BÝ­um me­ bankana

ReykjavÝk – Vi­ e­lilegar kringumstŠ­ur e­a ■vÝ sem nŠst vŠri n˙ einbo­i­ a­ draga ˙r eignarhaldi rÝkisins ß vi­skiptab÷nkum. SlÝk sta­a var uppi ßrin eftir 1990 ■egar ljˇst ■ˇtti a­ Ý bankamßlum lÝkt og annars sta­ar Štti einkarekstur jafnan betur vi­ en rÝkisrekstur. ┌ti Ý heimi var einkabankarekstur reglan, en blanda­ur rekstur tÝ­ka­ist ■ˇ sums sta­ar. G÷mlu komm˙nistarÝkin Ý Austur-Evrˇpu settu ■essi ßr alla sÝna banka Ý hendur einkaframtaks, řmist erlendra manna e­a innlendra, enda var lÝtilli sem engri ■ekkingu ß heilbrig­um bankarekstri til a­ dreifa Ý flestum ■essara landa ■egar ■au losnu­u undan oki SovÚtrÝkjanna 1989-1991.

Ůegar ═sland var eitt eftir Ý okkar heimshluta me­ yfirgnŠfandi rÝkisbankarekstur fÚllust menn loksins ß a­ tÝmabŠrt vŠri a­ einkavŠ­a g÷mlu rÝkisbankana ■rjß, B˙na­arbankann, Landsbankann og ┌tvegsbankann. Mßli­ snerist um a­ dragast ekki aftur ˙r ÷­rum ■jˇ­um Ý bankamßlum. Mßli­ snerist einnig um a­ draga rÚtta lŠrdˇma af langri reynslu sem sřndi a­ rÝkisbankarnir h÷f­u ekki gefizt vel. ┌tvegsbankinn haf­i t.d. veri­ keyr­ur ˙t ß yztu n÷f 1985 vegna vi­skipta sem rÝkir stjˇrnmßlahagsmunir virtust bundnir vi­.

Nř g÷gn utan ˙r heimi bentu til a­ einkabankarekstur vŠri lÝkt og annar rekstur yfirleitt hagkvŠmari en rÝkisrekstur ■ar e­ ar­ur vŠri vŠnlegra lei­arljˇs Ý vi­skiptum en atkvŠ­i kjˇsenda. Íllu ■essu o.m.fl. var haldi­ til haga Ý skřrslu sem Úg samdi um mßli­ fyrir vi­skiptarß­uneyti­ Ý oktˇber 1992, Bankar: ┌r rÝkiseigu Ý einkaeign. H˙n birtist sk÷mmu sÝ­ar Ý FjßrmßlatÝ­indum, tÝmariti Se­labanka ═slands.

ËlÝkt ■vÝ sem virtist vera um 1990 eru n˙ ekki uppi e­lilegar kringumstŠ­ur, fjarri ■vÝ. Tvennt hefur breytzt.

═ fyrsta lagi eru erlendar fyrirmyndir Ý bankamßlum n˙ a­ řmsu leyti varhugaver­ar Ý ljˇsi ■ess sem gerzt hefur Ý bankaheiminum frß 2007. Bankar hrundu, a­rir r÷mbu­u ß barmi hengiflugs. Bankamenn reyndust hafa broti­ l÷g Ý stˇrum stÝl ■ˇtt stjˇrnmßlamenn sem bankarnir h÷f­u stutt me­ fjßrframl÷gum og einnig saksˇknarar ßrŠddu ekki a­ hrŠra hßr ß h÷f­i ■eirra. Stjˇrnmßlamenn bßru mikla ßbyrg­ ß ■essum hremmingum ■ar e­ t.d. BandarÝkja■ing haf­i aflÚtt eldri h÷mlum sem um margra ßratuga skei­ h÷f­u haldi­ bankarekstri Ý heilbrig­u horfi yfirleitt. Ůar e­ bankam÷nnum var ekki gert a­ sŠta ßbyrg­ a­ l÷gum hafa ■eir margir skoti­ sÚr undan a­ draga ■ß lŠrdˇma af mist÷kum sÝnum sem vert vŠri.

═ annan sta­ mistˇkst einkavŠ­ing rÝkisbankanna hÚr heima herfilega ■ˇtt til hennar vŠri stofna­ ß e­lilegum forsendum a­ ■vÝ er virtist. ŮvÝ var heiti­ a­ bankarnir myndu l˙ta dreif­u eignarhaldi. Vi­ ■a­ var ekki sta­i­. Til stˇ­ a­ la­a traustan sŠnskan banka – banka sem hefur aldrei hlekkzt ß – til starfa ß ═slandi en vi­ ■a­ var ekki heldur sta­i­. Tveir bankanna voru heldur afhentir innlendum einkavinum sem ■urftu ekki nema nokkur ßr til a­ keyra ■ß Ý ■rot eins og ١r­ur SnŠr J˙lÝusson lřsir n˙ sÝ­ast Ý bˇk sinni Kaupthinking. Bˇkin fjallar um einn bankanna ■riggja, en ■eir voru allir eins Ý a­alatri­um svo sem skřrsla Rannsˇknarnefndar Al■ingis lřsir vel ■ˇtt umfang starfseminnar og ■ß um lei­ svikanna vŠri e.t.v. ˇlÝkt.

Ůa­ kann m.÷.o. a­ hafa veri­ stigsmunur ß b÷nkunum ■rem en varla nokkur umtalsver­ur e­lismunur.

HÚr heima er n˙ uppi sami vandi og vÝ­a annars sta­ar ■ˇtt ═sland hafi ■ß sÚrst÷­u a­ hafa dŠmt bankamenn og fßeina a­ra s÷kudˇlga hrunsins Ý samtals nŠrri 100 ßra fangelsi. Vandinn er sß a­ enginn kannast vi­ a­ bera nokkra ßbyrg­ ß hruninu ef frß er talinn einn stjˇrnmßlama­ur og einn bankaeigandi sem sluppu bŠ­i og bß­u forlßts. Forher­ing s÷kudˇlganna, ■.m.t. ■eir sj÷ menn sem Rannsˇknarnefnd Al■ingis taldi hafa sřnt af sÚr vanrŠkslu Ý skilningi laga, er svo a­ segja alger. Litlu vir­ist skipta ■ˇtt nřtt fˇlk hafi valizt til forustu Ý stjˇrnmßlum og b÷nkum. Forher­ingin vir­ist ganga Ý erf­ir.

T÷kum Landsbankann sem er n˙ rÝkisbanki. Bankarß­i­, skipa­ ungu fˇlki, hefur ßkve­i­ a­ hŠkka svo laun bankastjˇrans a­ jafnvel Samt÷k atvinnulÝfsins hafa brug­izt ˇkvŠ­a vi­. Bankarß­i­ slengir launahŠkkun bankastjˇrans eins og blautri tusku framan Ý laun■ega sem eiga Ý erfi­um samningum vi­ vinnuveitendur um kaup og kj÷r. Vi­ bŠtist a­ Landsbankinn er eini bankinn Ý ßlfunni sem er n˙ a­ byggja yfir sig nřjar h÷fu­st÷­var. ŮŠr eiga a­ kosta jafnvir­i um 100.000 kr. ß hverja fj÷gurra manna fj÷lskyldu Ý landinu.

Gerum hlutina Ý rÚttri r÷­. Hreinsum fyrst til ß Al■ingi Ý ■eirri von a­ nřju, skaplega skipu­u Al■ingi ver­i betur treystandi til a­ laga til Ý Landsbankanum og vÝ­ar. Bankarnir ver­a ■ß fyrst tilb˙nir til eigendaskipta a­ ■eir sem fali­ er a­ halda utan um einkavŠ­inguna njˇti trausts. Takist ekki a­ endurreisa Al■ingi Ý tŠkan tÝma mŠtti velja t.d. 20 manna eigendarß­ af handahˇfi ˙r ■jˇ­skrß og setja yfir bankasřsluna sem fer me­ hlut rÝkisins i b÷nkunum.

FrÚttabla­i­, 14. febr˙ar 2019.


Til baka