┌trei­art˙r ß tÝgrisdřri

Miklir atbur­ir gerast n˙ ˙ti Ý heimi. Kalt strÝ­ milli BandarÝkjamanna, Breta og margra annarra Evrˇpu■jˇ­a annars vegar og R˙ssa hins vegar kann a­ vera Ý uppsiglingu. Vi­skiptastrÝ­ milli BandarÝkjanna og KÝna kann einnig vera Ý a­sigi. Fyrstu skrefin hafa ■egar veri­ stigin. Vi­ bŠtast vi­sjßr Ý Austurl÷ndum nŠr ■ar sem ═ran og Sßdi-ArabÝa eigast vi­ grß fyrir jßrnum Ý gegnum millili­i Ý Jemen, Sřrlandi og vÝ­ar me­ virkri aukaa­ild BandarÝkjamanna, R˙ssa o.fl. og veitist řmsum betur. Kim Jong-un lei­togi Nor­ur-Kˇreu og Trump BandarÝkjaforseti skiptast ß hˇtunum um kjarnorkußrßsir. StrÝ­ hefur geisa­ Ý Kongˇ frß 1998 me­ hlÚum og miklu mannfalli. Ëfri­arhorfurnar um heiminn eru a­ ■vÝ leytinu til uggvŠnlegri n˙ en oft ß­ur a­ BandarÝkin sem voru hryggjarstykki­ Ý bandalagi lř­rŠ­isrÝkjanna eftir 1945 hafa glata­ trausti. Til ■ess liggja řmsar ßstŠ­ur. N˙ er t.d. komi­ Ý ljˇs a­ VÝetnamstrÝ­i­ var rÚttlŠtt me­ lygum lÝkt og innrßs BandarÝkjanna, Bretlands o.fl. rÝkja Ý ═rak 2003 var rÚttlŠtt me­ lygum. Margt bendir til a­ skřring bandarÝskra yfirvalda ß mor­inu ß Kennedy forseta 1963 reist ß  ni­urst÷­u Warren-nefndarinnar sÚ r÷ng eins og BandarÝkja■ing ßlykta­i 1978 ßn ■ess a­ kafa til botns. Enn er skj÷lum um mor­i­ haldi­ leyndum fyrir almenningi til a­ vernda meinta ■jˇ­ar÷ryggishagsmuni a­ s÷gn Trumps forseta, en lokaskjalanna er a­ vŠnta n˙ Ý aprÝl nema leyndin ver­i framlengd. BandarÝkjastjˇrn hefur, stundum ßsamt leyni■jˇnustunni CIA, steypt fjˇrtßn rÝkisstjˇrnum af stˇli frß HavaÝ 1893 til ═raks 2003, ■ar ß me­al lř­rŠ­islega kj÷rnum stjˇrnum Ý ═ran 1953 og SÝle 1973. Allt ■etta hefur grafi­ undan ßliti BandarÝkjanna ■rßtt fyrir mikinn ßrangur landsins ß m÷rgum svi­um.

Vi­ bŠtist a­ n˙ situr Ý HvÝta h˙sinu ma­ur sem hˇtar kjarnorkußrßsum, er hlynntur pyndingum, leggur nřnasista a­ j÷fnu vi­ andstŠ­inga ■eirra, dregur skv. m÷rgum prentu­um heimildum ß eftir sÚr langan glŠpaslˇ­a og liggur undir grun um a­ vera undir hŠlnum ß P˙tÝn R˙sslandsforseta. BandarÝkin fß n˙ miklu minna en fullt h˙s stiga Ý mati stjˇrnmßlafrŠ­inga ß lř­rŠ­i Ý heiminum.

Kannanir Gallups sřna a­ Trump forseti hefur frß ■vÝ hann tˇk vi­ embŠtti Ý jan˙ar 2017 noti­ stu­nings allt a­ 40% bandarÝskra kjˇsenda (og langflestra skrß­ra rep˙blikana) me­an allt a­ 60% kjˇsenda eru honum andsn˙in. Hann nß­i kj÷ri 2016 vegna galla ß stjˇrnarskrß BandarÝkjanna sem trygg­i honum meiri hluta Ý kj÷rrß­i (e. Electoral College) ■ˇtt hann hlyti ■rem milljˇnum fŠrri atkvŠ­i ß landsvÝsu en keppinautur hans ˙r r÷­um demˇkrata. Svipa­ ger­ist ßri­ 2000 ■egar HŠstirÚttur ger­i George W. Bush a­ forseta me­ fimm atkvŠ­um gegn fjˇrum.

Kj÷rrß­sßkvŠ­i­ er ekki eini alvarlegi gallinn ß stjˇrnarskrß BandarÝkjanna. Ůar er einnig a­ finna ßkvŠ­i um frelsi til a­ bera vopn svo sem ßstŠ­a ■ˇtti til ß ofanver­ri 18. ÷ld. Ůetta ßkvŠ­i hefur bandarÝska byssuvinafÚlagi­ (National Rifles Association, NRA) nota­ til a­ hrŠ­a BandarÝkja■ing frß ■vÝ a­ innlei­a skilvirkt skotvopnaeftirlit. John Paul Stevens sem var hŠstarÚttardˇmari 1975-2010, lengur en flestir a­rir dˇmarar Ý s÷gu rÚttarins, birti nřlega grein Ý New York Times ■ar sem hann rifjar upp a­ fÚlagi hans Warren Burger, forseti rÚttarins 1969-1986, kalla­i t˙lkun NRA ß stjˇrnarskrßnni „einhver mestu svik, segi og skrifa svik, sem bandarÝska ■jˇ­in hefur mßtt ■ola af hßlfu hagsmunasamtaka um alla mÝna daga.“ [MÝn ■ř­ing, ŮG.]

HŠstirÚttur innsigla­i svikin 2008 me­ ■vÝ a­ sta­festa ■essa rangt˙lkun byssuvinafÚlagsins ß ˙reltu ßkvŠ­i stjˇrnarskrßrinnar. Og fj÷ldamor­in halda ßfram Ý skˇlum og annars sta­ar. Byssur eru fleiri Ý BandarÝkjunum en fullor­i­ fˇlk. Stevens leggur til a­ byssuverndarßkvŠ­i­ ver­i numi­ brott ˙r stjˇrnarskrßnni ˙r ■vÝ a­ HŠstirÚttur brßst. HŠstirÚttur bŠtti sÝ­an grßu ofan ß svart 2010 me­ ■vÝ a­ lÚtta ÷llum h÷mlum af fjßrframl÷gum til stjˇrnmßlamanna og flokka. ═ ljˇsi ■essara tveggja dˇma HŠstarÚttar ver­ur ■a­ skiljanlegt hvers vegna bandarÝskir ■ingmenn, einkum rep˙blikanar, sitja og standa eins og byssuvinafÚlagi­ bř­ur ■eim. Ůeir fˇru Ý ˙trei­art˙r ß tÝgrisdřri.

BandarÝskir byssuvinir eru ekki einir um hituna. LyfjafyrirtŠki, bankar o.fl. hafa keypt sÚr mikil Ýt÷k me­al bandarÝskra stjˇrnmßlamanna ß kostna­ almennings. Lř­rŠ­inu blŠ­ir, einnig hÚr heima ■ar sem peningar, i­ulega illa fengnir, vir­ast n˙ hafa meiri ßhrif ß Al■ingi en nokkru sinni fyrr.

FrÚttabla­i­, 29. marz 2018.


Til baka