Žjóšareign.is

Fyrstu kvótalögin voru samin į skrifstofum LĶŚ eins og rakiš er ķ ritgerš Halldórs Jónssonar „Įkvaršanataka ķ sjįvarśtvegi og stjórnun fiskveiša“ ķ Samfélagstķšindum 1990 (bls. 99-141). Fyrir liggja ljósir vitnisburšir um afleišingar žessa.

Styrmir Gunnarsson fv. ritstjóri Morgunblašsins segir ķ bók sinni Umsįtriš (2009, bls. 206): „Handhafar kvótans uršu žeir valdamenn, sem mįli skiptu ķ sjįvarplįssunum ķ kringum landiš. Žeir höfšu lķf plįssanna ķ hendi sér. ... Žingmenn landsbyggšarkjördęmanna stóšu nęr undantekningarlaust meš kvótahöfunum. Žeir vissu sem var, aš snerust žeir gegn žeim, vęri stjórnmįlaferli žeirra lokiš. ... Frambjóšendur ķ prófkjörum žurftu og žurfa aš leita fjįrstušnings ..., žar į mešal hjį handhöfum kvóta. Žaš jafngilti pólitķsku sjįlfsmorši aš rķsa upp gegn handhafa kvóta į landsbyggšinni.“

Vandinn hefur įgerzt. Nżlegt dęmi er  įkvöršun rķkisstjórnarinnar 2009-2013 um aš leggja ekki aušlindagjald į makrķlveišar žótt rķkissjóšur beršist ķ bökkum eftir hrun eins og hann gerir enn. Önnur dęmi eru afturköllun įšur įkvešinnar hękkunar veišigjalda 2013 og nś sķšast makrķlfrumvarpiš, sem liggur fyrir Alžingi og kvešur į um śthlutun kvóta meš miklum afslętti til sex įra ķ senn frekar en til eins įrs eins og hingaš til. Hér er į feršinni grķmulaus tilraun til aš binda hendur Alžingis fram ķ tķmann til aš hafa af žjóšinni réttmętan arš hennar af eign sinni – og žaš mešan t.d. heilbrigšiskerfiš getur ekki sinnt frumskyldum sķnum og landiš logar ķ verkföllum. Makrķlfrumvarpiš, nįi žjóšin ekki aš bera hönd fyrir höfuš sér og stöšva žaš, gęti oršiš upptakturinn aš žvķ aš festa ķ sessi um langan aldur ranglętiš, óhagkvęmnina og ófrišinn, sem stafar af  fiskveišistjórnarkerfinu.

Mįliš er einfalt. Ef žś įtt hśs, žį viltu ekki aš tengdamóšir žķn leigi žaš vini sķnum langt fram ķ tķmann fyrir brot af réttu verši.

 

Alžingi hefur brugšizt žjóšinni ķ kvótamįlinu og einnig brugšizt alžjóšasamfélaginu.

Tökum žjóšina fyrst. Nżja stjórnarskrįin kvešur į um „fullt gjald“ fyrir veiširéttinn. Ķ greinargerš frumvarps Stjórnlagarįšs er žvķ vandlega lżst hvaš ķ oršunum felst. Fullt gjald er markašsgjald, ž.e. hęsta gjald sem nokkur er fśs til aš greiša į markaši meš sama hętti og sjįlfsagt žykir t.d. į hśsnęšismarkaši.

Žegar Alžingi hafši legiš yfir stjórnarskrįrfrumvarpinu ķ sjö til įtta mįnuši 2011-2012 kvaddi žaš stjórnlagarįšsmenn saman til aukafundar til aš fį svör viš nokkrum spurningum, m.a. žeirri spurningu hvort breyta mętti oršunum „fullt gjald“ ķ „sanngjarnt gjald“. Fundurinn svaraši spurningunni neitandi afdrįttarlaust og einum rómi meš žeim rökum aš ķ eignarréttarįkvęši frumvarpsins, sem er óbreytt frį 1944, er kvešiš į um aš „fullt verš“ skuli koma fyrir eignarnįm. Til aš gęta innra samręmis og gera öllum eignarrétti jafnhįtt undir höfši žarf „fullt“ verš aš standa ķ bįšum įkvęšum. Viš bętist aš „sanngjarnt gjald“ mętti e.t.v. skoša sem stjórnarskrįrvarinn afslįtt handa śtvegsmönnum. Alžingi lét sér segjast og „fullt gjald“ fékk aš standa óbreytt žar til žaš geršist į lokametrum mešferšar frumvarpsins į Alžingi 2013 aš ķ staš oršanna „gegn fullu gjaldi“ voru skyndilega komin oršin „gegn ešlilegu gjaldi“. Žingmenn eiga eftir aš upplżsa hver laumaši žessari dulbśnu efnisbreytingu inn ķ frumvarpiš eins og til aš veita śtvegsmönnum fyrirheit um stjórnarskrįrvarinn afslįtt. Mķnar heimildir į Alžingi herma aš breytingin hafi veriš gerš aš undirlagi žingmanna Vinstri hreyfingarinnar – gręns frambošs. Žetta žarf aš upplżsa.

 

Mannréttindanefnd SŽ birti bindandi įlit 2007 žess efnis aš fiskveišistjórnarkerfiš bryti gegn mannréttindum og fyrirskipaši rķkisstjórninni aš nema mannréttindabrotažįttinn, ž.e. mismununina, brott śr kerfinu og greiša skašabętur sjómönnunum tveim sem höfšušu mįliš, žeim Erlingi Sveini Haraldssyni og Erni Snęvari Sveinssyni. Rķkisstjórnin lofaši mannréttindanefndinni bót og betrun, m.a. meš žvķ aš lögfesta nżja stjórnarskrį meš aušlindaįkvęši til aš bregšast viš vandanum. Aušlindaįkvęšiš ķ frumvarpi Stjórnlagarįšs tekur fullt tillit til įlits mannréttindanefndarinnar. Nefndin brįst viš ķ góšri trś meš žvķ aš fella mįliš nišur 2012. En žį gerist žaš aš rķkisstjórnin svķkst aftan aš mannréttindanefndinni meš žvķ aš salta stjórnarskrįrfrumvarpiš sem var forsenda nefndarinnar fyrir nišurfellingu mįlsins. Fróšlegt veršur aš fylgjast meš višbrögšum mannréttindanefndarinnar viš žessum upplżsingum um hįttalag Alžingis. Stjórnarskrįrfélagiš hefur sent nefndinni bréf um mįliš.

Ef allt vęri meš felldu vęri nżja stjórnarskrįin sem 67% kjósenda samžykktu ķ žjóšaratkvęšagreišslunni 2012 nś žegar ķ gildi. Žį dygšu 23.000 undirskriftir kosningabęrra manna til aš seta makrķlfrumvarp rķkisstjórnarinnar ķ žjóšaratkvęši įn milligöngu forseta Ķslands. Undirskriftirnar eru žegar komnar upp fyrir 31.000. Žś getur sagt forsetanum skošun žķna, lesandi minn góšur, meš žvķ aš skrifa undir įskorun til hans į vefsetrinu thjodareign.is um aš vķsa mįlinu ķ žjóšaratkvęši.

Fréttablašiš, 14. maķ 2015.


Til baka