BandarÝkin og ═sland

Tv÷ l÷nd skera sig a­ einu leyti ˙r hˇpi „g÷mlu“ i­nrÝkjanna. Ůessi tv÷ l÷nd eru einu l÷ndin Ý hˇpnum, sem s÷ku­ eru af fullum ■unga heima fyrir um a­ hafa leyft lř­rŠ­i a­ vÝkja fyrir fßrŠ­i, fyrir au­rŠ­i. Me­ fßrŠ­i er ßtt vi­ ■a­, sem ß ensku er kalla­ oligarchy, veldi fßrra, Ý andst÷­umerkingu vi­ fj÷lrŠ­i (e. pluralism), veldi fj÷ldans, sem fylgir virku lř­rŠ­i.

Veldi BandarÝkjanna ß heimsvettvangi hefur dvÝna­ allar g÷tur frß 1970, ■ˇtt innri styrkur landsins sÚ enn til sta­ar. ┴ri­ 1975 t÷pu­u BandarÝkin sÝnu fyrsta strÝ­i, ■a­ var Ý VÝetnam, og n÷tru­u Ý innanlandsˇfri­i, sem fŠr­ist utan af g÷tunum inn ß vettvang stjˇrnmßlanna og hefur smßm saman nß­ a­ eitra stjˇrnmßlalÝf landsins. Ëfri­urinn stafa­i ÷­rum ■rŠ­i af styrj÷ldinni Ý VÝetnam og einnig af  ■vÝ, a­ Nixon forseti hr÷kkla­ist ˙r embŠtti 1974 fyrir a­ hylma yfir innbrot sinna manna Ý h÷fu­st÷­var demˇkrata Ý Watergate-byggingunni Ý Washington. Au­mřking rep˙blÝkana af v÷ldum afsagnarinnar sß­i frŠjum ˇvildar.

N˙ er svo komi­, a­ stjˇrnmßlaflokkarnir tveir, demˇkratar og rep˙blÝkanar, talast varla vi­, svo mikil er ˙lf˙­in. Leyndir gallar Ý stjˇrnarskrß BandarÝkjanna frß 1787 eiga tr˙lega einhverja s÷k ß ■essu. BandarÝska vi­skiptatÝmariti­ Forbes hefur n˙ tv÷ ßr Ý r÷­ lřst VladÝmir P˙tÝn R˙sslandsforseta valdamesta mann heims. Obama BandarÝkjaforseti skipar anna­ sŠti listans. Skv. nřjum mŠlingum Al■jˇ­agjaldeyrissjˇ­sins sigldi KÝna fram ˙r BandarÝkjunum ß ■essu ßri Ý efnahagslegu tilliti og er n˙ rÝkasta land heims Ý d÷lum tali­, en ■ˇ ekki mŠlt Ý tekjum ß mann. ┴ ■ann kvar­a eiga KÝnverjar enn■ß langt Ý land. Eftir sem ß­ur er efnahagsstyrkur BandarÝkjanna mikill. BandarÝkjamenn kunna a­ framlei­a margs konar v÷rur og ■jˇnustu, sem a­rar ■jˇ­ir vilja kaupa. BÝlaverksmi­jur BandarÝkjanna, l÷ngum hryggjarstykki­ Ý efnahagslÝfi landsins, reyndust ■ˇ vera svo illa reknar, a­ ■Šr voru ■jˇ­nřttar til a­ halda Ý ■eim lÝfinu. BandarÝkin geta teki­ lßn erlendis Ý eigin gjaldmi­li og ■urfa ekki a­ ˇttast a­ geta ekki sta­i­ Ý skilum. Fyrr myndi BandarÝkjastjˇrn rřra vir­i skulda sinna me­ ■vÝ a­ hleypa ver­bˇlgunni af sta­ heima fyrir. Ůarna skilur milli feigs og ˇfeigs.

Me­al■ingma­ur Ý Washington ■arf n˙ a­ verja ■rem d÷gum ß viku til fjßr÷flunar. HŠstirÚttur BandarÝkjanna hefur nřlega ˙rskur­a­, a­ engin b÷nd megi leggja ß fjßrframl÷g til stjˇrnmßlastarfsemi. Peningarnir hafa teki­ v÷ldin. Ůessu andr˙mslofti hefur fylgt aukinn ˇj÷fnu­ur Ý skiptingu au­s og tekna. Sß ■˙sundasti hluti (0,1%) BandarÝkjamanna, sem hefur mestar tekjur, jˇk hlut sinn Ý ■jˇ­artekjum ˙r 14% 1990 Ý 24% 2008 eins og lřst er Ý rˇma­ri bˇk franska hagfrŠ­ingsins Thomas Piketty (Capital, 2014). Nř rannsˇkn Gallups sřnir, a­ 73% BandarÝkjamanna telja spillingu vera ˙tbreidda Ý stjˇrnkerfi landsins bori­ saman vi­ 80% R˙ssa, 67% ═slendinga – og 15% Dana, svo a­ dŠmi sÚ teki­ af hinum enda skalans.

Ţmislegt af ■vÝ, sem amar n˙ a­ BandarÝkjunum, amar einnig a­ ═slandi. ١ er einn mikilvŠgur munur ß. ═slendingar tˇku lßn Ý erlendri mynt og geta ■vÝ ekki sta­i­ Ý skilum vi­ ˙tl÷nd me­ ■vÝ a­ prenta peninga, sem enginn vill taka vi­. Ůess vegna stendur ═sland n˙, sex ßrum eftir hrun, Ý svipu­um sporum og ArgentÝna og ÷nnur ˇrei­ul÷nd og bisar vi­ a­ velja milli samninga vi­ erlenda kr÷fuhafa og einhli­a valdbo­s, t.d. me­ ˙tg÷nguskatti, sem vir­ist lÝklegur til a­ rřra lßnskj÷r og a­gang a­ lßnsfÚ og kosta ßhŠttus÷m mßlaferli innan lands og jafnvel utan.

Al■ingi bjˇ me­ einu pennastriki til au­stÚtt ˙r ˙tvegsm÷nnum fyrir 30 ßrum og ger­i ■ß ■ar me­ smßm saman a­ rÝki Ý rÝkinu. (Al■ingi fˇr eins a­ vi­ einkavŠ­ingu bankanna, en veldi ■eirra stˇ­ stutt). Reynslan sřnir, a­ stjˇrnmßlaflokkarnir sitja og standa eins og ˙tger­in bř­ur ■eim. Hvergi birtist au­sveipni flokkanna gagnvart ˙tvegsm÷nnum skřrar en Ý ■eirri sta­reynd, a­ Al■ingi heldur n˙ Ý gÝslingu nřrri stjˇrnarskrß, sem 2/3 hlutar kjˇsenda sam■ykktu Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu 2012. Morgunbla­i­ – Ý eigu ˙tger­arinnar! – birtir lei­ara eftir lei­ara gegn nřju stjˇrnarskrßnni ßn ■ess a­ nefna ■jˇ­aratkvŠ­agrei­sluna einu or­i. Af ■essum merkjum a­ dŠma er ═sland ekki lengur fullbur­a lř­rŠ­isrÝki. Peningarnir hafa teki­ v÷ldin – illa fengi­ fÚ ˙r almannasjˇ­um skv. ßkv÷r­un Al■ingis, ekki sjßlfsaflafÚ einkaframtaksins eins og Ý BandarÝkjunum. ┌trei­art˙rar ß tÝgrisdřrum fara allir ß s÷mu lei­.

Al■ingi hefur Ý reyndinni lřst strÝ­i ß hendur fˇlkinu Ý landinu. Vi­ bŠtist, a­ vŠntanlegt frumvarp til nřrra fiskvei­istjˇrnarlaga gengur Ý berh÷gg vi­ ßkvŠ­i nřju stjˇrnarskrßrinnar um au­lindir Ý ■jˇ­areigu – ßkvŠ­i, sem 83% kjˇsenda lřstu sig fylgjandi Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slunni 2012.  

DV, 28. nˇvember 2014.


Til baka