Erum vi­ ÷ll sek?

Ůjˇ­ir ■urfa stundum Ý kj÷lfar mikilla atbur­a a­ horfast Ý augu vi­ sjßlfar sig. Ůjˇ­verjar stˇ­u frammi fyrir slÝkri ßskorun a­ lokinni heimsstyrj÷ldinni 1945. Uppgj÷r ■řzku ■jˇ­arinnar ■urfti a­ vera tvÝ■Štt. Annars vegar ■urfti a­ rÚtta yfir strÝ­sglŠpam÷nnum. Bandamenn sßu um rÚttarh÷ldin Ý NŘrnberg, ■ar sem fj÷ldi Ůjˇ­verja fÚkk ■unga dˇma. Hins vegar ■urfti ■řzka ■jˇ­in a­ gera upp hug sinn og sakir vi­ sjßlfa sig. Bßru allir Ůjˇ­verjar ßbyrg­ ß Adolf Hitler og grimmdarverkum nasista? Voru Ůjˇ­verjar allir samsekir? Athuganir eftir strÝ­ bentu til, a­ a­eins um fjˇr­ungur til ■ri­jungur Ůjˇ­verja var ß bandi Hitlers og nasista, og voru ■Šr ni­urst÷­ur Ý samrŠmi vi­ raunverulegt kj÷rfylgi nasista 1933. Mikill hluti ■řzku ■jˇ­arinnar var andvÝgur nasistum. Minni hlutinn sß sÚr hag Ý a­ halda ■vÝ fram, a­ allir Ůjˇ­verjar bŠru ßbyrg­, svo a­ enginn bŠri ßbyrg­. RÝkisstjˇrn Ůřzkalands eftir strÝ­ axla­i skyldur gagnvart ÷­rum ■jˇ­um me­ ■vÝ a­ afvopnast, deila fullveldi landsins me­ Fr÷kkum og ÷­rum ■jˇ­um ß vettvangi ESB, upprŠta Ýt÷k nasista og setja sannleikann um stjˇrnartÝ­ ■eirra Ý l÷gbo­nar kennslubŠkur handa b÷rnum og unglingum. Bandamenn hjßlpu­u einnig til vi­ ■ennan hluta uppgj÷rsins. Me­ hjßlp ■eirra tˇkst Ůjˇ­verjum a­ endurheimta traust nßgranna sinna og treysta samheldni ■jˇ­arinnar innbyr­is.

 

Ůessi upprifjun kallast ß vi­ andr˙mslofti­ ß ═slandi n˙. Stjˇrnmßlamenn, bankamenn og a­rir vara vi­ nornavei­um; ■a­ er or­i­, sem ■eir nota. Ůa­ mß ekki persˇnugera hruni­, segja ■eir. Ůjˇ­in kaus rÝkisstjˇrnina, sem setti bankana Ý hendur manna, sem keyr­u ■ß Ý kaf, svo a­ ■jˇ­in er samsek, segja ■eir. Ůeir hafa augljˇsan hag af a­ skella eigin skuld ß a­ra. Vitaskuld var helf÷r nasista gegn gy­ingum miklu alvarlegri glŠpur en hruni­. Nasistar nß­u a­ vÝsu v÷ldum me­ lř­rŠ­islegum hŠtti 30. jan˙ar 1933, en ■a­ var bara byrjunin. Flokkur ■eirra var­ stŠrsti ■ingflokkurinn eftir haustkosningarnar 1932 me­ ■ri­jungsfylgi. Strax Ý marz 1933 voru haldnar hlutdrŠgar kosningar, sem fŠr­u nasistum ■ˇ ekki nema tŠpan helming kj÷rfylgisins. Hausti­ 1933 voru enn haldnar kosningar, og ■ß var a­eins einn flokkur Ý frambo­i, flokkur nasista. GlŠpir nasista voru ■vÝ klßrlega framdir Ý skjˇli einrŠ­is og ofbeldis. Hugmyndin um samsekt allra Ůjˇ­verja og samßbyrg­ ■eirra ß glŠpum nasista ßtti ■vÝ frß ÷ndver­u vi­ veik r÷k a­ sty­jast. Í­ru mßli gegnir um ═sland. Hausti­ 2008, ■egar bankarnir hrundu, var vi­ v÷ld ß ═slandi eins og endranŠr rÝkisstjˇrn studd lř­rŠ­islega kj÷rnum meiri hluta ß Al■ingi, sem ■jˇ­in ber ßbyrg­ ß. ┴byrg­ ■jˇ­ar ß rÚtt kj÷rnum stjˇrnv÷ldum Ý lř­rŠ­isrÝki er skřr og einf÷ld, og gildir ■ß einu, hversu illa rÝkisstjˇrnin hefur fari­ a­ rß­i sÝnu. Borgurum samfÚlagsins ber a­ grei­a skatta og skyldur a­ l÷gum hvort sem ■eir sty­ja rÝkisstjˇrnina e­a ekki. And˙­ ß stjˇrnv÷ldum leysir menn ekki undan skyldunni til a­ grei­a skatta og vir­a l÷g. En ßbyrg­ ■jˇ­ar ß rÝkisstjˇrn Ý lř­rŠ­isrÝki felur ekki Ý sÚr sekt ■jˇ­arinnar. Vi­ berum ÷ll ßbyrg­ ß bankahruninu og aflei­ingum ■ess, hvort sem okkur lÝkar ■a­ vel e­a illa, og ■a­ er h÷rmulegt, en vi­ erum ekki ÷ll sek, ■vÝ fer vÝ­s fjarri. Erlendir lßnardrottnar sjß fram ß a­ tapa allt a­ fjˇrfaldri e­a fimmfaldri landsframlei­slu ═slands ß vi­skiptum sÝnum vi­ landi­. Engin hßtekju■jˇ­ hefur ß­ur baka­ erlendum lßnardrottnum svo miki­ tjˇn mi­a­ vi­ landsframlei­slu, og munu ═slendingar ■ˇ standa eftir skuldum vaf­ir. Persˇnulegt gjald■rot Bj÷rgˇlfs Gu­mundssonar, a­aleiganda Landsbankans, 750 milljˇnir BandarÝkjadala, ja­rar vi­ heimsmet. Ůß eru ˇtaldar ■ungar b˙sifjar, sem bankahruni­ hefur lagt ß innlend heimili og fyrirtŠki, og skuldir rÝkisins. Ůetta ger­ist fyrir vanrŠkslu, sem varla er hŠgt a­ kalla anna­ en glŠpsamlega, enda hefur frß byrjun leiki­ sterkur grunur ß, a­ l÷g hafi veri­ brotin Ý stˇrum stÝl fyrir hrun. Fjßrmßlaeftirliti­ hefur a­ undanf÷rnu sta­fest ■ennan grun fyrir sitt leyti me­ ■vÝ a­ vÝsa fj÷lm÷rgum mßlum til sÚrstaks saksˇknara. Samt hafa stjˇrnv÷ld a­ řmsu ÷­ru leyti slegi­ sl÷ku vi­ rannsˇkn hrunsins. Ůau hafa ekki a­ fyrra brag­i sˇtzt eftir erlendri a­sto­ vi­ rannsˇknina, heldur hafa ■au beinlÝnis streitzt gegn slÝkri hjßlp. Eva Joly, rß­gjafi sÚrstaks saksˇknara, heldur ßfram a­ reka sig ß veggi. H˙n Štti ef til vill a­ athuga, hvort ■eir stjˇrnmßlaflokkar, sem leiddu hruni­ yfir landi­ Ý eiginhagsmunaskyni, e­a menn ß ■eirra vegum, hafi gerzt sekir um refsiver­a hßttsemi. FordŠmi er til. Saksˇknari r˙ssneska rÝkisins lřsti Komm˙nistaflokki R˙sslands sem glŠpasamt÷kum fyrir rÚtti 1992.

FrÚttabla­i­, 20. ßg˙st 2009.


Til baka