BollÝv˙dd og NollÝv˙dd

Heimurinn hefur breytzt. ┴rin eftir heimsstyrj÷ldina sÝ­ari voru BandarÝkin allsrß­andi a­ heita mß, ■au voru hßlfur heimurinn. Landsframlei­sla BandarÝkjanna var nŠstum helmingurinn af framlei­slu alls heimsins e­a 40% 1960 ■ˇtt BandarÝkjamenn teldu ■ß a­eins 6% af heildarmannfj÷lda heimsins. N˙ er landsframlei­sla BandarÝkjanna komin ni­ur Ý fjˇr­ung af heimsframlei­slunni og tŠpan sj÷ttung (15%) ef mi­a­ er vi­ kaupmßtt framlei­slunnar. Hlutdeild BandarÝkjanna Ý mannfj÷lda heimsins er n˙ 4%.

Allt er ■etta e­lilegt eins og rß­a mß af ■vÝ a­ Indland og KÝna eru n˙ einnig or­in a­ stˇrveldum, hvort ß sÝna vÝsu. Samanl÷g­ hlutdeild Indlands og KÝna Ý heimsframlei­slunni var 7% 1960 ■ˇtt meira en ■ri­jungur mannkyns byggi ■ar ■ß eins og n˙. Risarnir tveir Ý austri eru gla­vakna­ir. Samanlagt framlag ■eirra til heimsframlei­slunnar er komi­ upp Ý 18% af heildinni og 23% ef mi­a­ er vi­ kaupmßtt framlei­slunnar. Landsframlei­sla KÝna var innan vi­ fimmtungur af landsframlei­slu BandarÝkjanna 1990 mi­a­ vi­ kaupmßtt, sigldi fram ˙r BandarÝkjunum 2013 og stefnir n˙ Ý a­ ver­a helmingi meiri en ■ar 2020. En ■ar e­ KÝnverjar eru r÷sklega fjˇrum sinnum fleiri en BandarÝkjamenn ver­ur landsframlei­sla ß mann mi­a­ vi­ kaupmßtt ■ar austur frß ■ˇ ekki nema r÷skur ■ri­jungur af framlei­slu ß mann Ý BandarÝkjunum 2020 ef svo fer sem horfir. KÝnverjar eiga enn■ß langt Ý land.

SŠnski lř­heilsufrŠ­iprˇfessorinn Hans Rosling sem lÚzt Ý fyrra ■reyttist aldrei ß a­ minna menn ß a­ heimurinn hefur ekki bara breytzt heldur hefur hann teki­ stˇrstÝgum framf÷rum. M÷rg okkar gera sÚr ekki fulla grein fyrir ■essu af řmsum ßstŠ­um eins og Rosling rekur Ý bˇk sinni Factfulness sem var a­ koma ˙t. Vi­ h÷ldum t.d. m÷rg a­ hamfarir og hry­juverk sÚu miklu algengari en raun ber vitni um ■ar e­ vi­ heyrum svo margar frÚttir af slÝkum h÷rmungum og hrŠ­umst ■Šr. Framf÷r heimsins vekur minni eftirtekt og ˇtta.

Rosling tekur m÷rg dŠmi til a­ hreyfa vi­ lesendum sÝnum. Hann spyr:

Ě     Veiztu hversu hßtt hlutfall allra Ýb˙a heimsins břr Ý lßgtekjul÷ndum og ■arf a­ lßta sÚr nŠgja 200 krˇnur ß mann ß dag skv. mŠlingum Al■jˇ­abankans? RÚtt svar er 9%, miklu lŠgra hlutfall en flestir gera sÚr Ý hugarlund. Flest fˇlk břr n˙ or­i­ Ý mi­lungstekjul÷ndum.

Ě     Veiztu hversu me­alŠvi allra Ýb˙a heimsins er l÷ng? RÚtt svar er 72 ßr, mun hŠrri tala en flestir halda. Me­alŠvi KÝnverja er komin upp Ý 76 ßr, Indverja 69 ßr og AfrÝku sunnan Sahara 60 ßr lÝkt og var hÚr heima ßrin fyrir strÝ­.  

Ě     Veiztu hversu hßtt hlutfall barna heimsins fŠr bˇlusetningu n˙ or­i­? RÚtt svar er 88%.

Ě     Veiztu hversu hßtt hlutfall heimsbygg­arinnar hefur a­gang a­ rafmagni? RÚtt svar er 80%.

Rosling lag­i nokkrar svona spurningar fyrir allmarga lei­toga heimsins og vi­skiptalÝfsins ß ßrsfundi ■eirra Ý Davos Ý Sviss fyrir nokkru. Ůegar hann haf­i fari­ yfir sv÷rin gat hann sagt ■eim a­ simpansar myndu hafa sta­i­ sig betur ß prˇfinu. Hann ßtti vi­ a­ blindar ßgizkanir, ˇlita­ar af fordˇmum, hef­u skila­ fleiri rÚttum sv÷rum.

Ůessar t÷lur og margar a­rar vitna um gerbreytt landslag heimsins, ekki a­eins Ý efnahags- og heilbrig­ismßlum heldur einnig ß ÷­rum svi­um. Kaninn var ß fyrri tÝ­ allsrß­andi Ý bÝlabransanum og bݡbransanum en ■a­ er hann ekki lengur. AsÝskir bÝlar eru n˙ algengari en amerÝskir bÝlar ß ═slandi og annars sta­ar Ý Evrˇpu. BandarÝkin eru komin ni­ur Ý ■ri­ja sŠti­ ß listanum yfir ■au l÷nd ■ar sem flestar kvikmyndir eru framleiddar. ═ efsta sŠtinu er Indland me­ 2.000 kvikmyndir Ý fyrra, ■ar af eina mynd ß dag allt ßri­ Ý BollÝv˙dd sem er samheiti ß kvikmyndaverunum Ý Bombay sem heitir n˙ M˙mbaÝ. ═ ÷­ru sŠti listans er NÝgerÝa ■ar sem ein milljˇn manna vinnur n˙ vi­ kvikmyndager­. NollÝv˙dd-myndir seljast n˙ eins og heitar lummur um alla AfrÝku og vÝ­ar. SÚ l÷ndum ra­a­ eftir hagna­i af kvikmyndager­ eru BandarÝkin enn Ý forustu og ß eftir koma KÝna, Bretland, Japan, Indland, Frakkland og Su­ur-Kˇrea. Taki­ eftir ■essu: fj÷gur AsÝul÷nd skipa 2., 4., 5. og 7. sŠti listans.

Indverjar byrju­u a­ b˙a til kvikmyndir um svipa­ leyti og BandarÝkjamenn, um og upp ˙r 1910 og hafa veri­ a­ Š sÝ­an. Lengi vel h÷f­u­u indverskar myndir lÝtt til annarra en Indverja sjßlfra, en ■a­ hefur breytzt. Margar indverskar myndir falla n˙ or­i­ vel a­ smekk ˙tlendinga. Ůessu veldur bŠ­i mikil framf÷r Ý indverskri kvikmyndager­ og meiri forvitni og vÝ­sřni ßhorfenda um allan heim. SÝ­ustu ßr hefur Aamir Khan gert hverja stˇrmyndina ß eftir annarri, fj÷lbreyttar, langar, innihaldsrÝkar og stundum rammpˇlitÝskar myndir. Kvikmyndaunnendur og gagnrřnendur um allan heim gefa myndum Khans o.fl. Indverja jafnhßar einkunnir og sumum dß­ustu og lÝfseigustu HollÝv˙dd-myndum fyrri tÝ­ar eins og t.d. Citizen Kane og K÷subl÷nku.

FrÚttabla­i­, 3. maÝ 2018.


Til baka