Hver hir­ir rentuna?

Munurinn ß s÷luver­mŠti afur­anna sem au­lindir nßtt˙runnar gefa af sÚr ß heimsmarka­i og framlei­slukostna­i heitir au­lindarenta. T÷kum dŠmi. OlÝufarmur sem selst ß eina milljˇn BandarÝkjadala kosta­i kannski ekki nema 100 ■˙sund dali Ý framlei­slu. Rentan er ■ß afgangurinn e­a 900 ■˙sund dalir. Taki­ eftir hlutf÷llunum. Rentan er i­ulega margfalt meiri en framlei­slukostna­urinn. Af ■essu lei­ir ˇbilgjarna ßsˇkn Ý au­lindarentu.

OlÝurÝkin Ý Arabaheiminum eru einrŠ­isrÝki ÷ll me­ t÷lu. Er ■a­ tilviljun? Varla. BandarÝkin og Noregur voru rˇtgrˇin lř­rŠ­isrÝki ■egar olÝa fannst ■ar og ur­u rentusˇkn ■vÝ ekki a­ brß­. Lř­rŠ­i­ laska­ist ekki, a.m.k. ekki Ý Noregi. R˙ssland er dŠmi um land ■ar sem lř­rŠ­i­ stendur h÷llum fŠti m.a. vegna ßsˇknar ˇbilgjarnra manna Ý olÝurentuna. ═sland sřnist vera ß s÷mu lei­. HÚr er lř­rŠ­i­ Ý uppnßmi. Al■ingi er a­ reyna a­ stela stjˇrnarskrßnni m.a. til a­ ■ˇknast ˙tvegsm÷nnum sem mega ekki til ■ess hugsa a­ rÚttur eigandi, fˇlki­ Ý landinu, fßi a­ njˇta rentunnar af sameignarau­lind sinni Ý sjˇnum.

═slendingar eiga sameiginlega tvŠr ver­mŠtar nßtt˙ruau­lindir sem gefa af sÚr rÝkulega rentu. Sjßvarau­lindin er talin gefa af sÚr rentu sem nemur um 2% til 3% af landsframlei­slu eins og Indri­i H. Ůorlßksson hagfrŠ­ingur lřsti ß rß­stefnu Ý Hßskˇla ═slands Ý vor lei­ og birti sÝ­an Ý prř­ilegri ritger­ ß vefsetri sÝnu. Ůetta mat hans ß fiskvei­irentunni rÝmar vel vi­ fyrra mat Ůjˇ­hagsstofnunar og annarra allar g÷tur aftur Ý ßrdaga kvˇtakerfisins um mi­jan 9. ßratug sÝ­ustu aldar. Indri­i bendir ß a­ um 10% rentunnar falla rÚttum eiganda Ý skaut Ý gegnum smßvŠgileg vei­igj÷ld frß 2002. Afgangurinn, 90% af rentunni, rennur til ˙tvegsmanna sem heg­a sÚr ■ˇtt fßir sÚu eins og rÝki Ý rÝkinu og leika ß Al■ingi eins og gÝtar.

Rentan sem sprettur af hinni h÷fu­au­lindinni, orkunni Ý i­rum landsins og vatnsf÷llum, er einnig umtalsver­. Sigur­ur Jˇhannesson hagfrŠ­ingur lřsti mati sÝnu ß henni ß s÷mu rß­stefnu og Indri­i Ý vor lei­ og taldi hana nema um 1,5% til 2% af landsframlei­slu. Orkulindirnar hafa ekki dregi­ a­ sÚr yfirgangssama sÚrhagsmunaseggi lÝkt og sjßvar˙tvegurinn. ١ hafa stjˇrnmßlamenn ß atkvŠ­avei­um gert ˙t ß orkuna me­ ■vÝ a­ lofa kjˇsendum orkuverum Ý a­draganda kosninga og veikt me­ ■vÝ mˇti samningsst÷­u ═slands gagnvart erlendum vi­semjendum um orkuver­. Orkuver­inu var ■vÝ ßratugum saman haldi­ leyndu fyrir eigandanum, fˇlkinu Ý landinu. Svo lßgt var ver­i­ a­ stjˇrnv÷ld t÷ldu ■a­ ekki ■ola dagsbirtu.

Samanlagt ver­mŠti beggja au­linda ■jˇ­arinnar til sjˇs og lands liggur skv. mati Indri­a H. Ůorlßkssonar og Sigur­ar Jˇhannessonar ß bilinu 67% til 90% af landsframlei­slu. Ef vi­ f÷rum bil beggja jafngildir mat ■eirra um 20 mkr. eignarhlut ß hverja fj÷gurra manna fj÷lskyldu Ý landinu. Vi­ ■essa t÷lu ■yrfti a­ bŠta mati ß ver­mŠti vÝ­erna Ý nßtt˙ru ═slands sem dregur n˙ a­ landinu erlenda fer­amenn sem aldrei fyrr.

Eftir ■vÝ sem kjˇsendur gera sÚr gleggri grein fyrir mßlinu og umfangi ■ess eykst stu­ningur almennings vi­ rÚttlßta skiptingu au­lindarentunnar. ═ ■essu ljˇsi ■arf a­ sko­a stu­ning 83% kjˇsenda vi­ ßkvŠ­i um au­lindir Ý ■jˇ­areigu Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slunni um nřja stjˇrnarskrß 2012. ═ ■essu ljˇsi ■arf einnig a­ sko­a a­f÷r Al■ingis a­ lř­rŠ­inu Ý landinu Ý ■eim augljˇsa tilgangi a­ hafa ar­inn af sjßvarau­lindinni af rÚttum eiganda.

Ůessar t÷lur um ver­mŠti au­lindanna, au­lindarentuna og skiptingu hennar eru me­al mikilvŠgustu hagtalna og Šttu ■vÝ a­ vera a­gengilegar ß vefsetri Hagstofu ═slands. Ůar er ■essar t÷lur ■ˇ hvergi a­ finna heldur ■urfa menn a­ grafa ■Šr upp ˙r g÷gnum hagfrŠ­inga utan stjˇrnsřslunnar. Ůjˇ­hagsstofnun birti ■essar t÷lur ß sinni tÝ­ og var l÷g­ ni­ur.

═ bindandi Al■jˇ­asamningi um borgaraleg og stjˇrnmßlaleg rÚttindi frß 1966 sem ═slendingar og flestar a­rar ■jˇ­ir heims hafa undirrita­ og fullgilt segir Ý fyrstu grein (Ý ■ř­ingu utanrÝkisrß­uneytisins): „Allar ■jˇ­ir mega, Ý sÝnu eigin markmi­i, rß­stafa ˇhindra­ nßtt˙ruau­Šfum og au­lindum sÝnum…“ Hvorki erlendum m÷nnum nÚ innlendum leyfist ■vÝ a­ s÷lsa au­lindirnar undir sig. Ůess vegna m.a. hefur norska rÝki­ leyst til sÝn fyrir h÷nd skattgrei­enda um 80% af olÝurentu Nor­manna frß ÷ndver­u.

═ dr÷gum a­ nřrri stjˇrnarskrß FŠreyja segir svo Ý Ýslenzkri ■ř­ingu: „Vi­ nřtingu au­linda skulu stjˇrnv÷ld anna­hvort innheimta au­lindagjald e­a tryggja ÷llum jafnrŠ­i til nřtingar.“ Og sÝ­an: „Ar­ur af landi og fiskimi­um sem ekki eru Ý einkaeign er au­lind og eign fˇlksins.“ Sem sagt: Ůjˇ­in ß au­lindirnar og tekur gjald fyrir afnot ■eirra e­a tryggir ÷llum jafnan a­gang a­ ■eim. Vi­ sitjum ÷ll vi­ sama bor­. Ůetta er inntaki­ Ý ßkvŠ­inu um au­lindir Ý ■jˇ­areigu sem 83% kjˇsenda sam■ykktu Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slunni 2012 og Al■ingi er enn a­ reyna a­ drepa ß dreif.

Nř rÝkisstjˇrn jafna­armanna, Ůjˇ­veldisflokksins og Framsˇknar Ý FŠreyjum hefur lofa­ ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu ■ar um nřju stjˇrnarskrßna 2017. Vonandi reynist l÷g■ingi­ Ý FŠreyjum ■jˇ­ sinni betur en Al■ingi hefur reynzt.

FrÚttabla­i­, 12. nˇvember 2015.


Til baka