrelsi og fleiri mannréttindi. Þessi sáttmáli var fullgiltur af flestum aðildarríkjum ESB árið 1950 og frá 1959 hefur mannréttindadómstóllinn í Strassburg (sem er óháður stofnunum ESB) staðið vörð um hann og þar með frelsi og mannréttindi í álfunni. En þótt mannréttindadómstóllinn hafi vald til að dæma einstök ríki hefur hann ekki dómsvald yfir ESB.
    Talsmenn ESB láta stundum eins og þeir séu öðrum fremur málsvarar Evrópskrar menningar og lífsgilda. Þeir nota sér að fjölmargir mennta- og lærdómsmenn hafa sterkar taugar til þeirrar sameiginlegu arfleifðar sem listamenn og hugsuðir frá öllum öldum hafa gefið íbúum álfunnar. En þeir skreyta málstað sinn stolnum fjöðrum því sú Evrópa sem fóstraði Erasmus, Leonardo og Comenius hefur í þúsund ár gert uppreisn gegn skrifræði og ofríki af því tagi sem einkennir ESB hvort sem það hefur birst hjá prelátum miðaldakirkjunnar eða skriffinnum COMECON. Við skulum ekki láta pótintáta Evrópuríkisins telja okkur trú um að þeir séu eitthvað meiri Evrópusinnar en við hin eða eigi eitthvað meira í Evrópskri menningu. Þeir sem vilja veg álfunnar sem mestan hafa ríkar ástæður til að vera á varðbergi gagnvart ESB og trúa ekki nema rétt mátulega fagurgala sem uppi er hafður til að lokka okkur til inngöngu.