Breyttar forsendur

═ nˇvember 2008, ■egar efnahagsߊtlun rÝkisstjˇrnarinnar og Se­labankans var hrundi­ af sta­ me­ fulltingi Al■jˇ­agjaldeyrissjˇ­sins (AGS), voru erlendar skuldir ■jˇ­arb˙sins taldar minnka ˙r 670% af landsframlei­slu Ý ßrslok 2008 Ý 160% 2009. Munurinn ß ■essum tveim t÷lum er 510% af landsframlei­slu og samsvarar erlendum skuldum g÷mlu bankanna, einkaskuldum, sem ■eir voru taldir anna­hvort ekki mundu standa skil ß e­a ■ß gera upp a­ einhverju marki vi­ lßnardrottna sÝna me­ eignas÷lu. Ljˇst var, a­ erlenda skuldin, sem eftir var talin standa Ý ßrslok 2009, 160% af landsframlei­slu, myndi leggja ■ungar byr­ar ß ■jˇ­ina. AGS leit ■ˇ svo ß, a­ ■essa ■ungu byr­i gŠti fˇlki­ Ý landinu bori­, enda myndi h˙n lÚttast hratt me­ str÷ngu a­haldi 2010-13 og nema 101% af landsframlei­slu Ý ßrslok 2013 og vera ■ß komin Ý vi­rß­anlegt horf, ■ˇtt ■ung vŠri. Ůessar forsendur frß Ý nˇvember 2008 standast n˙ ekki lengur Ý tveim veigamiklum atri­um. ═ fyrsta lagi vir­ast eignir bankanna n˙ munu duga Ý mesta lagi fyrir innistŠ­um. Reynist ■a­ rÚtt, munu erlendir lßnardrottnar ÷ndvert vonum varla fß neitt upp Ý kr÷fur sÝnar ß hendur ■rotab˙um g÷mlu bankanna. Erlendir kr÷fuhafar munu ■ß tr˙lega h÷f­a mßl gegn Ýslenzka rÝkinu til a­ reyna a­ fß ney­arl÷gunum frß Ý oktˇber 2008 hnekkt. Ůa­ hefur aldrei ß­ur gerzt Ý fjßrmßlas÷gu heimsins, a­ bankakerfi lands hafi hlunnfari­ erlenda vi­skiptavini um fjßrhŠ­, sem nemur r÷sklega fimmfaldri landsframlei­slu heimalandsins, og er ■ß ska­inn, sem innlendir vi­skiptavinir bankanna hafa or­i­ fyrir ekki talinn me­. Ůessi einstŠ­a ˇsvinna mun lo­a vi­ ═sland um ˇkomna tÝ­. ═ annan sta­ vir­ast erlendar skuldir ■jˇ­arb˙sins n˙ stefna Ý um 240% af landsframlei­slu Ý ßrslok 2009 eins og komi­ hefur fram Ý frÚttum, en ekki 160% lÝkt og ß­ur var tali­. Munurinn ß gamla og nřja skuldamatinu nemur um 80% af landsframlei­slu. Reynist nřja mati­ rÚtt, munu erlendar skuldir ■jˇ­arb˙sins Ý ßrslok 2009 nema um fimmf÷ldum ˙tflutningstekjum landsmanna ■a­ ßr. Ůa­ ■ř­ir, a­ nŠr ■ri­ja hver krˇna, sem ˙tflutningsfyrirtŠkin hala inn, rennur beint ˙r landi aftur til a­ standa straum af v÷xtum a­ ˇbreyttum h÷fu­stˇli. Ekkert land getur bori­ svo ■unga vaxtabyr­i, nema miklar erlendar eignir standi ß mˇti skuldunum. Samanbur­ur vi­ efnahagshrun FŠreyja 1989-93 breg­ur birtu ß vandann. Erlendar skuldir fŠreysku landsstjˇrnarinnar eftir hrun nßmu um 120% af landsframlei­slu FŠreyja. FŠreyskir skattgrei­endur stˇ­u skil ß skuldunum me­ v÷xtum ß innan vi­ tÝu ßrum. Uppgj÷rinu fylgdi a­ vÝsu eftirgj÷f Dana ß um fimmtungi skuldanna. ═slendingar vir­ast n˙ ■urfa a­ horfast Ý augu vi­ og axla um tv÷falt ■yngri skuldabyr­i en FŠreyingar eftir hrun.

FŠreysk l÷g voru brotin, svo sem fram kom vi­ rÚttarh÷ld eftir hruni­, en l÷gbrjˇtum var hlÝft vi­ ßbyrg­ a­ ÷­ru leyti en ■vÝ, a­ sumir ■eirra nß­u ekki endurkj÷ri til ■ings. Ekki ˇx ßlit FŠreyja Ý Danm÷rku vi­ ■au mßlalok, en kunnugleiki umheimsins um FŠreyjar er takmarka­ur utan Danmerkur, ═slands og GrŠnlands, svo a­ ßlitshnekkirinn kom ekki mj÷g a­ s÷k. Um ═sland gegnir ÷­ru mßli. Vi­ erum fullvalda ■jˇ­, sem hefur hinga­ til noti­ sŠmilegs ßlits vÝ­a um l÷nd. ┴lit ■jˇ­arinnar hefur n˙ be­i­ hnekki. VŠri allt me­ felldu, myndu Danir, Finnar, Nor­menn og SvÝar ef til vill reyna a­ for­a ═slandi frß ■eirri au­mřkingu og ■ungbŠrum ska­a, sem bankahruni­ hefur valdi­ landinu og vir­ist n˙ geta stefnt ■jˇ­inni langlei­ina Ý gjald■rot. SlÝk hjßlp ■yrfti lauslega reikna­ ekki a­ kosta hvern Nor­urlandab˙a miklu meira en endurreisn FŠreyja eftir hrun kosta­i hvern Dana, vŠri vel ß mßlum haldi­. Hjßlp af ■essu tagi vir­ist ■ˇ ekki vera Ý bo­i umfram ■au norrŠnu gjaldeyrislßn, sem sami­ hefur veri­ um me­ fyrirvara um frekari stu­ning AGS vi­ efnahagsߊtlun rÝkisstjˇrnarinnar og Se­labankans og fleira. Ătli frŠndum okkar og vinum ß Nor­url÷ndum bl÷skri ekki lÝkt og flestum okkar hinna framganga ■eirra, sem komu ═slandi ß kaldan klaka?

FrÚttabla­i­, 9. j˙lÝ 2009.


Til baka