Ë heim

 
Sagnavefur

allar sagnir með dæmum

 

ákveða

bera

biðja

birta

bíða

bjóða

borga

bregða

breyta

brjóta

brosa

búa

byrja

bæta

detta

deyja

draga

eiga

elska

eyða

falla

fara

fela

finna

flytja

fylgja

ganga

gefa

gera

geta

geyma

gleyma

grípa

hafa

hafna

halda

hefja

hefna

heita

heyra

hlaupa

hljóta

hlýða

hlæja

horfa

hreinsa

hrökkva

hugsa

hverfa

hætta

höggva

játa

kalla

kaupa

kenna

klappa

koma

kunna

kúga

kyssa

láta

leggja

leiða

leita

lesa

lifa

liggja

líða

líta

ljúka

lúta

lýsa

læra

mála

mega

minna

muna

munu

nefna

nota

opna

ráða

reka

renna

reyna

rugla

ræða

segja

senda

setja

sitja

sjá

skilja

skipta

skoða

skrifa

skulu

snúa

spretta

spyrja

standa

styðja

stökkva

svara

synda

syngja

sýna

sækja

taka

tala

tefla

telja

trufla

trúa

týna

valda

vaxa

vega

veita

vera

verða

verja

vilja

vinna

virða

vita

vitna

þakka

þekkja

þiggja

þjóna

þóknast

þurfa

þykja

ætla

 

 

---

 

Í top

                                                          

ákveða (ákvað, ákváðu, ákveðið) + þf.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

decide

 

 

 

 

 

---

athugasemdir:

 

 

dæmi:

 

nt.et.

Hún ákveður allt sem gerist heima.

nt.ft.

Þið ákveðið hvenær prófið verður.

þt.et.

Þú ákvaðst fljótt giftingardaginn.

þt.ft.

Við ákváðum að taka flugið til Lundúna.

vh.I

Konan kemur ekki nema barnið ákveði hvað það vill.

Ég er hræddur um að þær ákveði þetta of hratt.

vh.II

Ég hélt að þú ákvæðir að fara í bíó aftur.

Hann hló svo að þið ákvæðuð að láta ykkur þykja vænt um hann.

bh.et.

Ákveddu þig!

lh.nt.

Ekki notaður.

lh.þt.

Hún getur ákveðið þetta sjálf.                                                          

Ég hef ákveðið að fara til Skotlands næstu viku.                 

Þú hlýtur að vera rosalega ákveðin manneskja.

fleiri dæmi:

 

Hún lítur út fyrir að vera mjög ákveðin. lo.

Ákveðinn maður er enn í gæsluvarðhaldi. lo.

Í top

---

 

bera (bar, báru, borið) + þf.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

carry

 

 

 

 

 

 

---

athugasemdir:

 

Ópersónuleg: be obligated to do sth:

Mér ber að láta skoða bílinn.

(Ég verð að láta skoða bílinn; það er skylda mín.)

 

dæmi:

 

nt.et.

Ég ber mig upp við hann. (complain)

nt.ft.

Við berum pakkana.

þt.et.

Ég bar hattinn.

Hún bar böggul heim.

þt.ft.

Við bárum töskuna.

vh.I

Hún býst við að þú berir töskuna hennar.

Ég vona að þið berið pakkana til mín.

vh.II

Ég hélt að þú bærir allt dótið út á morgun eftir hádegi.

Það var líklegt að þau bæru farangurinn til Keflavíkur.

bh.et.

Berðu súpuna til bróður þíns!

lh.nt.

Hún var alltaf berandi þunga töskuna

lh.þt.

Hún hefur borið gjafir í hann.

Við getum borið töskuna.

Hann var borinn til grafar. (jarðaður)

fleiri dæmi:

(ópers.) Honum ber að fara að lögum.

 

 

 Í top

---

 

berast (barst, bárust, borist)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

be carried, spread

get, receive

 

---

athugasemdir:

dæmi:

 

nt.et.

Umsóknin berst til skrifstofu íslenskudeildar.

nt.ft.

Þetta eru tímarit sem berast í bókasafn Háskóla Íslands.

þt.et.

Miltisbrandur barst til þeirra í pósti.

þt.ft.

Fréttirnar bárust í ferðinni.

vh.I

Hún vonar að fréttir berist af þeim.

vh.II

Þó að tíðindi bærust ekki vissi hann þetta.

lh.þt.

Stelpunni hefur borst bréf frá mömmu sinni.

fleiri dæmi:

 

 Í top 

---

 

biðja (bað, báðu, beðið) +þf./+ef

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

ask, pray, request

 

 

---

athugasemdir:

 

 

 

 

dæmi:

 

nt.et.

 Hún biður strákinn afsökunar.

nt.ft.

 Þær biðja stelpuna afsökunar.

þt.et.

 Hún bað til Guðs.

þt.ft.

 Þær báðu okkur að koma í kvöld.

vh.I

 Þótt hún biðji okkur að fara, þá förum við ekki.

vh.II

 Þótt hún bæði okkur að fara, þá fórum við ekki.

bh.et.

 Biddu hana fyrir gefningar!

lh.nt.

 Hún er sífellt biðjandi um meiri peninga.

lh.þt.

 Hún hefur beðið mig að gera sér greiða

 Hann var beðinn að gera henni greiða.

fleiri dæmi:

 

 

 

Í top

---

 

biðjast (baðst, báðust, beðist) + ef.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

 ask, pray, request

 

biðjast undan e-u: neita

biðjast fyrir: pray

 

---

athugasemdir:

dæmi:

 

nt.et.

 Hún biðst afsökunar.

nt.ft.

 Þær biðjast afsökunar.

þt.et.

 Hún baðst fyrir.

þt.ft.

 Þær báðust undan því að koma.

vh.I

 Hún segist biðjast afsökunar á morgun.

vh.II

 Hún sagði að strákurinn bæðist oft fyrir.

lh.þt.

 Hún hefur oft beðist undan verkefnum.

fleiri dæmi:

 

 

 

 

 

Í top 

---

 

 birta (-ti, -t) + þf.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

show, reveal

publish

appear

 

 

 

---

athugasemdir:

 

 

dæmi:

 

nt.et.

Ég birti grein í tímariti.

nt.ft.

Þau birta nýjar upplýsingar.

þt.et.

Ég birti innganginn með því að kveikja ljósið.

þt.ft.

Við birtum nýjar greinar árlega.

vh.I

Þótt sólin birti landið sér hinn blindi ekki neitt.

Hann segir að stjörnur birti upp himininn.

vh.II

Enda þótt hann birti upplýsingarnar trúðu þeir honum ekki.

Hann hélt að götuljósin birtu veginn nógu vel.

bh.et.

Birtu greinina! (hafðu hana í dagblaði)

lh.nt.

Morgunblaðið er alltaf birtandi greinar eftir Hönnu Leifsdóttur.

lh.þt.

Sagan var birt í tímaritinu.

fleiri dæmi:

 

 

 

Í top

---

 

birtast (birtist; birtust, birst) +þgf.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

appear

be published

 

---

athugasemdir:

 

dæmi:

 

nt.et.

Jesús birtist lærisveinunum tólf nokkrum sinnum eftir upprisu sína.

nt.ft.

Álfar birtast stundum rétt fyrir rökkur á kvöldin.

þt.et.

Það birtist skemmtilegt viðtal við Michael Jackson í gær.

þt.ft.

Logaskær norðurljósin birtust í gærkvöldi.

vh.I

Hann segir að forritið og skjalið birtist alltaf á skjánum.

vh.II

Þótt upplýsingar birtust á opinberri vefsíðu, voru þær ótraustar.

lh.þt.

Greinar hafa birst á prenti.

fleiri dæmi:

 

Í top 

---

 

bíða (beið, biðu, beðið) + ef./eftir + þgf.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

wait

 

bíða + ef. /eftir + þgf.: to wait for

bíða e-s bætur: to get over something

bíða ósigur: to become defeated

 

---

athugasemdir:

 

bíða er dvalarsögn og er því ekki notuð í miðmynd.

 

bíða +ef. er hátíðlegt mál, t.d. hann bíður mín.

bíða eftir +þgf. er daglegt mál, t.d. hann bíður eftir mér.

 

 

dæmi:

 

nt.et.

Ég bíð stúlknanna í tvo tíma.

nt.ft.

Við bíðum þess aldrei bætur.

þt.et.

Ég beið eftir einhverju nýju.

þt.ft.

Við biðum ósigur í fótbolta.

vh.I

Ég vona að hann bíði eftir mér.

Hann telur að þeir bíði ekki hérna.

vh.II

Hann sagði að ég biði ekki.

Þótt við biðum og biðum, gerðist ekkert.

bh.et.

Bíddu eftir mér hérna!

lh.nt.

Ég er alltaf bíðandi eftir þér.

lh.þt.

Jón hefur beðið eftir henni mjög oft.

 

Ég var beðin að koma á fund.

 

Við getum ekki beðið endalaust.

fleiri dæmi:

 

Í top 

---

 

bjóða (býður; bauð, buðu, boðið) + þgf/þf.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

offer

invite, ask

 

 

 

---

athugasemdir:

 

dæmi:

 

nt.et.

Ég býð þér upp á bjór.

nt.ft.

Við bjóðum vinum okkar í mat.

þt.et.

Ég bauð stelpunni heim.

þt.ft.

Þið buðuð ykkur fram til Alþingis.

vh.I

Ég spyr hvenær hann bjóði henni heim.

Ég vona að þau bjóði upp á bjór.

vh.II

Ég spurði hvenær hann byði henni heim.

Ég vonaði að þau byðu upp á bjór.

bh.et.

Bjóddu mér upp á te!

lh.nt.

Það var ekki mönnum bjóðandi að reyna aðflug til Akureyrar.

lh.þt.

Portúgalar hafa boðið íslenska landsliðinu á mót í október.

fleiri dæmi:

 

Í top

---

 

 bjóðast (býðst; bauðst, buðust, boðist)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 be offered

Bjóðast til: offer oneself to do sth

 

 

---

athugasemdir:

Ópersónuleg notkun:

Þágufallsfrumlag: Mér býðst nýtt starf.

dæmi:

 

nt.et.

FBI býðst til að senda til Moskvu menn, sem eru sérstaklega þjálfaðir til að fást við hryðjuverkamenn.

nt.ft.

Nemendum Háskólans bjóðast hagstæð tölvukaup. (óp)

þt.et.

Leikkonu bauðst hlutverk í gamanþætti. (óp)

þt.ft.

Þeim buðust tækifæri til að prófa nýjustu tæki. (óp)

vh.I

Jón segir að það bjóðist ný tækifæri. 

vh.II

 Jón sagði að það byðust ný tækifæri.

lh.þt.

 Hann hefur boðist til að útskýra málið.

fleiri dæmi:

 

 Í top 

---

 

borga (-aði,-að) + þf./þgf.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

pay

 

borga sig ekki: not to be worth sth

borga sig: be worth sth

borga út í hönd: pay cash

borga á milli: pay the difference

 

 

 

---

athugasemdir:

 

dæmi:

 

nt.et.

Ég borga þér eftir áramót.    

nt.ft.

Við borgum honum peningana.

þt.et.

Ég borgaði skuldina mína í gær.

þt.ft.

Við borguðum ykkur fimm krónur í fyrradag.

vh.I

Mig minnir að þú borgir núna.

Hann segir að við borgum allt of seint.

vh.II

Allir bjuggust við að maðurinn borgaði skuldina.

Hún spurði hvenær við borguðum ferðina.

bh.et.

Borgaðu reikninginn strax á morgun!

 

 

lh.nt.

Hún er alltaf borgandi reikningana sína.

lh.þt.

Stelpurnar hafa borgað matinn.

Þau geta borgað leiguna fyrir fram.

Skuldin var borguð í gær.

fleiri dæmi:

Það borgar sig ekki að fara svona snemma af stað. (taka ekki)

Það borgar sig að versla í Bónus, það er ódýrara. (svara kostnaði)

Ég borgaði bílinn út í hönd. (staðgreiða)

Viltu skipta við mig á bíl, ég skal borga á milli. (borga mismun)

 

 Í top 

---

 

bregða (brá, brugðu, brugðið)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

 bregða (óp): verða hissa eða hræddur

bregða sér: skreppa

 

 

---

athugasemdir:

 

·         algengust er líklega ópersónulega notkunin

·         bregða er ekki til í boðhætti

dæmi:

 

nt.et.

 Ég bregð mér í bæinn.

nt.ft.

 Við bregðum upp tjöldum.

þt.et.

 Mér brá við þetta (óp). Konan brá sér í bæinn.

þt.ft.

 Þeir brugðu sverði.

vh.I

 Ég vona að þér bregði ekki við slíka frétt. (óp)

vh.II

 Konan sagði að maðurinn brygði sér í líki hunds og hlypi burt.

bh.et.

 Ekki til

lh.nt.

 Bregðandi (?)

lh.þt.

 Mér hefur oft brugðið.

fleiri dæmi:

 

Í top

---

 

bregðast (brást, brugðust, brugðist)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

fail, let someone down

 

bregðast við: taka skjótt ákvörðun

bregðast vel/illa við e-u: taka e-u vel/illa

 

---

athugasemdir:

 

bh., bregstu, er eingöngu notaður með neitun.

dæmi:

 

nt.et.

Stjórinn bregst ekki vel við beiðni starfsmanna um frí.

nt.ft.

Þeir bregðast ekki vel við beiðni starfsmanna um frí.

þt.et.

Stjórinn brást ekki vel við beiðni starfsmanna um frí.

þt.ft.

Þeir brugðust ekki vel við beiðni starfsmanna um frí.

vh.I

Hann segir að þeir bregðist vel við nýjum aðstæðum.

vh.II

Hann hélt að þið brygðust öðruvísi við þessum fréttum.

bh.et.

Bregstu ekki þeim sem treysta þér.

lh.þt.

Þið hafið gersamlega brugðist.

fleiri dæmi:

 

 Í top 

---

 

breyta (-ti, -t) + þgf.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

change, alter, modify

 

 

 

 

---

athugasemdir:

 

dæmi:

 

nt.et.

Ég breyti bílnum mínum.

nt.ft.

Við breytum herbergjunum okkar.

þt.et.

Þú breyttir textanum þínum.

þt.ft.

Við breyttum þankagangi okkar.

vh.I

Ég er hræddur um að hann breyti um ham.

Þú óttast að við breytum um lykilorð.

vh.II

Ég var hræddur um að hann breytti um ham.

Þú óttaðist að við breyttum um lykilorð.

bh.et.

Breyttu venjum þínum!

lh.nt.

Hann er sífellt breytandi öllu inni hjá sér.

lh.þt.

Það virðist sem Jalen Rose hafi breytt miklu í herbúðum Chicago Bulls.

fleiri dæmi:

 

 

 Í top

---

 

breytast (breytist, breytast, breyst)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

become different

 

 

---

athugasemdir:

 

dæmi:

 

nt.et.

Hvað breytist?

nt.ft.

Stundum breytast draumar í martröð.

Mennirnir breytast með tímanum.

þt.et.

Olíuverð breyttist ekki á mörkuðum.

þt.ft.

Aðstæður íslensks samfélags breyttust eftir aldamótin 1900.

vh.I

 Hún vonar að hann breytist til batnaðar.

vh.II

 Hún vonaði að hann breyttist til batnaðar.

lh.þt.

Hvað hefur breyst síðan 1900?

fleiri dæmi:

 

 Í top 

---

 

brjóta (brýtur; braut, brutu, brotið) + þf.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

break

brjóta saman: fold

 

brjóta sér leið: ryðja sér leið:

Ég braut mér leið í gegnum skóginn.

brjóta af sér: fremja afbrot:

Glæpamaðurinn braut af sér.

brjóta heilann: hugsa vel og lengi

 

---

athugasemdir:

 

bh., brjóttu, er yfirleitt notaður með neitun

 

 

 

dæmi:

 

nt.et.

 Ég brýt alltaf glös

nt.ft.

 Við brjótum kerfið í sundur.

þt.et.

 Ég braut saman skyrtuna mína.

þt.ft.

 Við brutum lögin.

vh.I

 Ég gefst ekki upp nema þú brjótir heilann um að redda þessu.

vh.II

 Þú varst hrædd um að við brytum allt.

bh.et.

 Brjóttu ekki glasið!

lh.nt.

 Fólk gengur um brjótandi og bramlandi

lh.þt.

 Ég hef brotið margt um ævina.

fleiri dæmi:

Við teljum að þið brjótið lögin.

Ég óskaði að þú brytir þennan ramma.

Brjótið ekki lögin!

Þessi spegill hefur verið brotinn í mörg ár

Usss, þú getur brotið gluggann.

Í top

---

 

brjótast (brýst; braust, brutust, brotist)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

brjótast inn: break in

brjótast í gegnum e-ð: berjast við að komst í gegnum e-ð

 

 

---

athugasemdir:

 

dæmi:

 

nt.et.

Hann brýst stundum inn í sumarbústaði.

nt.ft.

Glæpamennirnir brjótast gegnum vegatálmann.

þt.et.

Hann braust inn hjá okkur í sumar.

þt.ft.

Glæpamennirnir brutust gegnum vegatálmann.

vh.I

Konan segir að þeir brjótist inn í kvöld.

vh.II

Konan sagði að þeir brytust inn í kvöld ef þeir gætu.

lh.þt.

Þeir hafa oft brotist inn.

fleiri dæmi:

 

Ég ætla að brjótast út úr fangelsi.

 

 

 Í top 

---

 

brosa (-ti, -að) áhl.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

smile

 

 

---

athugasemdir:

 

 brosa er ekki til í miðmynd

dæmi:

 

nt.et.

Ég brosi að honum.

nt.ft.

Við brosum í vinnunni.

þt.et.

Ég brosti.

þt.ft.

Við brostum að vitleysunni í henni.

vh.I

Brosi lífið að þér.

Ætli við brosum að þessu á eftir?

vh.II

Ég vissi ekki hvenær hann brosti.

bh.et.

Brostu í vinnunni!

lh.nt.

Hann er alltaf brosandi.

lh.þt.

Ég hef alltaf brosað að þér.  

fleiri dæmi:

 

 Í top 

---

búa (býr; bjó, bjuggu, búið)

Þýðing og orðasambönd:

 

live, reside, dress

búa til: make

 

 

---

athugasemdir:

 

bh. er ekki notaður með búa í merkingunni að eiga heima:

*Búðu í Reykjavík en hann er notaður með búa til t.d. Búðu til matinn og líka í merkingunni að klæða sig, t.d. Búðu þig vel.  Það er kalt úti. 

dæmi:

 

nt.et.

Ég í Reykjavík.

nt.ft.

Við búum nálægt miðbænum.

þt.et.

Ég bjó fyrir norðan.

þt.ft.

Við bjuggum í útlöndum í fyrra.

vh.I

Ég vona að þú búir ekki of langt frá mér.

vh.II

Hann keypti íbúðina svo að hann byggi í góðu hverfi.

Þau ætluðu að koma áður við byggjum til kvöldmat.         

bh.et.

Búðu til mat.

lh.nt.

Það er ekki búandi hér.

lh.þt.

Hann hefur búið hér mjög lengi.

fleiri dæmi:

 

 

Í top

---

 

búast (býst; bjóst, bjuggust, búist)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

búast við: expect

búast: klæðast

 

 

---

athugasemdir:

 

dæmi:

 

nt.et.

Ég býst við að veðrið verði gott á morgun.

nt.ft.

Við búumst við að veðrið verði gott á morgun.

þt.et.

Ég bjóst við að veðrið yrði gott á morgun.

þt.ft.

Við bjuggumst við að veðrið yrði gott á morgun.

vh.I

Ég held að hún búist við góðu veðri.

vh.II

Ég hélt að hún byggist við góðu veðri.

lh.þt.

Við höfum aldrei búist við neinu frá ykkur.

fleiri dæmi:

 

 Í top 

---

 

byrja (-aði, -að) + þf.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

begin, start

 

 

 

---

athugasemdir:

 

miðmynd ekki til

dæmi:

 

nt.et.

Í dag byrja ég í vinnu.

nt.ft.

Við byrjum að fá laun frá vinnunni.

Við byrjum upp á nýtt.

þt.et.

Hvenær byrjaði skólinn?

þt.ft.

Við byrjuðum í skóla þegar við vorum sex ára gömul.

vh.I

Þjálfarinn spyr hvenær við byrjum æfingar.

Við vonum að þau byrji útsendingu á fótboltakeppinni á réttum tíma.

vh.II

Hún sagðist vera óánægð með að maðurinn byrjaði máltíðina án hennar.

Kennarinn krafðist þess að nemendur byrjuðu á verkefni í kennslustundinni.

bh.et.

Byrjaðu á prófinu!

lh.nt.

Jón er alltaf byrjandi á einhverju nýju.

lh.þt.

Ég er byrjaður að læra íslensku.

Gætum við ekki byrjað á morgun?

fleiri dæmi:

 

 Í top 

---

 

bæta (-ti, -t) (þgf.) + þf.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

 add

 

bæta e-u við e-ð

bæta ráð sitt: verða betri maður

bæta e-m e-ð upp

bæta við

 

---

athugasemdir:

 

 

dæmi:

 

nt.et.

Hann bætir ekki miklu við svör sín.

nt.ft.

Við bætum henni upp starfið.

þt.et.

Hann bætti nýjum punkti inn í umræðuna.

þt.ft.

Við bættum við listann.

vh.I

Bæti hann ráð sitt og hætti að súpa á verður líf hans betra.

Sumir trúa að við bætum okkur í annarri tilveru.

vh.II

Ósk þeirra var að hún bætti við söguna sína.

Við gætum ekki framkvæmt hugmyndir okkar nema við bættum íslenskuna okkar.

bh.et.

Bættu buxurnar hans Jóns með gömlu skinnbókinni!

lh.nt.

Það er ekki á það bætandi (Það er ekki vert að auka þar á.)

lh.þt.

Hann gat bætt skyrtuna strax sama dag.

Endurútgáfan var bætt.

fleiri dæmi:

 

Í top

---

 

bætast (bætist, bætast, bæst)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

add, is added to

 

 

---

athugasemdir:

 

 

 

dæmi:

 

nt.et.

Hann bætist í hópinn í dag.

nt.ft.

Þeir bætast í hópinn í dag.

þt.et.

Það bættist ekki við tímann.

þt.ft.

 Þeir bættust við.

vh.I

 Ég spyr hvort þeir bætist við.

vh.II

 Ég spurði hvort þeir bættust við.

lh.þt.

Nýja útgáfan er í tveimur bindum enda hefur bæst við mikill fjöldi orða.

fleiri dæmi:

 

 Í top 

---

 

detta (datt, duttu, dottið)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

fall; fall down; drop

 

detta e-ð í hug: fá hugmynd. óp. með þgf. frumlagi:

Mér datt í hug að fara í bíó.

 detta í það: verða drukkinn

 

---

athugasemdir:

 

·         Miðmynd ekki til!

·         bh. dettu, er eingöngu notaður með neitun.

·         Óljóst er hvort lh.þ. er notaður í öðrum föllum en nefnifalli.

dæmi:

 

nt.et.

Ég dett á gólfið vegna þreytu.

nt.ft.

Okkur dettur í hug að fara til Spánar í fríinu. (óp)

Við dettum ekki út af. (sofnum ekki strax)

þt.et.

Ég datt í vinnunni.

þt.ft.

Við duttum um steinana.

vh.I

Þótt ég detti í gljúfrið  mun ég alls ekki hætta að klifra.

vh.II

Hildur sagði að Róbert dytti í gljúfur og dæi.

bh.et.

Dettu ekki!

lh.nt.

Þá kom nammi í öllum litum dettandi niður stigana og fótspor strákanna heyrðust á annarri hæð.

lh.þt.

Ég hef dottið nokkrum sinnum í hálku.

Svörin geta dottið manni í hug hvenær sem er.

Hann var dottinn í það.

fleiri dæmi:

 

 Í top

---

 

deyja (deyr; dó, dóum, dáið) áhl.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

die

deyja út: become extinct

deyja fyrir hendi e-s: verða drepinn

 

---

athugasemdir:

 

·         Boðháttur ekki til.

·         Miðmynd er ekki til vegna þess að deyja er áhrifslaus sögn, er ekki hægt að mynda af henni mm.

·         Sögnin er stundum notuð í óeiginlegri merkingu: ég er að deyja úr leiðindum; mér leiðist mjög mikið.

·         Fyrsta og önnur persóna, ég , þú dóst, eru varla notaðar af þessari sögn vegna merkingar (nema talað sé við drauga!).

dæmi:

 

nt.et.

Ég dey bráðum úr hungri.

nt.ft.

Einn dag deyjum við öll út.

þt.et.

hún í hárri elli?

þt.ft.

Þeir dóu úr krabbameini.

vh.I

Hún heldur að ég deyi fyrir hendi bróður míns.

Þú trúir að þið deyið á sóttarsæng.

vh.II

Hann stökk í ána svo að hann dæi ungur.

Við vildum dansa, þótt við dæjum fyrir löngu síðan.

bh.et.

Ekki til

lh.nt.

Deyjandi sjúklingur lá í rúmi á spítala.

lh.þt.

Fari þeir í stríð geta þeir dáið.

Barnið var dáið þegar við loksins komum.

fleiri dæmi:

 

 

 

                                                                       Í top

---

 

draga (dregur; dró, drógu, dregið) + þf.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

pull, draw

að draga andann að anda

að draga spil að taka spil úr spilabunka

að draga í happdrætti þegar númerin eru dregin

að draga fram að sýna, upplýsa

 

 

---

athugasemdir:

 

dæmi:

 

nt.et.

Ég dreg að mér athygli.

nt.ft.

Ég dró vinningstöluna.

þt.et.

Við drögum okkur saman í hóp.

þt.ft.

Við drógum kassann undan rúminu.

vh.I

Stelpan óskar þess að þú dragir hana á skíðum.

Ég vil að hann dragi ekki spil þegar við spilum í kvöld.

vh.II

Ég drægi fyrir gardínur ef þú bærir út ruslið í kvöld!

bh.et.

Dragðu 3 frá 7! (stærðfræðileg notkun)

lh.nt.

 

lh.þt.

 Hann hefur dregið sig í hlé.

fleiri dæmi:

 

Það dregur að jólum! Það eru bara 6 vikur eftir.

Það dregur af honum eftir tveggja kílómetra sund!

 

 

Í top

---

 

dragast (dregst; dróst, drógust, dregist)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 delay, drag


dragast aftur úr: fall behind, lag behind;
dragast saman: contract;
dragast áfram:
að hreyfa sig hægt

 

---

athugasemdir:

Ø     

dæmi:

 

nt.et.

 Barnið dregst aftur úr ef það les ekki heima.

nt.ft.

Börnin dragast aftur úr í skólanum.

þt.et.

 Barnið dróst aftur úr í skólanum.

þt.ft.

 Þeir drógust aftur úr í náminu.

vh.I

 Henni er alveg sama þótt hún dragist aftur úr.

vh.II

 Hann sagði að starfsemi Strætó drægist saman.

lh.þt.

 Það hefur dregist lengi að taka á vandanum.

Menn eru dregnir í dilka eftir stjórnmálaskoðunum.

fleiri dæmi:

 

 Í top

---

 

eiga (á; átti, átt) + þf.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

  1. own, possesss
  2. have
  3. have to

 

 eiga við: vera viðeigandi:

Finnst þér þessi föt eiga við í svona fínu boði?

eiga við: meina:

Hvað áttu við?

eiga e-ð undir e-m: vera háður e-m:

Ég á mikið undir eiginmanni mínum.

 

---

athugasemdir:

 

·         bh. eigðu, heyrist stundum í: Eigðu góðan dag.

·         Þetta eru sennilega áhrif frá ensku: Have a nice day.

·         eiga er stundum hjálparsögn og tekur þá mér sér sögn í nafnhætti með nafnháttarmerki: Ég á að fara í skólann

 

 

dæmi:

 

nt.et.

Ég á tvo hesta.

nt.ft.

Við eigum íbúðina.

þt.et.

Ég átti konu og tvö börn.

þt.ft.

Við áttum afmæli á sama degi.

vh.I

Við gefum hestinum þótt að við eigum hann ekki.

Hann heldur að hann eigi að fara.

vh.II

Páll sagði að eiginkona sín ætti tvo hesta.

bh.et.

Páll sagði að Kalli ætti heima í vesturbænum.

lh.nt.

 Hann er stoltur eigandi þriggja hesta. (nafnorð)

lh.þt.

Hann hefur lengi átt hesta.

fleiri dæmi:

Ég á að fara heim.

Við eigum að taka til.

Ég átti að hjálpa þér.

Áttum við að gera það?

Páll spyr hvort víð eigum að elda mat núna.

Ætti ég ekki að læra fyrir prófið?

Ættu þeir að hjálpa honum?

 

Í top

---

 

eigast (eigust, eigst)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 marry

 

 

---

athugasemdir:

 

eigast er aðeins til í fleirtölu enda er merkingin gagnvirk

(það þarf tvo til).

dæmi:

 

nt.et.

 

nt.ft.

 

þt.et.

 

þt.ft.

 

vh.I

 

vh.II

 

lh.þt.

 

fleiri dæmi:

 

 

 Í top

---

 

elska (-ði) + þf.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

love

 

elska fram úr hófi: dote on (eða upon)

 

 

 

---

athugasemdir:

 

 elska er notuð um fólk og stundum gæludýr en varla um dauða hluti, t.d. pítsu, bíl o.s.frv.

dæmi:

 

nt.et.

Ég elska þig.

nt.ft.

Við elskum dóttur okkar.

þt.et.

Hann elskaði Siggu.

þt.ft.

Þau elskuðu hvort annað.

vh.I

Hann óskar að hún elski hann.

Heldur þú að þau elski fram úr hófi?

vh.II

Gunnar hélt að hún elskaði sig.

Þau spurðu hvort þau elskuðu hvort annað.

bh.et.

Elskaðu mig!

lh.nt.

Þau eru elskendur.

lh.þt.

Ég hef elskað hann síðan ég hitti hann fyrst.

Ég get ekki elskað annan mann!

Stelpan var elskuð.

fleiri dæmi:

Ég elska Helga fram úr hófi.

 

Í top

---

 

elskast (elskuðust, elskast)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

make love

 

 

---

athugasemdir:

 

 elskast er bara notuð í fleirtölu enda er hún gagnvirk (það þarf tvo til).

dæmi:

 

nt.et.

 Ekki til

nt.ft.

Við elskumst á hverjum degi.

þt.et.

 Ekki til

þt.ft.

 Við elskuðumst á hverjum degi.

vh.I

 Hann heldur að þau elskist á hverjum degi.

vh.II

 Hann hélt að þau elskuðust á hverjum degi.

lh.þt.

 Þau hafa oft elskast.

fleiri dæmi:

 

 

 Í top

---

 

eyða (-ddi, -t) + þgf.   

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

  1. destroy, exterminate
  2. spend money:

Ég eyddi peningum.

 

  1. waste:

Hann eyðir tímanum til einskis.

 

---

athugasemdir:

 

bh., eyddu, er oftast notaður með neitun:

Eyddu ekki of miklum tíma í verkefnið.

 

 

dæmi:

 

nt.et.

Ég eyði sönnunargagninu.

nt.ft.

Við eyðum heilafrumum á hverjum degi.

þt.et.

Ég eyddi nokkrum tölvupóstum.

þt.ft.

Við eyddum forritinu í tölvunni þinni.

vh.I

Viðskiptavinurinn segir að ég eyði of miklum tíma.

Magnús sagði að við eyðum of miklum peningum.

vh.II

Lilja sagði að þú eyddir öllum peningum þínum.

Þú sagðir að við eyddum sýnishorninu.

bh.et.

Eyddu borginni fullkomlega!

lh.nt.

 Varla notað

lh.þt.

 Hann hefur eytt miklum tíma í þetta.

fleiri dæmi:

Ég eyddi svo miklum tíma til einskis við að gera þetta.

 

 Í top

---

 

eyðast (eyddist, eyddust, eyðst)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

 

 

---

athugasemdir:

 

 

dæmi:

 

nt.et.

 

nt.ft.

 

þt.et.

 

þt.ft.

 

vh.I

 

vh.II

 

lh.þt.

 

fleiri dæmi:

 

 

 Í top

---

 

falla (fellur; féll, féllum, fallið)  

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 fall, fail

 

falla niður: to be cancelled

falla á prófi: to fail an exam

falla frá: to die

falla frá e-u give: sth up

falla saman: fall apart

(óp.) e-m fellur e-r: one likes sth

e-m fellur vel/illa við e-n: one likes/dislikes s

Mér fellur vel við hann.

 

---

athugasemdir:

 

 

dæmi:

 

nt.et.

Mér fellur vel við nágrannann.

nt.ft.

Við föllum inn í mannþröngina.

þt.et.

Mér féll vel við tengdamóður mína.

þt.ft.

Margir féllu í stríðinu.

vh.I

Hún fer upp á háaloft þó að þakið falli saman.

Ég er hrædd um að foreldrar mínir falli frá.

vh.II

Mig minnir að hann félli á ísinn.

Mig grunaði að þessir nemendur féllu íslensku.

bh.et.

Ekki til!

lh.nt.

Hann keyrði í gegnum fallandi snjóinn

lh.þt.

Strákurinn hafði fallið.

Afi minn er fallinn frá.

fleiri dæmi:

 

 

 Í top

---

 

fallast (féllst, féllust, fallist)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

fallast á e-ð: agree to sth

 

---

athugasemdir:

 

 

                                        

 

dæmi:

 

nt.et.

 

nt.ft.

 

þt.et.

 

þt.ft.

 

vh.I

 

vh.II

 

lh.þt.

 

fleiri dæmi:

 

 

 Í top

---

 

fara (fer; fór, fóru, farið) + þf.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

go, leave

 

fara fram: gerast/vera:

Kosningarnar fóru fram í Reykjavík.

fara fram: bjóða sig fram í kosningum:

Frambjóðandinn fór fram í Reykjavík.

fara fram á e-ð: óska eftir e-u/krefjast e-s:

Hann fór fram á endurskoðun málsins.

 

---

athugasemdir:

 

 

dæmi:

 

nt.et.

Ég fer heim.

nt.ft.

Við förum til Íslands.

þt.et.

Hann fór til Englands í gær.

þt.ft.

Við fórum suður.

vh.I

Hann segir að barnið fari í skólann á hverjum degi.

vh.II

Hann sagði að barnið færi í skólann í dag.

bh.et.

Farðu heim strax!

lh.nt.

Þetta er varla notað!

lh.þt.

Hún er farin að heiman.

Það er farið frá móður sinni.

Þau hafa farið út í Ingólfshöfða.

Þær geta farið í útilegu.

fleiri dæmi:

Þeir eru farnir á sjó.

Þær eru farnar til afa síns.

Þau eru farin norður.

Hann er farinn í burtu. 

 

Í top

---

 

farast (ferst; fórst, fórust, farist)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

die in an accident

 

farast á mis: hittast ekki

---

athugasemdir:

 

Notað um dauða í náttúruhamförum, sjóslysum, flugslysum, lestarslysum og stundum meiriháttar bílslysum.

dæmi:

 

nt.et.

Þú ferst úr leiðindum!

nt.ft.

Þeir farast á mis ef þeir hafa ekki áttavita.

þt.et.

Hann fórst með bátnum.

þt.ft.

Þeir fórust með bátnum.

vh.I

Ég mun ekki syrgja það þótt þau farist á mis.

vh.II

Ég syrgði það ekki þótt þau færust á mis.

lh.þt.

Margir hafa farist í flugslysum á síðustu árum.

fleiri dæmi:

 

 

 Í top

---

 

(fær; fékk, fengu,fengið) + þf.   

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

get, be allowed to

 

 

fá e-ð(ekki) af sér:

Ég ekki af mér að láta barnið vera heima.

fá á e-n: hafa neikvæð áhrif:

Slysið fékk á hann.

fá e-ð framan í sig/í andlitið: skammir:

Hún fékk það framan í sig að hún væri bölvaður dóni.

fá e-ð upp úr e-m: játning, skýring:

Lögreglan fékk ekkert upp úr honum við yfirheyrsluna.

fá e-ð út úr e-u: skaðabætur:

Ég fékk bætur út úr slysinu.

---

athugasemdir:

 

 

dæmi:

 

nt.et.

Ég bréf frá honum á hverjum degi.

nt.ft.

Við fáum okkur súpu hjá mömmu.

þt.et.

Loks fékk ég að fara heim.

þt.ft.

Við fengum mikið af verkefnum í gær.

vh.I

Ég vona að ég fái gott kaup í vinnunni.

Kennarinn segir að við fáum verkefnið á morgun.

vh.II

Mamma sagði að ég fengi mér of mikið súkkulaði.

bh.et.

Fáðu þér kökuna, hún er voðalega góð.

lh.nt.

Strákurinn er alltaf fáandi sér súkkulaði.

lh.þt.

Ég hef fengið mér kaffi hjá mömmu.

Konan getur fengið íbúðina.

Upplýsingar voru fengnar úr Fréttablaðinu.

fleiri dæmi:

 

 

 Í top

---

 

fást (fæst; fékkst, fengust, fengist)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

be available

 

 

---

athugasemdir:

 

 

dæmi:

 

nt.et.

Bókin fæst í Bóksölu stúdenta.

nt.ft.

Upplýsingar fást úr Fréttablaðinu. (þolm.m.)

þt.et.

Hann fékkst við kennslu í skólanum.

þt.ft.

Þessi lyf fengust aðeins í apótekum.

vh.I

Hann heldur að það fáist enginn til þess að steypa vegginn.

vh.II

Hún sagði að það fengist útborgað á morgun.

lh.þt.

Ég hef fengist við þýðingar yfir á og úr ensku.

fleiri dæmi:

 

 

 Í top

---

 

fela (felur; faldi, földu, falið) + þf.  

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

hide, conceal

give,assign

 

fela í sér: include

 

 

---

athugasemdir:

 

til er sterk sögn fela (fól, fólu, falið/fólgið) + þgf.: entrust with

dæmi:

 

nt.et.

Hann felur Önnu verkefnið.

nt.ft.

Þeir fela útilegumann heima hjá sér.

þt.et.

Erindi okkur faldi í sér að verja eina litla borg á landamærunum.

þt.ft.

Þeir földu fé mikið í húsinu.

vh.I

Feldu þetta!

vh.II

Hann segir að Jón feli vopn sín.

bh.et.

Lögreglan sagði að maðurinn feldi byssu heima.

Mig grunaði að þeir feldu það fyrir mér.

lh.nt.

Hann er sífellt felandi peningana sína.

lh.þt.

Hann hefur falið peninga.

Þeir geta falið vandamálin.

Strákur var falinn undir borðinu.

fleiri dæmi:

 

 

Í top

---

 

felast ( faldist, földust, falist)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

  1. hide, go into hiding
  2. consist in

 

---

athugasemdir:

 

Í germynd merkir þessi sögn að fela e-ð og í miðmynd að fela sig.

 

 

dæmi:

 

nt.et.

Ég felst í skóginum

nt.ft.

Í sögunni felast ýmsar óbeinar tilvísanir.

þt.et.

Stelpan faldist í helli og sat þar hljóðlega.

þt.ft.

Krakkar földust undir borðinu.

vh.I

Hann spyr í hverju vandamálið felist.

vh.II

Hún sagði að börn feldust undir borðinu.

lh.þt.

 Hann hefur falist lengi.

fleiri dæmi:

 

 

 Í top

---

 

finna (fann, fundum, fundið) + þf.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

find

 

finna sig: hitta:

Hann bað mig að finna sig eftir fundinn.

finna á sér: tilfinning/hugboð:

Hann fann á sér að þeir ynnu kosningarnar.

finna á sér: verða drukkinn:

Helltu ekki aftur í glasið, ég vil helst ekki finna á mér.

finna (lykt, ilm, bragð):

Finnið þið nokkra reykjarlykt?

finna : gera athugasemdir við:

Er þetta í lagi svona? Já, ég finn ekkert þessu.

finna til: vera illt.

Ég finn mikið til í handleggnum.

finna e-ð til: hafa tilbúið/taka saman:

Áður ég fer, þarf ég að finna til nestið mitt.

finna e-ð upp: uppfinning:

Hann fann þessa vél upp sjálfur.

finna upp á e-u: detta e-ð í hug:

Krakki finnur upp á ýmsum leikjum.

finna e-ð út: komast að e-u:

Ég fann strax út að það væri best að flýta sér.         

---

athugasemdir:

 

 

dæmi:

 

nt.et.

Ég finn góða vini allstaðar.

nt.ft.

Við finnum barnið okkar.

þt.et.

Ég fann lyklana mína.

þt.ft.

Loksins fundum við bókina.

vh.I

Hún óskar þess að ég finni vinnu fljótlega.

Kennarinn spyr hvort við finnum svar við spurningunni.

vh.II

Ég vissi ekki hvort hann fyndi bókina.

Hann var hræddur um það að við fyndum ekki húsið.

bh.et.

Finndu bókina, mig langar að lesa hana.

lh.nt.

Strákurinn er alltaf finnandi einhverja hluti.

lh.þt.

Ég hef fundið peysuna mína sem ég týndi í gær.

Krakkarnir geta ekki fundið köttinn.

Lyklarnir voru fundnir.

fleiri dæmi:

Hann finnur sér alltaf eitthvað til þess að kvarta yfir.

Bókin var fundin.

Þau fundu krakkana í Kringlunni

Ég vissi ekki hvort bókin væri fundin.

Í top

---

 

finnast (fannst, fundust, fundist)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

think (opinion)

     be found

 

---

athugasemdir:

 

 finnast er ópersónuleg í merkingunni þykja og tekur með sér frumlag í þágufalli:  Mér finnst gaman í bíó.

dæmi:

 

nt.et.

Honum finnst alltaf eitthvað að.(ópersónuleg)

Okkur finnst alltaf eitthvað að.(ópersónuleg)

nt.ft.

Þau finnast örugglega í kvöld.

þt.et.

Bókin fannst.

þt.ft.

Þau fundust í Kringlunni.

vh.I

Hún óskar þess að þau finnist.

vh.II

Ég vissi ekki hvort bókin fyndist.

lh.þt.

 Henni hefur oft fundist gaman í bíó þó að þessi mynd væri leiðinleg.

fleiri dæmi:

 

 

 Í top

---

 

flytja (flutti, flutt) + þf.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

  1.  move, transport, carry
  2. move, change address

 

flytja fyrirlestur: give a lecture

flytja leikrit: perform a play

 

---

athugasemdir:

 

bh. er óalgengur í daglegu máli

dæmi:

 

nt.et.

Hann flytur ferðatöskur í bíl.

nt.ft.

Við flytjum í nýja íbúð. 

þt.et.

Ég flutti inn.

þt.ft.

Þau fluttu til útlanda.

vh.I

Ég held að þau flytji saman.

vh.II

Hann sagði að þeir flyttu úr íbúðinni. 

bh.et.

Flyttu nú þetta fyrir mig!

lh.nt.

Hann er alltaf flytjandi á milli staða.

lh.þt.

Þau hafa flutt húsgögnin sín heim.

Þú getur flutt inn á morgun.

fleiri dæmi:

 

 

Í top

---

 

flytjast (fluttist, fluttust, flust)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 move

 

---

athugasemdir:

 

dæmi:

 

nt.et.

Nemandi flyst frá enskudeild til íslenskudeildar.

nt.ft.

Hér eru upplýsingar fyrir útlendinga sem flytjast til Íslands.

þt.et.

Hún fluttist úr bæ í borg.

þt.ft.

Hvenær fluttust þið til Reykjavíkur?

vh.I

Ég vona að þau flytjist ekki úr landi. 

vh.II

Hann sagði að þau flyttust vestur. 

lh.þt.

Mikið af fólki hefur flust frá landbúnaðarsvæðum.

fleiri dæmi:

 

 Í top

---

 

fylgja (-di, -t) + þgf.   

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

  1. guide, accompany, take: 

Ég fylgi mömmu minni í búðina.

 

  1. support, follow:

Ég fylgi honum að málum.

 

athugasemdir:

 

dæmi:

 

nt.et.

Ég fylgi honum hvert sem er.

nt.ft.

Við fylgjum ykkur.

þt.et.

Ég fylgdi henni til Danmerkur.

þt.ft.

Við fylgdum yfirmanninum á kaffihúsið.

vh.I

Hann segir að ég fylgi henni í skólann.

Guðmundur segir að þeir fylgi þeim í Kringluna.

vh.II

Anna sagði að þú fylgdir Jóni að málum.

Pabbi sagði að þið fylgduð vinum ykkur.

bh.et.

Fylgdu mér strax!

lh.nt.

 Hann er fylgjandi tillögunum.

lh.þt.

 Hann hefur fylgt henni lengi.

fleiri dæmi:

 

 

Í top

 

fylgjast (fylgdist, fylgdust, fylgst)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

fylgjast að: go together

fylgjast með: keep up

fylgjast með e-u: pay attention to sth

 

---

athugasemdir:

 

 

dæmi:

 

nt.et.

 Ég fylgist með fréttum.

nt.ft.

 Við fylgjumst með leiknum.

þt.et.

 Hann fylgdist með fréttum af stríðinu.

þt.ft.

 Þau fylgdust með úrslitum kosninganna.

vh.I

 Hann missir stundum af veðurfréttum þótt hann fylgist alltaf með fréttum.

vh.II

 Hann sagði að þeir fylgdust vel með tískunni.

bh.nt.

Fylgstu með!

lh.þt.

 Ég hef alltaf fylgst með  fréttum.

fleiri dæmi:

 

 

 Í top

---

Færa (-ði, -t) +þgf./+þf.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

move

bring/give

 

---

athugasemdir:

 

 

dæmi:

 

nt.et.

 Hann færir sig í annað sæti.

nt.ft.

 Þeir færa sig um set.

þt.et.

 Hann færði sig strax.

þt.ft.

 Þið færðuð ykkur ekki.

vh.I

 Hann heldur að þú færir henni gjafir.

vh.II

 Hann hélt að þið færðuð  fátækum mat.

bh.nt.

Færðu þig!

lh.nt.

Hann kom færandi hendi.

lh.þt.

 Þú hefur oft fært henni gjafir.  

fleiri dæmi:

 

 

 

Færast (færðist, færðust, færst)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

be moved

færast of mikið í fang: taka of mikið að sér

 

---

athugasemdir:

 

 

dæmi:

 

nt.et.

 Bíllinn færist til í rokinu.

nt.ft.

Bílarnir færast til í rokinu.

þt.et.

 Bíllinn færðist til í rokinu.

þt.ft.

Bílarnir færðust til í rokinu.

vh.I

 Hann heldur að þú færist of mikið í fang.

vh.II

 Hann hélt að bílarnir færðust.

lh.þt.

 Bíllinn hefur færst í rokinu.   

fleiri dæmi:

 

 

 

ganga (gengur; gekk, gengu, gengið)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

walk, go

 

gengur vel /illa. ópersónuleg:

Mér gengur vel í skólanum.

ganga á bak orða sinna: svíkja:

Það er ekki gott fyrir forseta að ganga á bak orða sinna opinberlega.

ganga á e-n: þráspyrja:

Fréttamennirnir gengu á forsetann um væntanlegt brúðkaup.

ganga að e-u: samþykkja:

Það er ekki hægt að ganga að kröfum hryðjuverkamannanna.

ganga á eftir e-m: biðja e-n oft um e-ð:

Ég held hann taki þetta að sér en þú getur þurft að ganga á eftir honum.

ganga frá e-u: taka til:

Það tekur tíma að ganga frá öllu eftir skemmtunina.

ganga fyrir: hafa forgang:

Þú verður að bíða, börnin ganga fyrir.

ganga í gegnum e-ð: þola:

Hann gekk í gegnum mikla erfiðleika.

ganga um:

Kona hans gengur mjög snyrtilega um íbúðina.

 

athugasemdir:

 

ganga er ópersónuleg í merkingunni velgengni/slæmt gengi og tekur með sér frumlag í þágufalli: Mér gengur vel í ensku.

 

 

dæmi:

 

nt.et.

Honum gengur ágætlega í skólanum.

Svona kæruleysi gengur ekki, strákar mínir!

nt.ft.

Rútur ganga milli borganna tvisvar í viku.

þt.et.

Fyrst vildi hann ekkert segja en þegar ég gekk á hann sagði hann mér alla söguna.

þt.ft.

 Við gengum á Esjuna.

vh.I

Hann segir að þú gangir á fjöll.

Hann spyr hvort við göngum oft á fjöll.

vh.II

Hann var hræddur um að ég gengi á bak orða minna

Félagi okkar óskaði þess að við gengjum að skilmálunum.

bh.et.

Gakktu í bæinn!

lh.nt.

Það er ekki gangandi á götunum vegna bleytu.

Ég sá hann gangandi.

Gangandi maður tók upp rusl.

lh.þt.

Hann hefur gengið í gegnum mikla erfiðleika að undanförnu.

Ég get ekki gengið að eiga hana (giftast henni)

Góður er hver genginn (þ.e. þegar hann er dáinn)

fleiri dæmi:

 

 

 

 

 

 

 

 Í top

---

 

gangast (gengst; gekkst, gengust, gengist)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

gangast fyrir: hafa frumkvæði að e-u.Hann gekkst fyrir landsöfnun fyrir fátæk börn.

gangast inn á e-ð: samþykkja e-ð. Hann gekkst inn á  að taka að sér verkið fyrir ákveðna upphæð.

gangast undir e-ð: fara í t.d. skurðaðgerð.  Hún gekkst undir rannsókn.

gangast við e-u/em: viðurkenna, játa. Eftir tvo daga gekkst hann við glæpnum.

 

---

athugasemdir:

 

 

 

dæmi:

 

nt.et.

 Hún gengst undir aðgerð á Landspítalanum á morgun.

nt.ft.

 Þeir gangast fyrir söfnun til styrktar bágstöddum.

þt.et.

Hún gekkst fyrir því að keypt var orgel.

Hann gekkst inn á það að taka verk að sér fyrir fasta upphæð. (samþykkt)

Hún gekkst undir rannsókn.

Eftir tvo daga gekkst hann við glæpum.

þt.ft.

 Þeir gengust við þjófnaðinum.

vh.I

 Lögreglan telur að þjófarnir gangist við glæpnum fljótlega.

vh.II

 Hún hélt að þeir gengjust fyrir söfnuninni.

lh.þt.

Rauði krossinn hefur oft gengist fyrir fjársöfnun.

fleiri dæmi:

 

 

 Í top

---

 

gefa (gaf, gáfu, gefið) +þgf./+þf.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

        give, present with, hand, pass

     

g      gefa spil: deal the cards

ge    gefa hjón saman: marry a couple

ge     gefa sig: wear out

   gefa skepnum: feed animals

 

 

gefa af sér: skila hagnaði: return a profit, yield:

Verkefnið gaf vel af sér.

gefa eftir: láta undan: give in:

Andstæðingurinn gaf eftir í leiknum.

gefa e-m ekkert eftir: jafningi: be sb’s equal:

Stúlkan gefur stráknum ekkert eftir.

gefa sig fram: sýna sig, hafa samband: give oneself up; step forward, volunteer:

Vinningshafinn gefur sig fram á morgun.

gefa í: keyra hratt: step on the gas:

Bílstjórinn gefur í á gatnamótunum.

gefa e-m e-ð inn: gefa lyf: give sb medicine:

Læknirinn gefur barninu inn sýklalyf.

gefa til baka: skila afgangi af peningum: give change:

Afgreiðslumaðurinn gefur til baka í krónum.

gefa til kynna/gefa í skyn: sýna, vísbending: indicate:

 Þetta númer gefur til kynna aldur einstaklings.

gefa e-m undir fótinn: reyna við e-n: flirt with sb:

 Strákurinn gefur stúlkunni undir fótinn.

gefa e-ð upp á bátinn: hætta við e-ð: give sth up:

Ræninginn gaf innbrotið upp á bátinn.

gefa e-ð upp: segja frá (notað t.d. um tekjur): declare sth:

Fyrirtækið gaf upp hagnað síðasta árs.

gefa út: útgáfa: publish:

Skáldið gaf út sína fyrstu ljóðabók.

gefa e-ð við e-u: gefa lyf vegna veikinda: prescribe medicine for sth:

Læknirinn gaf sjúklingnum lyf við hálsbólgu.

 

---

athugasemdir:

 

dæmi:

 

nt.et.

Ég gef henni bókina.

Þú gefur til kynna hversu vel gengur.

nt.ft.

Þeir gefa okkur nammi.

Við gefum barninu bolta.

þt.et.

Ég gaf honum gjöf.

Hann gaf stelpunni rós.

þt.ft.

Þeir gáfu karlinum bíl.

Við gáfum barninu hjól.

vh.I

Þó ég gefi borðið, þá gef ég ekki öll húsgögnin.

Ég held að við gefum honum góðar gjafir.

vh.II

Þrátt fyrir að ég gæfi vinnuna mína, þá fékk ég enga ánægju út úr henni.

Þjálfarinn hélt að við gæfum upp öndina.

bh.et.

Gefðu mér blaðið!

lh.nt.

Ráðherrann er alltaf gefandi gestum bók um hálendi Íslands.

lh.þt.

Þau hafa verið gefin saman.

Þau gátu verið þarna vegna gefinna skipana

fleiri dæmi:

 

 

Í top

---

 

gefast (gafst, gáfust, gefist)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

gefast upp: give up, surrender

 

 

---

athugasemdir:

 

dæmi:

 

nt.et.

 Ég gefst ekki upp!

nt.ft.

Þið gefist ekki upp á þessu.

þt.et.

 Hann gafst ekki upp.

þt.ft.

Þeir gáfust ekki upp fyrr en í fulla hnefana.

vh.I

Þó þeir gefist upp, þá eru þeir ekki vesalingar.

vh.II

Hann sagði að þau gæfust aldrei upp.

bh.et.

Gefstu upp!

lh.þt.

 Hann hefur sjaldan gefist upp.

fleiri dæmi:

 

 

 Í top

---

 

gera (-ði, -t) + þf.

allar beygingarmyndir

v     Þýðing og orðasambönd:

  1. do
  2. make

 

gera e-ð að verkum: cause sth

gera e-ð af sér: do sth wrong

gera grein fyrir e-u: explain

gera villu: make a mistake

gera við: fix

 

 

---

athugasemdir:

 

v     dæmi:

 

nt.et.

Hvað gerir þú? Ég er kennari.

nt.ft.

Hvað gera þau venjulega á kvöldin?

þt.et.

Hann gerði grein fyrir málinu.

þt.ft.

Við gerðum margar æfingar í málfræði.

vh.I

Hún segir að hann geri við þakið bráðum.

vh.II

Ég hélt að hann gerði mistök/villu í þessu. 

bh.et.

Gerðu þetta strax!

lh.nt.

Hann er alltaf gerandi eitthvað.

lh.þt.

Gætir þú gert mér greiða?

Hann hefur gert ekkert í því. (he has done nothing about it)

v     fleiri dæmi:

 

 Í top

---

 

gerast (gerðist, gerðust, gerst)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

  1. happen
  2. become

 

 

athugasemdir:

 

dæmi:

 

nt.et.

Af hverju gerist alltaf allt svona hratt?

nt.ft.

Flest slysin gerast fljótt.

þt.et.

Hvað gerðist hér?

þt.ft.

Þessar sögur gerðust í ævintýralandi.

vh.I

Hann segir að þetta gerist oft. 

vh.II

Hann sagði að þetta gerðist einu sinni.

lh.þt.

Þetta hefur gerst fyrir löngu síðan. 

fleiri dæmi:

 

 

 Í top

 

geta (gat, gátu, getað) + þf./ef./þgf.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

  1. can, be able to, manage
  2. solve
  3. mention

 

 

---

athugasemdir:

 

 geta er oftast hjálparsögn og tekur með sér lh.þt. Lýsingarhátturinn er í hvk. et.:

Ég get komið. Við getum komið.

 

bh., gettu, hefur merkinguna giska á.

dæmi:

 

nt.et.

Ég get komið á morgun.

nt.ft.

Við getum krossgátuna.

þt.et.

Ég gat ekki farið snemma heim.

þt.ft.

Við gátum séð skipin í höfninni.

vh.I

Páll segir að hann geti leyst verkefnið.

Hann heldur að við getum farið í kvöld.

vh.II

Páll spurði hvort hann gæti hitt sig í dag.

Páll sagði að hann og Anna gætu komið saman.

bh.et.

 Gettu hver þetta er!

lh.nt.

 Ekki notað.

lh.þt.

Hann hefur ekki getað lagað bílinn.

fleiri dæmi:

 Í bréfinu getur hann ekki mömmu sinnar. (nefna)

 

 Í top

---

                                  

geyma (-di, -t) + þf.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

keep, store

 

---

athugasemdir:

 

dæmi:

 

nt.et.

Ég geymi mjólk í ísskápnum.

nt.ft.

Við geymum aukastólana í geymslunni.

þt.et.

Afgreiðslustúlkan geymdi peysuna í tvo daga.

þt.ft.

Þeir geymdu nýveidda fiska í ísboxunum.

vh.I

Mjólkin er súr þótt að ég geymi hana í ísskápnum.

Páll spyr hvort þið geymið bílinn alltaf í bílskúrnum.

vh.II

Páll sagði að mamma sín geymdi nammi alltaf í efstu skúffunni.

Páll spurði hvort börnin geymdu leikföngin í kassanum?

bh.et.

Geymdu skyrið á köldum stað.

lh.nt.

 Varla notað

lh.þt.

Húsgögnin eru geymd í stórri höll.

fleiri dæmi:

 

 

Í top

---

                                              

geymast (geymdist, geymdust, geymst)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

 be stored

 

---

athugasemdir:

 

dæmi:

 

nt.et.

 

nt.ft.

 

þt.et.

 

þt.ft.

 

vh.I

 

vh.II

 

bh.et.

 

lh.nt.

 

lh.þt.

 

fleiri dæmi:

 

 

 Í top

---

 

gleyma (-di, -t) + þgf.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

 forget

 

 

---

athugasemdir:

 Boðhátturinn gleymdu  er notaður með neitun t.d. ekki.

dæmi:

 

nt.et.

Ég gleymi alltaf afmælisdögum fjölskyldu minnar.  

nt.ft.

Við gleymum að þakka fyrir okkur.            

þt.et.

Ég gleymdi vettlingunum mínum heima.     

þt.ft.

Við gleymdum að taka ljósmyndir í partýinu.                     

vh.I

Hún vonar að hann gleymi henni ekki.        

vh.II

Hún vonaði að hann gleymdi henni ekki.                

bh.et.

Gleymdu mér ekki!

lh.nt.

 Hann er sífellt gleymandi bókunum heima.

lh.þt.

Við höfðum gleymt ykkur.

fleiri dæmi:

 Þú gleymdir að sjá þessa kvikmynd.           

 Við gleymdum að lesa þessa bók.

Í top

---

 

gleymast (gleymdist, gleymdust, gleymst)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

is forgotten

 

---

athugasemdir:

 

gleymast: þolmyndarmerking 

 

dæmi:

 

nt.et.

Hann gleymist aldrei. (Enginn gleymir honum)

nt.ft.

 þeir gleymast aldrei.

þt.et.

 Mjólkin gleymdist á borðinu og er orðin súr.

þt.ft.

 Bækurinar gleymdust heima.

vh.I

 Þó að G-mjólk gleymist á borðinu súrnar hún ekki.

vh.II

 Hún vonaði að pakkarnir gleymdust ekki.

lh.þt.

 Sum lögin hafa aldrei gleymst.

fleiri dæmi:

 

 

 Í top

---

 

grípa (greip, gripu, gripið) + þf.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

catch, grip

 

grípa fram í fyrir e-m: interupt

grípa í bók: r lesa stundarkorn í bók: read a book for a short period of time

grípa niður í bók: open a book at random

 

---

athugasemdir:

 

dæmi:

 

nt.et.

Ég gríp sverð.

nt.ft.

Þeir grípa þung lóð.

þt.et.

Ég greip sverð í hendi.

þt.ft.

Þeir gripu peninga.

vh.I

Ég vona að lögreglan grípi hryðjuverkamennina.

vh.II

Mér heyrðist að hann gripi fram í fyrir Jóni.

bh.et.

Gríptu hann!

lh.nt.

Saga er mjög grípandi fag. 

lh.þt.

Ég hef gripið boltann. .

fleiri dæmi:

 Ég er ekki viss hvort hann grípi boltann.

 Hann sagði að þeir gripu óvini sína.

Ég get gripið það.

Hann var gripinn af áhyggjum.

 Í top

---

 

hafa (hefur; hafði, höfðu, haft) + þf.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

  1. have
  2. hold
  3. keep

 

hafa uppi á e-m: finna e-n:

Löggan hafði uppi á honum.

hafa e-ð að engu: taka ekkert mark á e-u:

Afsakið, ég hafði merkið að engu…

hafa í sig og á: eiga mat og föt:

Ég er ekki fátækur, ég hef í mig og á.

hafa sig í burt: snauta burt:

Æ, ég hef mig í burt!

hafa e-ð á orði: minnast á e-ð:

Hann hafði á orði að maturinn væri góður.

---

athugasemdir:

 

hafa er oftast hjálparsögn sem tekur með sér lh.þt. Lýsingarhátturinn er í hvk. et. með hafa:

Ég hef farið í sund. Við höfum farið í sund.

 

Þegar hafa er aðalsögn er hún notuð með orðum sem merkja e-ð óhlutstætt (abstrakt), t.d. tíma, reynslu, áhuga o.s.frv. Ég hef nógan tíma. Athugið að hún er ekki notuð eins og ‘have’ í ensku eða ‘have’ í Norðurlandamálunum.

Sögnin eiga er notuð á svipaðan hátt og ‘have’.

We have a car, Vi har en bil, verður á íslensku: Við eigum bíl.

 

 

dæmi:

 

nt.et.

Ég hef  sjálfur valið námskeiðin sem ég tek.

nt.ft.

Við höfðum gott samband.

þt.et.

Ég hafði tíma til að tala við þig áðan.

þt.ft.

Við höfum samþykkt þetta.

vh.I

Ég efast um að þú hafir gert það.

Ég held að þið hafið margt betra að gera.

vh.II

Okkur fannst að þú hefðir gert það viljandi.

þú sagðir að við hefðum nógan tíma.

bh.et.

Hafðu það gott í kvöld!

lh.nt.

Þetta er svo dónalegt að það er varla hafandi eftir.

lh.þt.

Ég hef haft mikið að gera.

fleiri dæmi:

 

 

 

 

 

 

 

 

 Í top 

---

                                                          

hafna (-aði) + þfg.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

refuse, reject

 

 

 

---

athugasemdir:

 

dæmi:

 

nt.et.

Ég hafna því að vera heima.

nt.ft.

Við höfnum því að hlýða.

þt.et.

Ég hafnaði tilboðinu.

þt.ft.

Við höfnuðum aðstoð við að skipta um dekk.

vh.I

Hún segir að ég hafni því að fara þangað.

Lögreglan segir að við höfnum sáttaboði.

vh.II

Jónas sagði að hann hafnaði tillögunum.

Kona sagði að við höfnuðum að svara spurningunum.

bh.et.

Hafnaðu tilboðinu!

lh.nt.

 Ekki notað.

lh.þt.

 Hann hefur hafnað mörgum tilboðum í bílinn.

fleiri dæmi:

 

 

Í top

---

 

halda (heldur; hélt, héldu, haldið) +þf./þgf.

                                                                                       allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 think, hold

 

halda á e-u/e-m: Vera með e-ð í hendinni:

Ég held á pokanum alla leiðina.

halda e-u áfram: hætta ekki:

Við skulum halda áfram að lesa.

halda e-u fram: segja skoðun:

Ég held ákveðið fram mínum skoðunum.

halda sig frá e-m/e-u: forðast e-ð, skipta sér ekki af e-u:

Ég held mig frá þessu máli það er svo flókið.

halda fyrir e-ð: halda fyrir opið á e-u með hendinni:

Ég held fyrir munninn þegar ég hósta.

halda með e-m: styðja:

Hann hélt alla tíð með Val í fótbolta.

halda upp á: uppáhald:

Ég held mest upp á rómantísku skáldin:

fagna/halda hátíðlegt: Ég held upp á afmælið mitt á morgun.

halda e-m/sér uppi: framfærsla:

Þessar aukatekjur hafa alveg haldið þeim uppi.

halda við e-u/e-n: stuðningur:

Haltu við hjólið svo það detti ekki:

framhjáhald: Hann heldur við vinkonu konunnar sinnar.

halda til: vera/dveljast:

Við héldum til á hóteli á meðan við vorum í borginni.

halda sér til: punta sig/vera vel snyrtur:

Hún heldur sér til fyrir kærastann sinn.

halda e-u uppi: er undirstaða:

Stoðirnar halda húsinu uppi.

halda e-ð út: þola:

Ég held ekki út að sjá hvernig þau rífast.

halda e-u úti: reka:

Ég held úti bát.

halda í sér: bíða með að pissa.

Litli strákurinn hélt í sér þangað til hann kom heim.

---

athugasemdir:

 

 

 

 

dæmi:

 

nt.et.

Ég held að þú sért svangur.

nt.ft.

Við höldum áfram að lesa söguna á morgun.

þt.et.

Ég hélt að þú hefðir rétt fyrir þér.

þt.ft.

Við héldum að hann væri að fara til útlanda.

vh.I

Ætli hann haldi upp á afmælið í dag?

Hann segir að við höldum saman hópnum.

vh.II

Ég spurði hvort hann héldi orð sín.

Við héldum að hann væri að fara til útlanda.

bh.et.

Haltu fast í handriðið, tröppurnar eru blautar.

lh.nt.

Þau eru alltaf haldandi utanum hvort annað.

lh.þt.

Ég hef oft haldið upp á afmæli.

 

fleiri dæmi:

 

Hann getur haldið á þessum poka fyrir þig.

Fundurinn er haldinn í Háskólabíó.

Ég held þessum upplýsingum leyndum fyrir honum.

Læknir reynir að halda henni lifandi.

Hún heldur sér merkilega vel þrátt fyrir háan aldur. ( hún lítur vel út)

Ég held þessari skoðun honum. (fá hann á sömu skoðun og ég)

Við reynum að halda honum vinnu. (reynum að láta hann vinna)

Hún heldur illa á peningunum sínum. (hún fer illa með peninga)

Ég held eftir hálfum lítra af mjólk. (sleppa ekki)

 

 

 

 

 Í top

---

 

haldast (helst; hélst, héldust, haldist)

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 hold

 

haldast í hendur: leiðast

haldast vel/illa á e-u: verður mikið/lítið úr e-u (óp.)

 

 

---

athugasemdir:

 

dæmi:

 

nt.et.

Honum helst vel á peningum                       

nt.ft.

Buxurnar haldast uppi.

þt.et.

Hann hélst ekki við vegna tannpínu.

þt.ft.

Þeir héldust í hendur.                                 

vh.I

Hann segir að við höldumst í hendur.                                

vh.II

Ég vissi ekki hvort börnin héldust í hendur.                      

lh.þt.

Fjöldi útlendinga í flutningum frá landinu hefur haldist stöðugur frá 1996.

fleiri dæmi:

 

 

 Í top

---

 

hefja (hefur; hóf, hófu, hafið) + þf.

allar beygingarmyndir

Þýðing og orðasambönd:

 

  1. begin
  2. raise
  3. lift

 

hefja e-n til skýjanna: að hrósa e-u mjög mikið:

Bókin var hafin til skýjanna.

hefja máls á e-u: nefna/byrja að tala um:

Hann hóf máls á málefnum útlendinga á Íslandi.

 

---

athugasemdir:

 

 

dæmi:

 

nt.et.

Hann hefur mál sitt.

nt.ft.

Þeir hefja upp raust sína og syngja nokkur lög.

þt.et.

Ég hóf rannsókn á þágufallssýki fyrir tveimur vikum.

þt.ft.

Þið hófuð framkvæmdir í síðasta mánuði.

vh.I

Hann segir að hann hefji námið á morgun.

vh.II

Ég vonaði að hún hæfi fundinn stundvíslega.

bh.et.<