sland tapar stigum

Reykjavk – Lri n undir hgg a skja va um heim, einnig nlgum lndum ar sem szt skyldi.  gnin blasir vi Bandarkjunum og einnig sums staar Evrpu.  etta gerist ekki einu vetfangi heldur smm saman.  Stjrnmlamenn og flokkar dara n sumir opinsktt vi fasisma og dsama einrisseggi.  Sums staar hafa slkir menn og flokkar n vldum, t.d. Pllandi og Ungverjalandi.  Annars staar skja eir sig veri stjrnarandstu, jafnvel Svj.  Sagnfringar og stjrnmlafringar Bandarkjunum senda fr sr bk eftir bk til a vara flk vi. Hr eru fjrar slkar fr 2014-2018:

     Um harstjrn (Timothy Snyder Yale-hskla, On Tyranny),

     Lri Bandarkjunum? (Benjamin Page Northwestern-hskla og Martin Gilens Princeton-hskla, Democracy in America?),

     Hvernig lrisrki la undir lok (Steven Levitsky og Daniel Ziblatt Harvard-hskla, How Democracies Die) og

     Flki andspnis lrinu: Hvers vegna frelsi okkar er httu og hvernig vi getum stai vr um a (Yascha Mounk Harvard-hskla, The People vs. Democracy: Why Our Freedom Is in Danger and How to Save It).

Mrgum kann a brega vi vitnisburi framangreindra hfunda og annarra um hnignun lris Bandarkjunum sem margir hafa liti sem forusturki hins frjlsa heims.  Skrslur Freedom House Bandarkjunum, hrar stofnunar sem hefur fylgzt me lri um allan heim og kortlagt a samfleytt fr 1972, sna a essi hnignun hefur tt sr adraganda.  Fr aldamtum hefur Bandarkin vanta talsvert upp fullt hs stiga (100) lriskvara Freedom House ar e talsvert skortir ar skoru stjrnmla- og borgararttindi.  Fr 2010 til 2018 lkkai lriseinkunn Bandarkjanna r 94 86 (Plland fr 85).  Noregur hefur alltaf fengi fullt hs stiga, 100, og einnig Finnland fr 2005.  Svar duttu niur 99 stig 2014 og 2015 vegna blrar meferar flttamnnum.  Danir hafa n 97 stig af smu stu og Hollendingar 99.  strala og Nja-Sjland hafa 98 stig ar e frumbyggjar landanna ykja ekki ba vi smu rttindi og arir borgarar.

sland hafi fullt hs stiga hj Freedom House 2004-2009 og datt af tilgreindum stum niur 99 stig eftir hrun 2010-2012, fkk san aftur 100 stig 2013, 2014 og 2016 og hefur san falli niur 19. sti listans me 95 stig.  au hj Freedom House tilgreina fimm stur ess a sland tapar stigum:

     Of ni samband stjrnmlamanna vi msa viskiptahagsmuni.

     ngar varnir gegn spillingu.

     ngt gegnsi (formaur Sjlfstisflokksins er nefndur srstaklega skrslunni).

     ngt frelsi fjlmila (lgbanni gegn Stundinni er nefnt srstaklega og formaur Sjlfstisflokksins einnig v sambandi).

     Ill mefer flttamnnum.

Til samanburar hafa Finnland, Noregur og Svj 100 stig lrislista Freedom House.  Holland og Kanada hafa 99 stig, Lxemborg og rgv 98 eins og strala og Nja-Sjland.  Danmrk, Portgal og San Marn hafa 97 stig, Andorra, Barbados, rland, Japan og Sviss 96 og Belga og sland 95.

tla m a sland frist lengra niur listann egar au hj Freedom House kynnast Alingi betur og komast a v a ingi hefur m.a. lti undir hfu leggjast a rannsaka einkavingu bankanna og stafesta nju stjrnarskrna sem tveir riju hlutar kjsenda lstu sig fylgjandi jaratkvagreislunni sem Alingi hlt 2012. Flki landinu arf a vakna – aftur! – og taka taumana.

Frttablai, 13. september 2018.


Til baka