Ůing gegn ■jˇ­

H÷r­ rimma var hß­ um stjˇrnarskrßna sem Al■ingi bar undir ■jˇ­aratkvŠ­i 1944. Stjˇrnarskrßin frß 1944 er stundum k÷llu­ lř­veldisstjˇrnarskrß. Ůa­ er ■ˇ rangnefni ■ar e­ textinn var Ý reyndinni ekki anna­ en brß­abirg­askjal me­ lßgmarksbreytingum ß g÷mlu stjˇrnarskrßnni frß 1874. Fulltr˙ar allra flokka ß Al■ingi strengdu ■ess heit a­ skila af sÚr nřrri stjˇrnarskrß eigi sÝ­ar en vori­ 1946 eins og Gu­ni Th. Jˇhannesson forseti ═slands lřsir vel Ý ritger­ sinni Tjalda­ til einnar nŠtur. Ůa­ heit efndu flokkarnir ekki fyrr en ■eir fˇlu Stjˇrnlagarß­i a­ vinna verki­ me­ li­sinni almennings sem leiddi verki­ fram til sigurs Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slunni 2012.

Allir ■ingflokkar voru ß einu mßli um nau­syn ■ess a­ lř­veldisstofnuninni 1944 fylgdi nř stjˇrnarskrß og l÷g­u ■vÝ kapp ß a­ koma henni fram. Ůeir dreif­u ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slunni um hana ß marga daga, sendu fulltr˙a sÝna heim til fˇlks me­ kj÷rse­la ef ■a­ ßtti ekki heimangengt og sendu hvatningarbrÚf Ý pˇsti inn ß hvert heimili. Ůessi samsta­a flokkanna um mßli­ er s÷guleg Ý ljˇsi ■ess a­ ßstand Al■ingis var ■ß me­ allra versta mˇti vegna sundur■ykkis og ˙lf˙­ar. Enda haf­i Sveinn Bj÷rnsson rÝkisstjˇri tali­ sig nau­beyg­an til a­ skipa utan■ingsstjˇrn 1942 ■ar e­ ■ingflokkarnir h÷f­u reynzt ˇfŠrir um a­ mynda hvort heldur meirihlutastjˇrn e­a minnihlutastjˇrn.

Vi­ ■essar kringumstŠ­ur tˇkst Sveini Bj÷rnssyni a­ fß forustumenn flokkanna til a­ fallast ß ■jˇ­kj÷rinn forseta frekar en ■ingkj÷rinn eins og flokkarnir hef­u heldur kosi­ til a­ hafa alla ■rŠ­i valdsins Ý hendi sÚr. En Sveinn haf­i betur, studdur fyrstu vÝsindalegu sko­anak÷nnuninni sem ger­ var Ý landinu. Ni­urst÷­ur hennar voru birtar Ý tÝmaritinu Helgafelli 1943 sem ■eir ritstřr­u skßldin Magn˙s ┴sgeirsson og Tˇmas Gu­mundsson me­ miklum brag. Ni­urst÷­urnar sřndu a­ 70% kjˇsenda vildu heldur ■jˇ­kj÷rinn forseta en ■ingkj÷rinn. Ůarna var lag­ur grunnurinn a­ ■vÝ forseta■ingrŠ­i sem ═slendingar hafa Š sÝ­an b˙i­ vi­, ■.e. ■ingrŠ­i ■ar sem ■jˇ­kj÷rinn forseti hefur heimild skv. stjˇrnarskrß til a­ vÝsa l÷gum Ý ■jˇ­aratkvŠ­i, leggja fram frumv÷rp ß Al■ingi, skipa rß­herra ef ß ■arf a­ halda o.fl. Ă sÝ­an hafa stjˇrnmßlaflokkarnir reynt a­ vinda ofan af ˇf÷rum sÝnum Ý a­draganda lř­veldisstofnunarinnar 1944. Treg­a Al■ingis til a­ sta­festa nřju stjˇrnarskrßna sem 2/3 hlutar kjˇsenda lřstu sig fylgjandi 2012 er angi ß ■essum mei­i.

Sigur­ur Nordal prˇfessor lřsir ßstandi Al■ingis Ý ritger­ sinni Ý bˇkinni ┴standi­ Ý sjßlfstŠ­ismßlinu 1943. Ůar segir hann m.a.:

„Al■ingi getur ekki mynda­ ■ingrŠ­isstjˇrn. Al■ingi rŠ­ur ekki vi­ ver­bˇlguna. Al■ingi getur ekki komi­ ß rÚttlßtri skiptingu styrjaldargrˇ­ans. Al■ingi finnur engin rß­ til ■ess a­ halda ˇhˇfi, ˇlifna­i og spillingu Ý skefjum. Svo mŠtti lengi halda ßfram, ef allt skyldi tali­, sem almenningur fŠrir fram til vantrausts ß ■essa Š­stu stofnun ■jˇ­ar, sem er Ý vanda st÷dd. Er ■a­ lei­in til ■ess a­ bjarga sˇma ■essa al■ingis, ef ■a­ hrapar a­ stofnun lř­veldis, klŠ­ist ljˇnsh˙­ frŠgustu foringja ═slendinga frß li­num tÝmum, sigrar Danskinn og getur sřnt ■jˇ­inni mßtt sinn og megin gagnvart ■essum Šgilega ˇvini: „Lß hann ekki, lasm“?! En vŠri ekki betur vi­ eigandi a­ s˙ ═slandsglÝma fŠri ekki fram 17. j˙nÝ, heldur ß afmŠlisdegi Adolfs Hitlers, sem vÚr eigum hvort sem er allar „vanefndir“ Dana a­ ■akka?“

Sigur­ur Nordal var Ý hˇpi ■eirra menntamanna og annarra sem t÷ldu rÚtt a­ fresta lř­veldisstofnuninni fram yfir styrjaldarlok frekar en a­ segja ═sland ˙r konungssambandi vi­ hernumda Danm÷rku sem gat enga bj÷rg sÚr veitt. Ůess vegna segir hann um ■ingi­: „ef ■a­ hrapar a­ stofnun lř­veldis“. Lřsing hans ß ═slandsglÝmunni ß vel vi­ um řmsa ■ß sem bari­ hafa sÚr ß brjˇst me­ mestri hßreysti undangengin misseri.

Sigur­ur Nordal heldur ßfram eins og hann sÚ a­ ßvarpa ═slendinga n˙:

„Hva­ ver­ur um ■ingrŠ­i og ■jˇ­rŠ­i ß ═slandi, ef gjßin milli ■ings og ■jˇ­ar, bili­ milli sanninda og velsŠmis annars vegar og mßlrˇfs og hßtternis sumra stjˇrnmßlalei­toganna hins vegar, heldur ßfram a­ breikka sem gerzt hefur ß sÝ­ari ßrum – og lřsir sÚr varla betur Ý neinu en skilningi ■ess, Ý hverju raunverulegasta sjßlfstŠ­i ■jˇ­arinnar sÚ fˇlgi­? Hverjum ═slendingi, sem vill horfa ˙t yfir ■Šgindi lÝ­andi stundar, hvar Ý flokki sem hann stendur, er skylt a­ gŠta a­ hŠttunni, sem af ■essu stafar, finna til sÝns hluta af ßbyrg­inni. Hvorki mß lßta ˇp, hˇtanir nÚ smja­ur aftra sÚr frß a­ hugsa sjßlfur og skřra a­ ■vÝ b˙nu frß sko­unum sÝnum, a­ minnsta kosti fulltr˙um sÝnum ß Al■ingi, svo a­ ■eir gleymi ■vÝ ekki, a­ ■eir eru kosnir af mŠlandi m÷nnum, en ekki jarmandi sau­um.“

Lř­rŠ­i­ Ý landinu hangir n˙ ß ■unnum ■rŠ­i, enn frekar jafnvel en sums sta­ar Ý nßlŠgum l÷ndum. BandarÝkin hljˇta ekki lengur ßgŠtiseinkunn hjß Freedom House fyrir frelsi og lř­rŠ­i. Ofurvald peninga ß vettvangi stjˇrnmßlanna ■ar vestra ßsamt hir­uleysi stjˇrnmßlastÚttarinnar ß mikinn ■ßtt Ý afturf÷rinni. ═sland sřnist vera ß s÷mu lei­ nema ■ingi­ e­a ■jˇ­in grÝpi Ý taumana.

FrÚttabla­i­, 13. oktˇber 2016.


Til baka