═rland og ═sland ßtta ßrum sÝ­ar

Ůegar bankarnir hrundu hausti­ 2008 s÷g­u sumir eins og Ý sjßlfsv÷rn: Ýrskir bankar eru einnig komnir a­ fˇtum fram og varla berum vi­ ßbyrg­ ß ■vÝ e­a hva­? Afneitunin var alger.

Kjarni mßlsins var og er a­ bankahremmingar beggja landa voru heimatilb˙nar og ßttu rˇt sÝna a­ rekja til vanrŠkslu stjˇrnmßlamanna, bankamanna og me­rei­arsveina ■eirra. Skřrsla Rannsˇknarnefndar Al■ingis 2010 og a­rar heimildir bera vitni. Al■ingi ßlykta­i nokkru sÝ­ar einum rˇmi a­ skřrslan „sÚ ßfellisdˇmur yfir stjˇrnv÷ldum, stjˇrnmßlam÷nnum og stjˇrnsřslu, verklagi og skorti ß formfestu.“ Dßlkah÷fundur Irish Times Flintan O‘Toole birti bˇk 2010 undir heitinu Ship of Fools: How Stupidity and Corruption Sank the Celtic Tiger (FÝflafley: Hvernig heimska og spilling drekktu keltneska tÝgrisdřrinu). Margt sem ■ar stendur rÝmar vel vi­ ═sland.

Eftir hrun ger­u margir sÚr mat ˙r ■vÝ a­ ═sland vŠri betur Ý sveit sett en ═rland ■ar e­ ═slendingar gŠtu leyft gengi krˇnunnar a­ falla um helming me­an ═rar voru bundnir ß klafa evrunnar. A­rir s÷g­u: HŠgan, hŠgan, ═rar eiga a­gang a­ evrˇpska se­labankanum og annarri fjßrhagsa­sto­ ESB sem ═sland ß ekki sjßlfkrafa a­gang a­. N˙, ßtta ßrum sÝ­ar, er tÝmabŠrt a­ spyrja: Hvort landi­ komst betur frß kreppunni?

Sko­um t÷lurnar. Frß 2007 til 2010 drˇst kaupmßttur landsframlei­slu ß mann saman um 11% ß ═rlandi og 9% ß ═slandi. Ůa­ er bitamunur en ekki fjßr. Ůa­ er fyrst n˙ Ý ßr a­ kaupmßttur landsframlei­slu ß mann Ý bß­um l÷ndum er or­inn hinn sami og hann var fyrir hrun, 2007. Ůa­ tˇk bŠ­i l÷ndin ■vÝ nÝu ßr, frß 2007 til 2016, a­ komast aftur ß upphafsreit. Frß ■vÝ botninum var nß­ 2010 ■ar til n˙ hefur kaupmßttur landsframlei­slu ß mann aukizt um 16% ß ═rlandi og 12% ß ═slandi og er n˙ sj÷ttungi meiri ß ═rlandi en ß ═slandi eins og hann var 2007. ŮvÝ mß segja a­ bŠ­i l÷ndin hafi komizt ßlÝka vel frß hruninu. Atvinnuleysi er a­ vÝsu miklu meira ß ═rlandi en ß ═slandi en ■annig hefur ■a­ veri­ um ßratugaskei­ og hefur ekkert me­ hruni­ e­a eftirk÷st ■ess a­ gera.

Sko­um fleiri t÷lur. Landsframlei­sla ß hverja vinnustund, ÷­ru nafni vinnuframlei­ni, er betri lÝfskjarakvar­i en landsframlei­sla ß mann ■ar e­ framlei­sla ß vinnustund tekur fyrirh÷fnina ß bak vi­ tekju÷flunina me­ Ý reikninginn. Frß 2007 til 2016 jˇkst landsframlei­sla ß hverja vinnustund ß ═rlandi ˙r 59 BandarÝkjad÷lum Ý 74 dali og ˙r 41 dal Ý 44 ß ═slandi. Vinnuframlei­ni jˇkst ■vÝ um 26% ß ═rlandi 2007-2016 bori­ saman vi­ 7% aukningu hÚr heima. Ůarna skilur milli feigs og ˇfeigs. Ůrßtt fyrir miki­ og landlŠgt atvinnuleysi hefur ═rum tekizt a­ auka forskot sitt ß ═slendinga Ý vinnuframlei­ni ˙r 44% 2007 (59/41 = 1.44) Ý 68% 2016 (74/44 = 1.68).

Ínnur g÷gn ber a­ sama brunni. Velfer­arvÝsitala Sameinu­u ■jˇ­anna (e. Human Development Index) sem tekur ekki a­eins mi­ af framlei­slu og tekjum ß mann heldur einnig menntun og heilbrig­i skipar n˙ sÝ­ast (2014) ═rlandi Ý 6. sŠti og ═slandi Ý 16. sŠti­ Ý hˇpi nŠr allra landa heimsins, nŠr 200 talsins.

Af ■essum samanbur­i mß rß­a a­ evran drˇ ═rland ekki ni­ur ß hyldřpi eins og sumir ßttu von ß. A­ild a­ Myntbandalagi Evrˇpu og evrunni ■arf a­ sko­a Ý samhengi vi­ a­ra ■Štti svo sem sjßlfkrafa a­gang a­ fjßrhagsa­sto­ frß ESB ■egar ■÷rf krefur, a­hald og sameiginlegt eftirlit. Í­rum evrul÷ndum hefur einnig tekizt skaplega a­ vinna sig ˙t ˙r erfi­leikum sÝ­ustu ßra, t.d. Lettlandi og Port˙gal. Í­ru mßli gegnir um Grikkland, en ■ar hefur vandinn sem vi­ er a­ glÝma reynzt mun alvarlegri en annars sta­ar. Vandi Grikklands ßtti uppt÷k sÝn Ý ßbyrg­arlausri fjßrmßlastjˇrn rÝkisins og breiddist ˙t Ý bankakerfi­ en ekki ÷fugt eins og t.d. ß ═rlandi og ═slandi.
RÝkisstjˇrn ═rlands ßkva­ a­ Ýrskir skattgrei­endur skyldu bŠta til fulls tjˇni­ sem eigendur og lßnardrottnar bankanna hef­u ella ■urft a­ axla. Ůetta var harkaleg ßkv÷r­un en h˙n reyndist framkvŠmanleg ■ar e­ skuldirnar voru vi­rß­anlegar. Ůessi lei­ var ˇfŠr ß ═slandi ■ar e­ skuldir bankanna hÚr heima voru svo miklu meiri mi­a­ vi­ landsframlei­slu en ß ═rlandi. Ůess vegna var ekki hŠgt a­ bjarga Ýslenzku b÷nkunum frß gjald■roti. Hef­u Ýslenzku bankarnir grafi­ sÚr grynnri gr÷f, hef­u Ýslenzk stjˇrnv÷ld e.t.v. reynt me­ erlendri hjßlp a­ fara s÷mu lei­ og ═rar, en til ■ess kom ekki. Eftir stendur a­ ═rar ßkvß­u a­ standa Ý skilum og halda sig vi­ evruna og agann sem fylgir henni me­an ═slendingar lÚtu bankana fara ß hli­ina og leyf­u gengi krˇnunnar a­ hrÝ­falla. Samt hefur ═rum ef eitthva­ er tekizt betur en ═slendingum a­ vinna sig me­ herkjum ˙t ˙r erfi­leikum undangenginna ßra. Evran stˇ­st prˇfi­.

FrÚttabla­i­, 21. j˙lÝ 2016.


Til baka