Austfjaršaslysiš og önnur mįl

Żmsar įstęšur liggja til žess, aš Alžingi er ekki vel til žess falliš aš taka įkvöršun um frumvarp Stjórnlagarįšs til nżrrar stjórnarskrįr. Žęr lśta allar aš žvķ, aš stjórnarskrįin fjallar m.a. um Alžingi, tilgreinir hlutverk žess og setur žvķ skoršur. Žess vegna fer betur į, aš ašrir en alžingismenn fjalli um mįliš eftir žeirri einföldu reglu, aš enginn skyldi gerast dómari ķ eigin sök. Sjįlftaka getur aldrei talizt ešlileg. Žess vegna eru haldin stjórnlagažing. Viš bętist, aš Alžingi hefur ķ brįšum 70 įr lįtiš undir höfuš leggjast aš endurskoša stjórnarskrįna eins og lofaš var strax eftir samžykkt gildandi stjórnarskrįr į Žingvöllum 1944. Af žessum įstęšum įkvaš Alžingi 2009 aš fela öšrum aš endurskoša stjórnarskrįna. Viš žį įkvöršun hlżtur Alžingi nś aš vilja standa. Nś liggur frumvarp Stjórnlagarįšs hjį stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alžingis, og žį žarf aš hyggja aš žeim freistingum, sem frumvarpiš leggur fyrir hįttvirta žingmenn. Margir žingmenn hljóta aš geta sagt sér žaš sjįlfir, aš žeir eiga varla von į aš nį endurkjöri til Alžingis meš nżjum kosningareglum um jafnt vęgi atkvęša og persónukjör viš hliš listakjörs. Kosningareglum skv. frumvarpinu er ętlaš aš skerša getu stjórnmįlaflokka til aš raša sķnum mönnum ķ „örugg“ sęti. Žingmenn geta ekki leyft sér aš lįta žessa stašreynd marka afstöšu sķna til frumvarpsins. Til aš girša fyrir žį hęttu ęttu žingmenn ekki aš skipta sér af efni frumvarpsins, enda fólu žeir öšrum verkiš ķ upphafi. Löng reynsla af breytingum Alžingis į kosningalögunum lżsir hęttunni. Ein reglan, sem žingmenn fylgdu viš endurskošun kosningalaganna į fyrri tķš, var kennd viš „Austfjaršaslysiš“ – žetta orš notušu žingmenn um hęttuna į, aš Alžżšuflokkurinn gęti fengiš mann kjörinn į Austurlandi, og žaš mįtti ekki gerast, fyrir žvķ žurftu kosningalögin aš sjį.

Önnur freisting, sem frumvarp Stjórnlagarįšs leggur fyrir alžingismenn, tengist kvótanum. Allir vita, aš bankarnir jusu fé ķ stjórnmįlamenn og flokka fram aš hruni til aš kaupa sér friš; žetta stendur skżrum stöfum ķ skżrslu Rannsóknarnefndar Alžingis (RNA). Allir mega einnig vita, aš śtvegsfyrirtęki hljóta meš lķku lagi aš hafa ausiš fé ķ stjórnmįlamenn og flokka til aš žakka žeim fyrir kvótann, žótt engin rannsóknarnefnd hafi enn veriš skipuš til aš kortleggja žį fyrirgreišslu.

 

Styrmir Gunnarsson fyrrum ritstjóri Morgunblašsins hefur lżst vandanum vel. Hann segir ķ bók sinni Umsįtriš (2009): „Handhafar kvótans uršu žeir valdamenn, sem mįli skiptu ķ sjįvarplįssunum ķ kringum landiš. Žeir höfšu lķf plįssanna ķ hendi sér. ... Žingmenn landsbyggšarkjördęmanna stóšu nęr undantekningarlaust meš kvótahöfunum. Žeir vissu sem var, aš snerust žeir gegn žeim, vęri stjórnmįlaferli žeirra lokiš. ... Frambjóšendur ķ prófkjörum žurftu og žurfa aš leita fjįrstušnings ..., žar į mešal hjį handhöfum kvóta. Žaš jafngilti pólitķsku sjįlfsmorši aš rķsa upp gegn handhafa kvóta į landsbyggšinni.“ (bls. 206).

Ķ žessu ljósi žarf aš skoša hik sumra žingmanna viš aš leyfa žjóšinni aš greiša atkvęši um stjórnarskrįrfrumvarp, sem kvešur skżrt į um aušlindir ķ žjóšareigu og śthlutun aflaheimilda į jafnręšisgrundvelli gegn fullu gjaldi. Žótt allir stjórnmįlaflokkar segist ķ orši kvešnu vera hlynntir įkvęši ķ stjórnarskrį um aušlindir ķ žjóšareigu, viršast sumir žingmenn žó helzt vilja hopa, žegar į hólminn er komiš. Nęr vęri, aš žeir segšu nś viš śtvegsmenn: Mįliš er ekki lengur ķ okkar höndum, kjósendur žurfa aš leiša mįliš til lykta ķ žjóšaratkvęšagreišslu, eins og Alžingi lagši upp meš. Ekki veršur aftur snśiš.

Žrišja freistingin tengist sjįlfsmynd og metnaši alžingismanna, sem sumir viršast ekki vilja višurkenna rétt annarra en žeirra sjįlfra til aš setja landinu stjórnarskrį. Žeir viršast sumir lķta į Stjórnlagarįš sem bošflennu ķ veizlusölum valdsins. Žeir horfa fram hjį žvķ, aš Alžingi hélt kosningu til Stjórnlagažings og skipaši Stjórnlagarįš skv. śrslitum kosningarinnar til aš semja frumvarp til nżrrar stjórnarskrįr og afréš aš halda žjóšaratkvęšagreišslu um frumvarpiš. Vert er aš rifja upp, aš žaš tókst gegn haršri andstöšu į Alžingi aš koma žvķ inn ķ stjórnarskrįna 1944, aš žjóšin, ekki Alžingi, kysi forseta Ķslands ķ samręmi viš skżra nišurstöšu skošanakönnunar.

 

DV, 30. nóvember 2011.


Til baka