Byrjum me­ hreint bor­

Stjˇrnarskrßin frß 17. j˙nÝ 1944 er Ý meginatri­um samhljˇ­a d÷nsku stjˇrnarskrßnni. Stjˇrnarskrßnni ver­ur ■vÝ ekki me­ gˇ­u mˇti kennt um hruni­, ekki hrundi Danm÷rk. Reynslan vir­ist ■ˇ sřna, a­ ═slendingar geti ■urft strangari stjˇrnarskrß en Danir. Eftir ß a­ hyggja hef­i stjˇrnarskrßin ■urft a­ gir­a fyrir langan a­draganda hrunsins. ŮvÝ ■arf n˙ a­ skerpa ßkvŠ­i stjˇrnarskrßrinnar um vald forseta ═slands, ˙r ■vÝ a­ valdheimildir hans samkvŠmt stjˇrnarskrßnni eins og h˙n er dug­u ekki til. Valdi forsetans er Štla­ a­ treysta valdm÷rk og mˇtvŠgi framkvŠmdarvalds, l÷ggjafarvalds og dˇmsvalds Ý samrŠmi vi­ hugmyndina um ■rÝskiptingu valds innan ramma ■ingrŠ­isins. MßlskotsrÚttur forsetans er a­ vÝsu skřr, en hann ■arf a­ rřmka, svo a­ forsetinn geti vÝsa­ til ■jˇ­aratkvŠ­is ekki a­eins frumv÷rpum, sem ■ingi­ sam■ykkir, svo sem n˙ er hŠgt, heldur einnig frumv÷rpum, sem ■ingi­ hafnar. Ůa­ vŠri nřjung. Forsetinn gŠti ■ß vÝsa­ lagafrumv÷rpum utan■ingsstjˇrnar til ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu fram hjß ■inginu. Tilskilinn hluti kjˇsenda ■arf einnig a­ geta vÝsa­ lagafrumv÷rpum til ■jˇ­aratkvŠ­is. Trausti r˙i­ Al■ingi gŠti ■ß ekki sta­i­ Ý vegi fyrir framgangi mßla vinsŠllar utan■ingsstjˇrnar. Me­ ■vÝ mˇti vŠri girt frekar fyrir getu Al■ingis til a­ ganga gegn vilja fˇlksins Ý landinu. ╔g tek undir me­ Ëlafi Jˇhannessyni fyrrum forsŠtisrß­herra, a­ setja ■urfi sÚrstakt ßkvŠ­i Ý stjˇrnarskrßna um rÚtt forseta til a­ mynda utan■ingsstjˇrn, takist Al■ingi ekki a­ mynda starfhŠfa stjˇrn. ╔g tel einnig koma til greina a­ veita forsetanum vald til a­ skipa rÝkisstjˇrn, svo a­ utan■ingsstjˇrn a­ bandarÝskri og franskri fyrirmynd yr­i reglan, ekki undantekningin, svo sem Gylfi Ů. GÝslason menntamßlarß­herra og Vilmundur Gylfason al■ingisma­ur l÷g­u til fyrir l÷ngu. Ţmsar ˙tfŠrslur ß sjˇnarmi­um ■eirra koma til ßlita. Ţmis ÷nnur nř ßkvŠ­i ■arf Ý ljˇsi reynslunnar a­ setja Ý nřja stjˇrnarskrß, ■ar ß me­al ßkvŠ­i til a­ sker­a veldi stjˇrnmßlaflokka og hagsmunasamtaka lÝkt og Ëlafur Jˇhannesson mŠlti fyrir til a­ koma Ý veg fyrir „ofbeldi einstaklinga og fÚlagsheilda“. Ůß ■arf řtarlegri ßkvŠ­i um eignarrÚtt, ■ar ß me­al eignarrÚtt yfir au­lindum, og l÷gvernd hans, ■annig a­ „einstakir menn au­gist ekki ˇhŠfilega fyrir beinar a­ger­ir hins opinbera“, svo a­ Úg vitni enn Ý Ëlaf. Kj÷rdŠmaskipaninni ■arf a­ breyta, svo a­ landi­ ver­i eitt kj÷rdŠmi, ■ingmenn ekki fleiri en til dŠmis 21 e­a 35 og rß­herrar ekki fleiri en sj÷ e­a ßtta og sitji ekki ß ■ingi. AndstŠ­ingar a­ildar ═slands a­ Evrˇpusambandinu lÝta margir svo ß, a­ stjˇrnarskrßin leyfi ekki inng÷ngu ═slands Ý ESB. ╔g hef hÚr Ý bla­inu fŠrt lagaleg r÷k a­ ■vÝ, a­ stjˇrnarskrßin standi ekki Ý vegi fyrir a­ild a­ ESB, ■ar e­ sam■ykkt Al■ingis myndi duga, en rÚtt vŠri ■ˇ a­ bera mßli­ undir bindandi ■jˇ­aratkvŠ­i. A­ildin a­ Evrˇpska efnahagssvŠ­inu 1994 fˇl Ý reynd Ý sÚr umfangsmeira afsal valdheimilda en a­ild a­ ESB myndi fela Ý sÚr n˙ til vi­bˇtar, ■ar e­ skrefi­, sem ■ß var stigi­, var stŠrra. ═ lagalegu tilliti er a­ild a­ ESB ■ˇ Ý e­li sÝnu ˇlÝk a­ild a­ EES. A­ild a­ ESB ■ř­ir, a­ stofnanir ESB fß lagasetningarvald ß ═slandi og dˇmstˇll ESB fŠr bindandi dˇmsvald, en hvorugu er til a­ dreifa innan EES. Hvort tveggja yr­i a­ minni hyggju ═slandi til framdrßttar lÝkt og ÷­rum a­ildarl÷ndum. Margir l÷gfrŠ­ingar og allir stjˇrnmßlaflokkar landsins lÝta ■ˇ svo ß, a­ e­lismunurinn ß ESB og EES kalli ß stjˇrnarskrßrbreytingu. S˙ sta­reynd knřr ßsamt ■eim atri­um, sem reifu­ voru a­ framan, ß um nřja stjˇrnarskrß. Ů÷rfin fyrir nřja stjˇrnarskrß Ý hrundu landi helgast ÷­rum ■rŠ­i af nau­syn ■ess a­ byrja upp ß nřtt, frß grunni, me­ hreint bor­. StjˇrnmßlastÚttin kalla­i hruni­ yfir landi­ ßsamt me­rei­arsveinum sÝnum Ý b÷nkum og ˙trßsarfyrirtŠkjum eins og skřrsla Rannsˇknarnefndar Al■ingis lřsir gl÷ggt. Ůjˇ­in ■arf a­ byrja upp ß nřtt me­ ■vÝ a­ binda gagngerar breytingar ß stjˇrnskipaninni Ý stjˇrnarskrß og nota tŠkifŠri­ til a­ senda umheiminum skřr skilabo­ um nřtt upphaf og nřja si­i. A­rar ■jˇ­ir hafa sett sÚr nřjar stjˇrnarskrßr vi­ mikilvŠg tÝmamˇt Ý s÷gu sinni. Ůjˇ­verjar settu sÚr nřja stjˇrnarskrß eftir heimsstyrj÷ldina sÝ­ari. Su­ur-AfrÝkumenn settu sÚr nřja stjˇrnarskrß vi­ valdat÷ku svarta meiri hlutans eftir hrun a­skilna­arstjˇrnarinnar 1994. Ůessar tvŠr stjˇrnarskrßr geta ßsamt ÷­rum reynzt gˇ­ar fyrirmyndir. MannrÚttindakaflar beggja skjala eru skÝnandi gˇ­ir. Stjˇrnlaga■ingi er Štla­ a­ endursko­a stjˇrnarskrßna e­a semja nřja Ý beinu umbo­i ■jˇ­arinnar og ßn atbeina stjˇrnmßlaflokkanna. Til a­ vinna a­ framgangi ■eirra hugmynda, sem Úg hef lřst hÚr a­ framan, hef Úg ßkve­i­ a­ bjˇ­a mig fram til stjˇrnlaga■ingsins.

FrÚttabla­i­, 14. oktˇber 2010.


Til baka