A skreyta sig me fi

Tali er a yfir 100.000 listaverk sem nasistar stlu af gyingum og rum su enn rngum hndum tt 70 r su liin fr strslokum 1945. Fimm essara verka nu heimsathygli fyrir feinum rum egar Mara Altmann sem hafi fli gyingaofsknir Austurrki ung kona og setzt a Kalifornu kva a leita rttar sns. Af v er mikil saga.

Frgasta verki af essum fimm er olumlverk eftir Gustav Klimt af Adele Bloch-Bauer sem hafi veri gift furbrur Maru Altmann, Ferdinand a nafni. Mlverki hkk nr hlfa ld eftir str heiurssta Belvedere-safninu Vn, frgasta mlverk Austurrkis, lkt og Mona Lisa Frakklandi. Myndin hafi ur hangi heimili fjlskyldu Maru Vn ur en nasistar ruddust anga inn 1938. Mara var komin yfir ttrtt egar hn afr 1998 a lta kanna hvernig etta mlverk sem fjlskylda hennar tti hafi rata safni Vn. Til a reka mli fyrir sig fkk hn ungan lgfring Los Angeles, Randol Schoenberg, sonarson Arnolds Schnberg, eins frgasta tnsklds Austurrkis sem eins og Mara og margir arir Evrpubar hafi fli til Bandarkjanna eftir valdatku nasista. Mlverkamli var raki fjlmilum snum tma og rifjast n aftur upp nrri kvikmynd, Woman in Gold ar sem Helen Mirren fer me hlutverk Maru Altmann.

Mlsatvik voru au a Mara Altmann fann frum nltinnar systur sinnar brf sem vktu hugbo um a Mara, sem erfingi fjlskyldunnar, vri rttur eigandi mlverkanna. N ggn um gripdeildir nasista voru grafin upp r austurrskum skjalageymslum eftir 1990 og ar fann hjlplegur austurrskur blaamaur skjl sem sndu a nasistar hfu stoli mlverkunum. A vsu hafi Adele ur en hn d 1925 bei Ferdinand a arfleia Belvedere-safni a mlverkinu af henni egar ar a kmi, en nasistar stlu myndunum ur en til ess kom. Ferdinand d allslaus Zrich 1945. Nasistar stlu ekki bara mlverkum. Frgasta hlsmen Austurrkis sem Adele hafi um hlsinn egar hn sat fyrir hj Gustav Klimt prddi hls eiginkonu Hermanns Gring, hgri handar Hitlers, veizlum nasista strinu.

llum mlaleitunum Maru Altmann var hafna Austurrki tt hn byist til a skilja sumar myndirnar eftir ar, fengi hn eignarrtt sinn viurkenndan, einnig myndina af Adelu. Henni var kleift a lta mli reyna fyrir rtti ar e austurrsk lg kvea um a leggja urfi fram sem innborgun tilteki hlutfall af vermti eignarinnar sem tekizt er um. a var stjarnfrileg fjrh sem Maru var um megn a reia fram.

Lgfringi hennar datt hug a snjallri a lta reyna mli fyrir bandarskum dmstlum. Austurrsk yfirvld fru fram frvsun eirri forsendu a um austurrskt innanrkisml vri a ra og ekki vri hgt a beita lgum um skil fis hendur rttra eigenda afturvirkt, en frvsunarbeininni var hafna. Mli fr fyrir Hstartt Bandarkjanna sem ruddi mlinu braut aftur til Austurrkis. ar nist samkomulag um a vsa mlinu gerardm sem var skipaur rem austurrskum dmurum. eir dmdu Maru Altmann allar myndirnar. etta var 2006. essar mlalyktir ollu fjarafoki. Eftir a sem undan var gengi afr Mara Altmann a selja myndirnar uppboi og fkk fyrir r 327 milljnir dala. Myndin af Adelu hangir n safni New York, hrakin anga eins og Mara hafi sjlf veri hrakin a heiman 70 rum ur. Mara Altmann var meal helztu velgerarmanna perunnar Los Angeles ar sem Placido Domingo er perustjri og Kristinn Sigmundsson stendur reglulega svii. Hn lzt 2011 96. aldursri. Sagan af Maru Altmann vitnar um viringarleysi fyrir lgum, rtti og sanngirni og a gerir einnig s aragri listaverka sem nasistar stlu og ekki hefur enn tekizt a koma hendur rttra eigenda. Austurrsk yfirvld ltu sr ekki segjast fyrr en seint og um sir: au tluu krafti lagakrka a halda fram a skreyta Belvedere-safni Vn me fi. Er munur v httalagi og httalagi Emmu Gring? Enn vantar einnig miki upp a gripdeildir kommnista Mi- og Austur-Evrpu hafi veri gerar upp. jverjar reyndu a vanda sig eftir lok heimsstyrjaldarinnar 1945 og aftur eftir endursameiningu zkalands 1990. zka stjrnin hafi samband vi fjlda flks sem hafi horft eftir eigum snum hendur kommnista og bj til lagalega umger um skil fis hendur rttra eigenda. jverjar hafa haldi fram a greia frnarlmbum nasista skaabtur fram sustu r, sast 2012.

Frttablai, 24. desember 2015.


Til baka Gustav Klimt 046.jpg