Frß Broadway til Al■ingis

╔g man ■egar Úg flutti til Washington, h÷fu­borgar BandarÝkjanna, fyrir brß­um 40 ßrum. Ůß hÚngu ■ar vÝ­a uppi Ý skˇvinnustofum, efnalaugum og ÷­rum vinnust÷­um myndir af John F. Kennedy fyrrum forseta, sem haf­i veri­ myrtur Ý Dallas fßeinum ßrum fyrr. FßtŠkt bl÷kkufˇlk hei­ra­i minningu fallins forseta. NŠr hef­i veri­ a­ hafa ■arna heldur uppi hangandi myndir af mÚr, var haft eftir Lyndon B. Johnson, sem tˇk vi­ forsetaembŠttinu eftir Kennedy. Johnson kom lang■rß­ri mannrÚttindal÷ggj÷f Ý gegnum BandarÝkja■ing 1964 gegn har­ri andst÷­u rep˙blikana og einnig demˇkrata frß su­urrÝkjunum. Kennedy kom fßum frumv÷rpum gegnum ■ingi­, en ■ar var Johnson ÷llum hn˙tum kunnugur.

N˙ gengur fyrir fullu h˙si ß Broadway nřtt leikrit, All the Way, eftir bandarÝska leikskßldi­ Robert Schenkkan. Leikriti­ segir s÷guna af fyrsta ßri Johnsons Ý HvÝta h˙sinu, 1964. Johnson lag­i allt kapp ß a­ koma mannrÚttindafrumvarpi Kennedys gegnum ■ingi­ og tryggja ■annig sjßlfum sÚr endurkj÷r 1964. Bryan Cranston leikur LBJ af ■vÝlÝkri list, a­ Úg hef sjaldan sÚ­ anna­ eins ß svi­i. Cranston var­ frŠgur Ý hlutverki efnafrŠ­ikennarans, sem lendir Ý fjßr■r÷ng og snřr sÚr a­ eiturlyfjaframlei­slu Ý sjˇnvarps■ßttunum Breaking bad, 60 tÝma stÝm, hvergi dautt augnablik.

Sagan frß 1964 ß erindi vi­ n˙tÝmann. Ůß voru innan vi­ 100 ßr li­in frß lokum borgarastrÝ­sins, sem kosta­i 600.000 BandarÝkjamenn lÝfi­, einnig Abraham Lincoln, merkasta forseta landsins fyrr og sÝ­ar. Borgarastyrj÷ldin snerist Ý reyndinni um rÚtt meiri hluta landsmanna til a­ sker­a rÚtt minni hlutans Ý su­urrÝkjunum til ■rŠlahalds. Sigur nor­urrÝkjanna leiddi til afnßms ■rŠlahalds 1865, en me­ ■vÝ lauk ■ˇ ekki barßttunni fyrir fullum rÚttindum bl÷kkumanna.

Lyndon Johnson einsetti sÚr a­ feta slˇ­ Lincolns og fß ■ingi­ til a­ sam■ykkja mannrÚttindal÷g til a­ gir­a fyrir mismunun ß grundvelli kyn■ßttar, litarhßttar, tr˙arbrag­a, kynfer­is e­a Štternis. Ůetta ■ˇttu sjßlfs÷g­ mannrÚttindi vÝ­a Ý Vestur-Evrˇpu, en ekki Ý BandarÝkjunum. Johnson ■urfti a­ va­a eld og reyk, svo h÷r­ var andsta­an af hßlfu ■eirra, sem t÷ldu sÚr ˇgna­, fengju svartir menn og hvÝtir a­ sitja vi­ sama bor­. Johnson beitti řmsum br÷g­um til a­ koma frumvarpinu Ý gegnum bß­ar deildir ■ingsins. Hann skirr­ist ekki vi­ a­ hrŠ­a lÝftˇruna ˙r andstŠ­ingum sÝnum og hikandi samherjum e­a jafnvel m˙ta ■eim, m.a. me­ ■vÝ a­ lofa stu­ningi vi­ lÝtilmˇtlegt kj÷rdŠmapot.

Bl÷kkumenn undir forustu dr. Martins Luther King voru vi­kvŠmir fyrir mßlami­lunum, sem Johnson hugleiddi til a­ koma mßlinu Ý h÷fn, og hˇtu­u fj÷ldamˇtmŠlum. Ůeir brug­ust ˇkvŠ­a vi­, ■egar Johnson fÚllst ß a­ veikja ßkvŠ­i um jafnan kosningarÚtt svartra og hvÝtra Ý frumvarpinu. En Johnson sag­i: T÷kum eitt skref Ý einu, j÷fnun kosningarÚttarins er nŠst ß dagskrß. Klukkan gekk. Johnson var­ a­ koma frumvarpinu fram Ý tŠka tÝ­ fyrir forsetakj÷ri­ Ý nˇvember 1964. Hann bar­ist eins og ljˇn. Hann ■urfti 67 atkvŠ­i af 100 Ý ÷ldungadeildinni til a­ st÷­va nŠr tveggja mßna­a mßl■ˇf andstŠ­inganna. Ůa­ tˇkst, me­ herkjum. Hubert Humphrey, sÝ­ar varaforseti, ßtti sinn ■ßtt Ý ■vÝ. Frumvarpi­ var sam■ykkt Ý bß­um ■ingdeildum me­ 70% atkvŠ­a gegn 30%. Vita­ var, a­ meiri hluti kjˇsenda studdi frumvarpi­.

Hva­ ger­ist nŠst? Norska Nˇbelsver­launanefndin tilkynnti Ý oktˇber, mßnu­i fyrir kosningar, a­ Martin Luther King skyldi hljˇta fri­arver­laun Nˇbels, 35 ßra a­ aldri. ╔g man ekki vi­br÷g­in, sem ver­launin v÷ktu me­al andstŠ­inga Johnsons Ý a­draganda kosninganna, en vÝst mß telja, a­ vi­urkenningin hafi sefa­ bl÷kkumenn og blßsi­ ■eim kjark og sigurvon Ý brjˇst. Mßnu­i sÝ­ar sigra­i Johnson keppinaut sinn, Barry Goldwater, frambjˇ­anda rep˙blikana, me­ 61% atkvŠ­a gegn 39%, og 95% bl÷kkumanna kusu Johnson. ┴ri­ eftir, 1965, efndi Johnson heit sitt og keyr­i jafnan kosningarÚtt hvÝtra og svartra Ý gegnum ■ingi­ me­ miklum brag.

┴tti Johnson a­ gefast upp fyrir ■eim, sem s÷g­ust hafa heilagan rÚtt til endalauss mßl■ˇfs? ┴tti hann a­ gefast upp fyrir ■eim, sem s÷g­u jafnan rÚtt hvÝtra og svartra brjˇta gegn stjˇrnarskrßnni? ┴tti hann a­ gefast upp fyrir ■eim, sem s÷g­u, a­ um vi­kvŠm l÷g, sem snerta stjˇrnarskrßna, ■urfi a­ rÝkja vÝ­tŠk sßtt Ý ■inginu?

Nei, au­vita­ ekki. Johnson bau­ ■rjˇtunum byrginn. Hann taldi, a­ mßl■ˇf Ý ■ßgu rangs mßlsta­ar og mannrÚttindabrota ver­i rÚttsřnir menn a­ st÷­va eins og l÷gin leyfa. Hann taldi ■a­ fjarstŠ­u, a­ jafnrÚtti kyn■ßttanna brjˇti gegn stjˇrnarskrßnni. Og hann taldi frßleitt, a­ um framf÷r mannrÚttinda ■urfi a­ rÝkja vÝ­tŠk sßtt ß ■ingi, ■vÝ a­ minni hlutinn, sem nŠrist ß ranglŠti og mismunun, mun Švinlega berjast gegn jafnrÚtti og ver­ur ■vÝ a­ l˙ta Ý lŠgra haldi skv. leikreglum lř­rŠ­isins.

Johnson stˇ­st prˇfi­ 1964 me­ miklum brag. Jˇhanna Sigur­ardˇttir, SteingrÝmur J. Sigf˙sson, ┴rni Pßll ┴rnason, KatrÝn Jakobsdˇttir og Gu­mundur SteingrÝmsson kolfÚllu ß sama prˇfi 2013, ■egar ■au heyktust ß a­ neyta aflsmunar ß Al■ingi fyrir sam■ykkt nřrrar stjˇrnarskrßr Ý samrŠmi vi­ skriflegar yfirlřsingar meiri hluta ■ingmanna og Ý samrŠmi vi­ vilja kjˇsenda eins og hann birtist Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slunni 2012.

DV, 2. maÝ 2014.


Til baka