Ůa­an koma ■jˇfsaugun

H˙n heitir Isabel dos Santos og er s÷g­ vera rÝkasta kona AfrÝku. Eignir hennar eru metnar ß 3,5 milljar­a BandarÝkjadala e­a 375 milljar­a Ýslenzkra krˇna. FjßrhŠ­in er stjarnfrŠ­ileg: h˙n jafngildir samanl÷g­um skuldum Ýslenzkra sjßvar˙tvegsfyrirtŠkja Ý ßrslok 2015 skv. upplřsingum Hagstofu ═slands. Isabel dos Santos er einn valdamesti vi­skiptaj÷furinn Ý Port˙gal Ý krafti eignarhalds ß umtalsver­um hlut Ý b÷nkum, fj÷lmi­lum og orkufyrirtŠkjum Port˙gals a­ ekki sÚ minnzt ß eignir hennar heima fyrir.

Og hver skyldi h˙n vera ■essi kona? H˙n segist vera athafnaskßld. ╔g byrja­i a­ selja egg ■egar Úg var sex ßra g÷mul, segir h˙n hrˇ­ug. H˙n er forstjˇri rÝkisolÝufÚlagsins Ý landi sÝnu og ß rß­andi hlut Ý stŠrsta bankanum. Fa­ir hennar heitir JosÚ Eduardo dos Santos og var forseti Angˇlu Ý 38 ßr samfleytt ■ar til um daginn a­ hann vÚk hßlfßttrŠ­ur a­ aldri fyrir nřjum forseta en ■ˇ ekki fyrr en hann haf­i fali­ dˇttur sinni stjˇrn olÝufÚlagsins.

Angˇla ß sÚr blˇ­i drifna s÷gu. Ůar var fyrst hß­ frelsisstrÝ­ gegn port˙g÷lskum nřlenduherrum 1961-1974 og sÝ­an borgarastyrj÷ld 1975-2002 svo hvergi stˇ­ steinn yfir steini. Ůegar fri­ur brauzt ˙t 1975 breytti h÷fu­borgin L˙anda undrafljˇtt um svip og var­ ein dřrasta borg heims. Kˇkdˇsin kosta­i tÝu dali sem er vel yfir ■˙sundkall. Skřjaklj˙far flugu upp Ý krafti olÝu˙tflutningstekna sem nßmu samtals 600 millj÷r­um dala 2002-2015. Summan jafngildir um 80.000 d÷lum e­a 8,5 mkr. ß hverja 4ja manna fj÷lskyldu Ý landinu. FÚ­ skila­i sÚr ■ˇ ekki nema a­ sßralitlu leyti til fˇlksins, rÚtts eiganda olÝuau­sins skv. al■jˇ­asßttmßlum um mannrÚttindi. Stjˇrnarskrß Angˇlu frß 2010 er ■vÝ marki brennd a­ nßtt˙ruau­lindir landsins eru ■ar lřstar rÝkiseign frekar en ■jˇ­areign. Ůessi galli au­veldar handh÷fum rÝkisvaldsins a­ hlunnfara ■jˇ­ina Ý eigin ■ßgu.

Fˇlki­ er ■vÝ enn sem fyrr blßfßtŠkt ■ˇtt landi­ sÚ rÝkt. Helmingur vinnandi fˇlks ■arf a­ skrimta ß ■rem d÷lum ß dag, r÷skum 300 krˇnum. Sj÷tta hvern barn deyr ß­ur en ■a­ nŠr fimm ßra aldri sem er mesti barnadau­i sem ■ekkist um heiminn. Lř­rŠ­i er ßbˇtavant svo fˇlki­ getur ekki vegna fßtŠktar og skorts ß mannrÚttindum bori­ h÷nd fyrir h÷fu­ sÚr. YfirstÚttin me­ fj÷lskyldu forsetans fv. Ý broddi fylkingar kemst ■vÝ upp me­ a­ lßta greipar sˇpa. Ůegar rannsˇkn var hafin Ý Port˙gal ß fjßrb÷­un og m˙tum Angˇla Ý Port˙gal og Angˇlar kv÷rtu­u undan rannsˇkninni ba­st rÝkisstjˇrn Port˙gals afs÷kunar ß ˇnŠ­inu. Port˙gal er ■vottavÚl, segja Angˇlar.

Skřringarinnar ß ■vÝ sem gerzt hefur Ý Angˇlu er ekki langt a­ leita. OlÝu er au­stoli­. Ef fßtŠkt og skortur ß lř­rŠ­i og mannrÚttindum veita almenningi ekki nau­synlega vernd getur spillt og grß­ugt fˇlk gengi­ ß lagi­ og fari­ sÝnu fram. Ůannig getur fßrŠ­i (e. oligocracy) sn˙izt upp Ý au­rŠ­i (e. plutocracy) og ■a­an Ý ■jˇfrŠ­i (e. kleptocracy) eins og gerzt hefur Ý Angˇlu og ekki bara ■ar heldur einnig t.d. Ý NÝgerÝu, R˙sslandi, Sßdi-ArabÝu og ┌kraÝnu. Ůannig var ■etta Ý Kongˇ sem hÚt ■ß SaÝr ß l÷ngum valdatÝma Mˇb˙t˙s forseta 1965-1997 og er enn. Yfirleitt eru rÝkulegar nßtt˙ruau­lindir, einkum olÝa og gˇ­mßlmar, uppspretta ˇfagna­arins eins og Ý l÷ndunum a­ framan, en ■ˇ koma ÷nnur hlunnindi, rÝkiseignir og upptaka ■eirra einnig vi­ s÷gu eins og t.d. Ý KÝna og miklu vÝ­ar. Tyrkland og Ungverjaland fŠrast n˙ nŠr ■jˇfrŠ­i ■ˇtt hvorugt landi­ eigi umtalsver­ar nßtt˙ruau­lindir. Ůar reyna stjˇrnarherrarnir a­ koma mßlum svo fyrir a­ ■eir sitji helzt einir a­ ÷llum helztu g÷gnum og gŠ­um og andstŠ­ ÷fl eigi litla sem enga m÷guleika ß a­ nß v÷ldum eftir leikreglum lř­rŠ­is.

M÷rkin milli au­rŠ­is og ■jˇfrŠ­is eru stundum ˇljˇs. Einn skřr vottur ■jˇfrŠ­is er au­s÷fnun stjˇrnmßlamanna, vina ■eirra og vandamanna langt umfram framtaldar tekjur ■eirra af stjˇrnmßla- og embŠttisst÷rfum. Annar vottur er ■verrandi vir­ing stjˇrnmßlamanna fyrir lř­rŠ­i, gagnsŠi, l÷gum og rÚtti og ßgeng eftirsˇkn ■eirra og vina ■eirra eftir yfirrß­um yfir e­a eignarhaldi ß b÷nkum og rÝkisfyrirtŠkjum auk nßtt˙ruau­linda. Ůri­ji vottur ■jˇfrŠ­is er pilsfaldakapÝtalismi, ÷­ru nafni sˇsÝalismi andskotans sem gengur ˙t ß a­ hir­a allan ßvinning Ý eigin vasa en varpa ßhŠttu og tapi yfir ß saklausa vegfarendur me­ rÝkisvaldi­ a­ vopni.

Ůessi einkenni skarast. Ůeim sem s÷lsa undir sig og sÝna au­lindir Ý ■jˇ­areigu er t.d. varlega treystandi fyrir s÷lu rÝkiseigna. Kannast nokkur vi­ ■a­?

FrÚttabla­i­, 31. ßg˙st 2017.


Til baka