Al■ingi, traust og vir­ing

Heimsbygg­in ÷ll er minnt ß dvÝnandi ßlit BandarÝkjanna me­ reglulegu millibili, n˙na stundum dag eftir dag. Einn vitnisbur­urinn er ■verrandi traust BandarÝkjamanna til řmissa helztu stofnana sinna, m.a. til ■ingsins og dˇmstˇla. A­eins ellefti hver BandarÝkjama­ur segist n˙ (mŠlingin er frß 2016) treysta ■inginu Ý Washington skv. skřrslum Gallups bori­ saman vi­ 42% traust 1973.

Skřringarinnar er ekki langt a­ leita. Me­al■ingma­ur Ý Washington ■arf yfirleitt a­ ey­a ■rem vinnud÷gum Ý hverri viku til fjßr÷flunar Ý ■ßgu eigin endurkj÷rs; l÷ggjafarst÷rfin mŠta afgangi. Vandinn ßger­ist ■egar HŠstirÚttur BandarÝkjanna ˙rskur­a­i 2010 a­ skor­ur Ý l÷gum vi­ fjßrframl÷gum fyrirtŠkja til stjˇrnmßlamanna og flokka samrřmist ekki ˇskoru­um mannrÚttindum. Me­ ■essum ˙rskur­i opnu­ust allar flˇ­gßttir og traust almennings til ■ingsins hrapa­i ˙r fjˇr­ungi 2009 ni­ur Ý 9% 2016.

١tt undarlegt megi vir­ast sřna t÷lur Gallups ekki skyndilegar dřfur Ý trausti almennings til HŠstarÚttar, hvorki 2010 ■egar rÚtturinn aflÚtti h÷mlum af fjßrstu­ningi fyrirtŠkja vi­ stjˇrnmßlamenn og flokka nÚ heldur ßri­ 2000 ■egar rÚtturinn ßkva­ me­ fimm atkvŠ­um gegn fjˇrum eftir flokkslÝnum a­ gera George W. Bush a­ forseta. Traust BandarÝkjamanna til HŠstarÚttar hefur minnka­ smßm saman ˙r 46% 1973 Ý 36% n˙. Ůverrandi ßlit ■ingsins og dˇmstˇlanna helzt Ý hendur vi­ ■verrandi traust milli manna.

Ëheft fjßrstreymi inn Ý stjˇrnmßlin hefur spillt mannvalinu ß ■ingi og veikt lř­rŠ­i­. Lawrence Lessig lagaprˇfessor Ý Harvard-hßskˇla lřsir vandanum vel. Lř­rŠ­i snřst ekki um ■a­ eitt a­ kjˇsa milli ˇlÝkra frambjˇ­enda ß nokkurra ßra fresti. Spurningin er: Hverjir velja frambjˇ­endurna? Hver er munurinn ß ■vÝ a­ ÷rfßir au­menn velja flesta frambjˇ­endur beggja flokka Ý BandarÝkjunum og Komm˙nistaflokkurinn velur alla frambjˇ­endur Ý kosningum Ý KÝna? ┴ ■essu tvennu er stigsmunur, ekki e­lismunur.

HÚr heima segist n˙ fimmti hver ma­ur (22%) treysta nřkj÷rnu Al■ingi skv. k÷nnun Gallups, mun lŠgra hlutfall en Ý flestum ÷­rum Evrˇpul÷ndum ■ar sem algengt er a­ ■ri­jungur til helmingur kjˇsenda segist bera traust til ■jˇ­■ingsins.

Hvers vegna dregur ═sland frekar dßm af BandarÝkjunum en Evrˇpu a­ ■essu leyti? Skřringin blasir vi­. Upphafi­ mß rekja til ˇkeypis afhendingar aflaheimilda til ˙tvegsmanna frß 1984 og ßfram. Al■ingi bjˇ til stÚtt au­manna sem hafa haft flokkana ß fˇ­rum Š sÝ­an, einkum SjßlfstŠ­isflokkinn og Framsˇkn. ═ skřrslum RÝkisendursko­unar kemur fram a­ uppgefnir styrkir ˙tvegsfyrirtŠkja til flokkanna renna a­ langmestu leyti (95%) til ■essara tveggja flokka sem hlutu samanlagt 40% atkvŠ­a Ý sÝ­ustu kosningum.

Sumir rekja rˇt vandans enn lengra aftur Ý tÝmann e­a til hermangsins sem spillti ÷llum flokkum nema SˇsÝalistaflokknum. Ůeim flokki tˇkst ■ˇ ekki a­ gera sÚr mikinn mat ˙r ■essari sÚrst÷­u, m.a. vegna gruns um vafas÷m fjßrhagstengsl vi­ SovÚtrÝkin. Ůau ßr studdu stjˇrnv÷ld Ý Kreml vinstri flokka ß Vesturl÷ndum til a­ grafa undan lř­rŠ­i, en n˙ mylja ■au leynt og ljˇst undir hŠgri flokka, m.a. bandarÝska Rep˙blikanaflokkinn, helztu fyrirmynd SjßlfstŠ­isflokksins m÷rg undangengin ßr. ═ ■vÝ ljˇsi kann a­ vera rÚtt a­ sko­a tilraun Se­labanka ═slands til a­ selja ═sland Ý hendur R˙ssa Ý hruninu 2008 frekar en a­ ■iggja bjargrß­ AGS, Nor­urlanda og Pˇllands. Tilraunin fˇr ˙t um ■˙fur. BandarÝkja■ing břst n˙ me­ semingi til a­ rannsaka tengsl Trumps forseta og manna hans vi­ P˙tÝn forseta o.fl. Ý Moskvu. Al■ingi hefur ekki hirt um a­ upplřsa almenning um umsvif r˙ssneskra au­manna ß ═slandi fyrir hrun ■rßtt fyrir skřra vitnisbur­i og ekki heldur um fundi Ýslenzkra se­labankamanna me­ fulltr˙um stjˇrnvalda Ý Moskvu eftir hrun. Hva­ veldur?

Hva­ sem hermanginu lÝ­ur mß ljˇst vera a­ s˙ ßkv÷r­un Al■ingis 1983 a­ b˙a til nřja stÚtt au­manna me­ ■vÝ a­ afhenda ■eim ˇkeypis a­gang a­ sameign ■jˇ­arinnar Ý sjˇnum skipti sk÷pum. Ůessi nřja stÚtt ß sÚr enga hli­stŠ­u Ý okkar heimshluta nema r˙ssneska fßvalda og bandarÝska fjßrmßlafursta. HvenŠr vŠri ■a­ sagt um danska, norska e­a sŠnska stjˇrnmßlamenn a­ ■a­ „jafngilti pˇlitÝsku sjßlfsmor­i a­ rÝsa upp gegn handhafa kvˇta ß landsbygg­inni“? – svo enn sÚ vitna­ til fleygra ummŠla Styrmis Gunnarssonar fv. ritstjˇra Morgunbla­sins. Vi­ bŠttist ß veldistÝma bankanna ßrin fram a­ hruni a­ ■ingmenn tˇku sumir risavaxin bankalßn svo sem Rannsˇknarnefnd Al■ingis skřr­i frß Ý skřrslu sinni 2010 (2. bindi, bls. 200-201). Sj÷ af tÝu hŠstu lßnunum voru til ■ingmanna SjßlfstŠ­isflokksins. Ekki er enn vita­ hvort bankarnir afskrifu­u ■essar skuldir e­a ekki. B÷nkunum fannst ■etta ■Šgileg tilh÷gun. Skv. nřrri k÷nnun Gallups segjast 14% svarenda treysta bankakerfinu, enn fŠrri en treysta ■inginu. Al■ingi bau­st gulli­ tŠkifŠri 2012 til a­ losna ˙r kŠfandi fa­mi ˙tvegsfyrirtŠkjanna. Ůß gat ■ingi­ sagt: „Ůjˇ­in hefur tala­. ┌rslit ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slunnar um nřja stjˇrnarskrß sřna a­ 83% kjˇsenda vilja ßkvŠ­i um au­lindir Ý ■jˇ­areigu, ßkvŠ­i sem tryggir rÚttum eiganda ar­inn af sameigninni Ý sjˇnum. Ůingi­ ■arf a­ vir­a ■jˇ­arviljann.“ Ůessu tŠkifŠri kaus ■ingi­ a­ fleygja frß sÚr og heldur ■vÝ ßfram a­ uppskera lÝtilsvir­ingu og vantraust fˇlksins Ý landinu. Glugginn er enn■ß opinn. Ůa­ er ekki of seint a­ breyta rÚtt.

FrÚttabla­i­, 9. marz 2017.


Til baka