Au­lindir, ˇfri­ur, spilling

Me­al ■eirra tÝu ■jˇ­rÝkja sem eiga mestar olÝulindir Ý tunnum tali­ er a­eins eitt lř­rŠ­isrÝki, Kanada. Hin nÝu eru řmist einrŠ­isrÝki (Sßdi ArabÝa, ═ran, K˙veit, Sameinu­u furstadŠmin) e­a fßrŠ­isrÝki (Venes˙ela, ═rak, R˙ssland, NÝgerÝa). LÝbÝa er utan flokka, stjˇrnlaust land Ý uppnßmi.

Af ■essum tÝu l÷ndum ß Venes˙ela mesta olÝu. Ůar rÝkir n˙ ÷ng■veiti Ý efnahagsmßlum og stjˇrnmßlum. Fˇlki­ lifir frß hendinni til munnsins. Hillurnar Ý m÷rgum b˙­um standa au­ar.

Hvernig gat ■etta gerzt? Svari­ er ˇstjˇrn, kn˙in ßfram af au­fengnum olÝugrˇ­a sem kynti undir ßbyrg­arleysi og fyrirhyggjuleysi. Vitfirringin Ý hagstjˇrninni lřsir sÚr m.a. Ý ■vÝ a­ bensÝnlÝtrinn Ý Caracas kostar t˙kall. Vandinn er ekki bundinn vi­ Venes˙elu. Íll hin l÷ndin ß listanum nema Sameinu­u furstadŠmin hafa ßtt Ý ˇfri­i řmist ˙t ß vi­ e­a innan lands. Ůa­ er ekki tilviljun a­ sex ■essara tÝu landa eru Ý Austurl÷ndum nŠr, helzta ˇfri­arbŠli heimsins. ┴t÷kin ■ar sn˙ast a­ miklu leyti um yfirrß­ yfir olÝulindum ■ˇtt anna­ sÚ lßti­ Ý ve­ri vaka. Ůa­ er ekki heldur tilviljun a­ lř­rŠ­i ß undir h÷gg a­ sŠkja Ý ÷llum ■essum l÷ndum nema Kanada. Ůa­ stafar einkum af ■vÝ a­ rÝkjandi valdhafar reyna eftir f÷ngum a­ sitja einir a­ au­lindunum og mega ekki til ■ess hugsa a­ hleypa ÷­rum a­.

Ůessi lřsing ß erindi vi­ ═sland. Al■ingismenn kjˇsa enn a­ tra­ka ß lř­rŠ­inu til a­ ■ˇknast sjßlfum sÚr og ˙tvegsm÷nnum frekar en a­ vir­a kr÷fu kjˇsenda um rÚttmŠtan ar­ almennings af au­lindum Ý ■jˇ­areigu. ═ ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slunni um nřja stjˇrnarskrß 2012 lřstu 83% kjˇsenda stu­ningi vi­ au­lindir Ý ■jˇ­areigu. ┴ratugum saman hafa sko­anakannanir leitt til svipa­rar ni­urst÷­u. Vilji ■jˇ­arinnar blasir vi­.

Fjˇrar a­rar t÷lur segja meira en m÷rg or­. ═ Noregi hefur rÚttur eigandi olÝuau­sins, norska ■jˇ­in, leyst til sÝn a­ jafna­i um 80% af olÝurentunni frß ÷ndver­u og lßti­ ÷­rum eftir 20% af rentunni. ┴ ═slandi er anna­ uppi: hÚr fŠr rÚttur eigandi sjßvarau­lindarinnar a­eins 10% af sjßvarrentunni Ý sinn hlut og Al■ingi afhendir ˙tvegsm÷nnum brˇ­urpartinn ß silfurfati, 90%. Ůessar fjˇrar t÷lur vitna um einbeittan ßsetning – mÚr liggur vi­ a­ segja brotavilja – Al■ingis allar g÷tur frß 1984. Hva­ var nŠrtŠkara en a­ sŠkja fyrirmynd a­ hagkvŠmri og rÚttlßtri au­lindastjˇrn til Noregs? ┴skoranir um ■a­ voru a­ engu haf­ar. Nor­menn standa me­ pßlmann Ý h÷ndunum.

Orkan Ý i­rum ═slands hefur me­ lÝku lagi veri­ seld ˙tlendingum um ßratugaskei­ ß of lßgu ver­i, svo lßgu a­ ■vÝ ■urfti a­ halda leyndu fyrir rÚttum eiganda, ■.e. almenningi, ■ar til nřlega a­ stÝflan brast. Stjˇrnmßlamenn lofu­u kjˇsendum stˇri­ju fyrir kosningar til a­ kaupa sÚr atkvŠ­i me­ annarra fÚ og tefldu ■annig frß sÚr getunni til a­ semja um rÚtt ver­ fyrir orkuna sem er Ý or­i kve­nu sameign fˇlksins Ý landinu og ver­ur ■a­ fyrir vÝst ■egar nřja stjˇrnarskrßin nŠr loksins fram a­ ganga. NŠr hef­i veri­ a­ leita fyrirmyndar a­ heilbrig­um orkub˙skap Ý Noregi. Hva­ er sjßlfsag­ara en a­ rÚttur eigandi fßi a­ vita ß hva­a ver­i eigur hans eru seldar?

Vi­ ■essa ˇfremd alla ver­ur ekki lengur una­. MŠlirinn er fullur. Al■ingi er laska­ lÝkt og l÷ggjafar■ing flestra olÝulanda, ■ˇ ekki Noregs og Kanada. ┌tvegsfyrirtŠki sem ■ekkja ekki anna­ en margra ßratuga rÝkisframfŠri Ý gegnum kvˇtakerfi­ ausa fÚ Ý stjˇrnmßlamenn og flokka, einkum n˙verandi rÝkisstjˇrnarflokka svo sem fram kemur n˙ or­i­ Ý skřrslum RÝkisendursko­unar, og halda ˙ti si­villtum dagbla­ssnepli Ý ■okkabˇt. Si­aveiklun Al■ingis lřsir sÚr m.a. Ý ■vÝ n˙ a­ margir ■ingmenn rŠ­a n˙ upphßtt og opinskßtt hvort ■a­ borgi sig fyrir ■ß a­ efna hßtÝ­legt lofor­ rÝkisstjˇrnarinnar um ■ingkosningar Ý haust.

Al■ingi ß tveggja kosta v÷l. Anna­hvort ■arf ■ingi­ a­ vir­a vilja ■jˇ­arinnar Ý au­lindamßlum og var­andi nřja stjˇrnarskrß e­a lř­rŠ­i­ Ý landinu heldur ßfram a­ laskast me­ illum aflei­ingum. Umheimurinn fylgist n˙ grannt me­ ■rˇun mßla hÚr heima vegna ■ess a­ ═sland skiptir mßli ■egar ÷llu er ß botninn hvolft. Ůa­ ver­ur a­ teljast framf÷r frß fyrri tÝ­ ■egar Ýslenzkir stjˇrnmßlamenn ■ˇttust geta fari­ sÝnu fram ßn ■ess a­ ■a­ spyr­ist til ˙tlanda. Svo er ekki lengur. GrÝmulaus spilling Ý stjˇrnmßlum og vi­skiptum ß ═slandi vekur athygli um allan heim. L÷skun lř­rŠ­isins mun ska­a ßlit ═slands enn frekar ˙t ß vi­ og slÝta sundur fri­inn heima fyrir ef Al■ingi sÚr sig ekki um h÷nd Ý tŠka tÝ­.

FrÚttabla­i­, 9. j˙nÝ 2016.


Til baka