Ítalía er ráđgáta

Ítalía er eins og listasafn. Nei, ég ćtla ađ byrja aftur: Ítalía er listasafn. Fegurđin er ekki bundin viđ Feneyjar, Flórens og Róm, heldur prýđir hún landiđ nánast allt frá norđri til suđurs, sveit og borg og einnig eyjarnar, ţ. á m. Sardiníu og Sikiley. Náttúrufegurđ, fagrar byggingar og listaverk frá ýmsum tímum mynda órofa heild.

Mig rámar í frásögn af fundi hagfrćđinga á Ítalíu fyrir 30-40  árum ţar sem áhyggjufullir heimamenn lýstu lítilli trú á efnahagsframför landsins fyrir erlendum gestum eftir rífandi gang efnahagslífsins frá stríđslokum fram yfir 1970. Ţá sagđi bandaríski hagfrćđingurinn John Kenneth Galbraith: Herđiđ upp hugann. Lítiđ í kringum ykkur. Ítalar hafa fáheyrt fegurđarskyn sem mun nýtast nútímanum, t.d. í fatahönnun og ferđamennsku. Galbraith reyndist sannspár.

Saga Ítalíu vitnar um mikil afrek á mörgum sviđum, allar götur frá Rómaveldi fram á okkar daga. Róm var stćrsta borg heims í 500 ár, frá 100 f.kr. til 400 e.kr. ţegar Istanbúl eins og hún heitir nú óx Róm yfir höfuđ. Viđ tóku myrkar miđaldir. Endurreisnin hófst á Ítalíu á 14. öld og barst ţađan til annarra Evrópulanda, ţ.m.t. upprisa vísindanna gegn kreddum kirkjunnar. Bókmenntir, listir og vísindi voru öldum saman hryggjarstykkiđ í ítalskri menningu. Stjórnmál sátu á hakanum. Ítalía náđi ţó ađ sameinast undir einni stjórn 1861, tíu árum á undan Ţýzkalandi.

Í fyrri heimsstyrjöldinni 1914-1918 börđust Ítalar međ bandamönnum (Bretum, Frökkum og Rússum), en ţeir náđu litlum árangri og máttu ţola mikiđ mannfall. Ţótt ţeir hefđu skipađ sér í sveit međ sigurvegurunum voru Ítalar niđurlútir ađ loknu stríđi líkt og Ţjóđverjar. Ţar liggur hluti skýringarinnar á uppgangi fasista á Ítalíu eftir fyrra stríđ og bandalagi ţeirra viđ ţýzka nasista.

Eftir ósigur Ţjóđverja og Ítala í síđari heimsstyrjöldinni settu bćđi löndin sér nýjar stjórnarskrár, Ítalar 1948 og Ţjóđverjar 1949. Endurreisn efnahagslífsins gekk vel og lífskjör bötnuđu hratt í báđum löndum fyrstu áratugina eftir stríđ. Ţjóđartekjur á mann í löndunum tveim fylgdust ađ í grófum dráttum fram ađ aldamótunum 2000. Ţýzkaland bjó viđ stöđugt stjórnarfar en Ítalía skipti um ríkisstjórn á hverju ári eđa ţví sem nćst. Nú situr 65. ríkisstjórn Ítalíu frá 1946. Ekki varđ séđ ađ óstöđugleiki í ítölskum stjórnmálum stćđi viđgangi efnahagslífsins fyrir ţrifum. Ţađ kom á óvart.

Ţrátt fyrir tíđ stjórnarskipti var flokkur Kristilegra demókrata á Ítalíu nćr alltaf í ríkisstjórn unz flokkakerfiđ sprakk af spillingu 1992-1994. Ađeins einn ţingflokkur starfar enn undir óbreyttu nafni. Allir hinir flokkarnir voru ýmist leystir upp eđa skiptu um nafn. Um skeiđ sćtti meira en helmingur ítalskra ţingmanna opinberum ákćrum fyrir spillingu. Meira en 400 bćjarstjórnir voru leystar upp vegna spillingar. Margir stjórnmálamenn og viđskiptaforkólfar fengu fangelsisdóma.

Ţađ var í ţessu ástandi ađ auđjöfurinn Silvio Berlusconi sem áđur hafđi sungiđ dćgurlög m.a. á súlustöđum stofnađi nýjan flokk og bauđ sig fram til ţings 1994, sumir segja til ađ komast í ađstöđu til ađ vernda sjálfan sig og fyrirtćki sín fyrir ákćruvaldinu. Berlusconi varđ forsćtisráđherra og beitti sér sem slíkur og í ţinginu gegn ákćruvaldinu. Allt fór á annan endann líkt og í Bandaríkjunum ađ undanförnu. Berlusconi tókst ađ bola ađalsaksóknaranum, Antonio Di Petro, úr starfi strax áriđ eftir, 1995, og hrökklađist sjálfur sama ár frá völdum sem hann náđi síđan aftur 2001 og sat ţá til 2006 og aftur 2008-2011. Lítill árangur náđist viđ landstjórnina ţar eđ landiđ logađi í hneykslismálum kringum Berlusconi sem fékk ađ endingu dóma fyrir ađ ţví er virđist lítinn hluta brota sinna.

Landiđ líđur enn fyrir mafíuna sem yfirvöldum tókst ađ vísu ađ kveđa niđur á Sikiley eftir ađ tveir dómarar ţar voru myrtir og eyjarskeggjar sögđu loksins hingađ og ekki lengra. Mafían heldur ţó áfram ađ heimta verndarfé af fyrirtćkjum á meginlandinu og kveikja í hjá ţeim sem neita ađ borga. Sumt tókst betur, t.d. ađ halda Ítalíu innan ESB međ evrunni og öllu saman.

Ţjóđartekjur á mann voru svipađar á Ítalíu og í Ţýzkalandi allar götur frá 1970 fram yfir aldmótin 2000. Ţá tók Ítalía ađ dragast aftur úr Ţýzkalandi. Í fyrra, 2016, var kaupmáttur ţjóđartekna á mann orđinn nćstum fjórđungi minni á Ítalíu en í Ţýzkalandi. Kannski óstöđugleiki stjórnmálanna, spillingin og getuleysi nýrra flokka til ađ gera upp viđ spillta fortíđ hafi dregiđ úr vaxtargetu ítalsks efnahagslífs eftir allt saman. Hvađ sem ţví líđur lifa margir Ítalar býsna góđu lífi í ćgifögru umhverfi, einkum í norđanverđu landinu. Ítalar lifa nú ađ jafnađi lengur en allar ađrar ţjóđir heimsins ađrar en Kínverjar í Hong Kong og Japanar skv. tölum Alţjóđabankans.

Fréttablađiđ, 20. júlí 2017.


Til baka