Brasilía viđ vatnaskil

Sao Paulo – Brasilía er fimmta stćrsta og fjölmennasta land heims.  Ađeins Rússland, Kanada, Bandaríkin og Kína eru stćrri ađ flatarmáli.  Ađeins í Kína, Indlandi, Bandaríkjunum og Indónesíu býr fleira fólk. 

Portúgalar fundu Brasilíu 22. apríl 1500, átta árum eftir ađ Kristófer Kólumbus tók land í Miđ-Ameríku 1492.  Portúgalar stofnuđu nýlendu í Brasilíu og stóđ sú skipan ţar til Brasilíumenn tóku sér sjálfstćđi 1822.  Flest önnur Suđur-Ameríkulönd brutust undan yfirráđum Spánverja um svipađ leyti og tóku sér sjálfstćđi.  Leiđ ţá nýlenduveldi Portúgala og Spánverja í Suđur-Ameríku undir lok um 130-140 árum á undan nýlenduveldi Breta og Frakka í Afríku og Asíu.  

Ţrjú smálönd á norđurströnd Suđur-Ameríku fóru ađra leiđ.  Gvćjana sem hét áđur Brezka Gvćjana tók sér ekki sjálfstćđi frá Bretum fyrr en 1966.  Súrínam sem hét áđur Hollenzka Gvćjana tók sér sjálfstćđi 1975.  Franska Gvćjana er ennţá frönsk nýlenda og sýnir ekkert fararsniđ á sér undan yfirráđum Frakka.  Ţannig er Suđur-Ameríka.  Ţar er allt til í dćminu.

Brasilíumenn eru nú 208 milljónir talsins.  Fólksmergđin er fjölbreytt.  Brasilíumenn rekja uppruna sinn til Evrópu, Afríku og Austur-Asíu auk Indjána og Araba.  Hvítir menn, afkomendur Portúgala, Ítala, Spánverja og Ţjóđverja, eru tćpur helmingur mannfjöldans (48%).  Fjórir af hverjum tíu ţrćlum sem voru fluttir vestur um haf frá Afríku lentu í Brasilíu.  Afkomendur ţrćlanna hafa blandazt öđrum íbúum landsins í ríkari mćli en t.d. í Bandaríkjunum. Minna ber ţví á kynţáttafordómum og mismunun af ţeirra völdum í Brasilíu en í Bandaríkjunum.  Blandađir íbúar Brasilíu eru kallađir brúnir og nema um 43% mannfjöldans og blökkumenn 8%.  Íbúar af asískum uppruna eru rösklega 1% af heildinni og innfćddir Indjánar innan viđ 1% enda stráféllu forfeđur ţeirra og mćđur eftir landnám Portúgala úr sjúkdómum sem Portúgalarnir báru međ sér og ónćmiskerfi frumbyggjanna réđ ekki viđ fyrir nú utan allar blóđsúthellingarnar.  

Brasilía vitnar um getu manna af ólíkum uppruna til ađ lifa saman í sćmilegri sátt og friđi.  Samt er biliđ milli ríkra og fátćkra breiđara en víđast hvar annars stađar í álfunni og heiminum öllum og veldur togstreitu og úlfúđ milli samfélagshópa en heimamenn hafa samt haldiđ friđinn nema ţegar herinn brauzt til valda 1964 og hélt ţeim međ harđri hendi í 20 ár.  Hernum tókst međ klókindum ađ koma herforingjunum undan lagalegri ábyrgđ á grófum mannréttindabrotum ólíkt ţví sem gerđist í Argentínu, Úrúgvć, Síle og Perú. 

Nýr forseti Brasilíu, Jair Bolsonaro, tók viđ embćtti í ársbyrjun.  Hann er allur á bandi Trumps Bandaríkjaforseta, mćrir gömlu herforingjastjórnina og ađrar slíkar og segist heldur vildu eiga dauđa syni en samkynhneigđa.  Hann náđi kjöri ţar eđ Lula da Silva fv. forseti var sviptur réttinum til ađ bjóđa sig fram og situr í fangelsi fyrir fjárböđun og mútuţćgni, nánar tiltekiđ fyrir ađ hafa látiđ mútuveitandann bera kostnađinn af framkvćmdum viđ sumarbústađ sinn (ţú last ţetta rétt).  Skođanakannanir fyrir kosningar í fyrra bentu til ađ Lula myndi ná kjöri á ný ţrátt fyrir spillingarmálin sem hann var bendlađur viđ.  Hann segir úr fangelsinu ađ vitfirringar stjórni nú landinu.  Ekki fćrri en 150 brasilískir stjórnmálamenn og viđskiptafélagar ţeirra hafa fengiđ fangelsisdóma í mesta mútuhneyksli sem sögur fara af í Suđur-Ameríku.  Í ţeim hópi eru m.a. ţrír fv. ríkisstjórar í Ríó-hérađi sem sitja nú inni vegna spillingar. 

Hvernig gat ţetta gerzt?  Hvađa slys hafđi boriđ ađ höndum? 

Ţađ sem gerđist var ađ nýir, vaskir saksóknarar töldu tíma vera kominn til ađ háir og lágir vćru jafnir fyrir lögum.  Venjulegt fólk í Brasilíu er langţreytt á landlćgri spillingu og fagnar ţessum umskiptum.  Svipađ hefur gerzt í mörgum öđrum Suđur-Ameríkulöndum, t.d. í Perú ţar sem einn fv. forseti, Alberto Fujimori, situr inni og annar, Alan Garcia, svipti sig lífi um daginn frekar en ađ sćta handtöku vegna gruns um mútuţćgni.  Trump forseti sćtir nú um 20 sjálfstćđum rannsóknum frá Kaliforníu til Virginíu og New York vegna gruns um ýmis lögbrot, gruns sem margir telja jađra viđ vissu.  Benjamín Netanyahu, nýendurkjörinn forsćtisráđherra Ísraels, stendur í svipuđum sporum og ţađ gera ć fleiri stjórnmálaforingjar um allan heim. 

Gallup gefur Brasilíu lága einkunn fyrir spillingu ţví ţar sögđust 63% ađspurđra telja spillingu útbreidda í stjórnmálum landsins 2012 boriđ saman viđ 67% í Síle (eins og á Íslandi), 76% í Argentínu og 81% í Perú.  

Fólkiđ hefur fengiđ sig fullsatt af spillingu.  Réttarkerfiđ heyrir nú loksins raddir fólksins.

Fréttablađiđ, 2. maí 2019.


Til baka