Um nýja stjórnarskrá

Stjórnarskrá Íslands, sem samţykkt var međ yfirgnćfandi meiri hluta atkvćđa í ţjóđaratkvćđagreiđslu viđ lýđveldisstofnunina á Ţingvöllum 17. júní 1944, er í öllum meginatriđum samhljóđa stjórnarskrá Danmerkur. Ţađ eru ţví ekki endilega annmarkar á stjórnarskránni, sem knýja á um, ađ ţjóđin setji sér nú nýja stjórnarskrá, enda hefur Danmörku vegnađ býsna vel. Danir gerđu ađ vísu nokkrar breytingar á stjórnarskrá sinni 1953 einkum vegna hugsanlegrar inngöngu í Evrópusambandiđ síđar, en Íslendingar hafa ekki gert samsvarandi breytingar, ađ frátöldum nýjum mannréttindakafla. Ţessi munur skiptir ţó ekki miklu máli.

Hruniđ 2008 stafađi ekki af stjórnarskránni, en hún hefđi ţurft ađ girđa fyrir ofríki framkvćmdarvaldsins. Stjórnmálastéttin hefur sýnt stjórnarskránni tómlćti og litla virđingu. Stjórnarskrárnefndir skipađar fulltrúum allra ţingflokka hafa setiđ ađ störfum um langt árabil án ţess ađ skila nokkrum umtalsverđum árangri. Ţó tók steininn úr, ţegar stjórnmálamenn fćrđu útvegsmönnum fyrst ókeypis ađgang ađ sameignarauđlindinni í hafinu umhverfis Ísland međ upptöku kvótakerfisins og tóku síđan, ţegar allt var um garđ gengiđ, ađ tala um nauđsyn ţess ađ fćra sameign ţjóđarinnar á auđlindum inn í stjórnarskrána. Tímasetningin segir sitt.

Mannréttindanefnd Sameinuđu ţjóđanna birti 2007 bindandi álit ţess efnis, ađ fiskveiđistjórnarlögin brjóti gegn mannréttindum samkvćmt alţjóđasáttmálum, sem Ísland hefur fullgilt, og ţá einnig gegn samhljóđa ákvćđum í stjórnarskránni, svo sem Hćstiréttur hafđi áđur úrskurđađ. Stjórnvöld sýna ţví ţó engan áhuga enn ađ nema mannréttindabrotaţáttinn burt úr löggjöfinni. Fyrsta meirihlutastjórn vinstri flokkanna frá upphafi skipar sér í sveit međ gömlu helmingaskiptaflokkunum, enda má telja víst, ađ flokkarnir hafa allir og tengdir ađilar tekiđ viđ fúlgum fjár frá útvegsfyrirtćkjum líkt og frá bönkum og öđrum útrásarfyrirtćkjum, svo sem Ríkisendurskođun lýsti í skýrslu sinni um máliđ í árslok 2009.

Ríkisstjórnin hefur sent Mannréttindanefnd SŢ langt nef međ ţví ađ gera ađ sínu svari fráleitt svarbréf fyrri ríkisstjórnar til nefndarinnar. Ríkisstjórnin virđist nú í ţokkabót búast til ađ falla frá afdráttarlausu ákvćđi í eigin málsefnasamningi um fyrningu aflaheimilda. Ţess verđur nú ađ krefjast af fullum ţunga, ađ fjárstuđningur útvegsfyrirtćkja viđ stjórnmálaflokkana aftur í tímann verđi dreginn fram í dagsljósiđ. Ţađ liggur fyrir, ađ flokkarnir gengu fyrir fjárveitingum frá bönkunum og skyldum fyrirtćkjum, svo sem Ríkisendurskođun hefur upplýst og ég lýsti hér í blađinu 14. janúar síđast liđinn. Viđ eigum enn eftir ađ fá sams konar greinargerđ um fjárhagstengsl útvegsfyrirtćkja og stjórnmálaflokka. Ţađ ţolir ekki lengri biđ.

Ţörfin fyrir nýja stjórnarskrá helgast af nauđsyn ţess ađ byrja upp á nýtt, frá grunni, međ hreint borđ. Stjórnmálastéttin kallađi hruniđ yfir landiđ ásamt međreiđarsveinum sínum í bönkum og útrásarfyrirtćkjum eins og Rannsóknarnefnd Alţingis lýsir glöggt í skýrslu sinni. Undan ţeirri stađreynd verđur ekki vikizt.  Ţjóđin á nú ţann kost vćnstan ađ byrja upp á nýtt međ ţví ađ setja sér nýja stjórnarskrá og nota ţá tćkifćriđ til ýmissa gagngerra breytinga og til ađ senda umheiminum skýr skilabođ um nýtt upphaf og nýja siđi. Ađrar ţjóđir hafa sett sér nýjar stjórnarskrár viđ mikilvćg vatnaskil í sögu sinni. Ţjóđverjar settu sér nýja stjórnarskrá eftir heimsstyrjöldina síđari. Suđur-Afríkumenn settu sér nýja stjórnarskrá viđ valdatöku svarta meiri hlutans eftir hrun ađskilnađarstjórnarinnar 1994. Ţessar tvćr stjórnarskrár geta reynzt góđar fyrirmyndir handa Íslendingum. Mannréttindakaflar beggja skjala eru prýđilegir og í takti viđ tímann.

Gagnger breyting á stjórnarskránni nú býđur upp á gagnger umskipti í stjórnskipaninni. Tćkifćriđ til ţess ţarf nú ađ nýta međ ţví ađ búa vel um valdmörk og mótvćgi framkvćmdarvalds, löggjafarvalds og dómsvalds og kannski einnig eftirlitsvalds ađ taívanskri fyrirmynd líkt og Reynir Axelsson dósent lýsti á málţingi um stjórnarskrármál í Skálholti 28. ágúst síđast liđinn. Ýmsar ađrar breytingar ţyrfti einnig ađ gera. Ţingmönnum ţarf ađ fćkka úr 63 í til dćmis 49, 35 eđa jafnvel 21. Forseti Íslands ţarf ađ hafa heimild til ađ vísa til ţjóđaratkvćđis bćđi lagafrumvörpum, sem ţingiđ samţykkir líkt og fjölmiđlafrumvarpiđ 2004 og IceSave-frumvarpiđ 2009, og frumvörpum, sem ţingiđ hafnar, en ţó ekki frumvörpum um skatta og skuldir. Međ ţví móti vćri girt frekar fyrir getu Alţingis til ađ ganga gegn vilja fólksins í landinu. Rćđa ţarf í ţaula gamlar og gildar hugmyndir um ađ gera landsstjórnina óháđa stjórnmálaflokkunum og löggjafarvaldiđ og framkvćmdarvaldiđ óháđara hvort öđru međ ţví ađ auka völd forseta Íslands og fela honum jafnvel ađ tilnefna ríkisstjórn líkt og Gylfi Ţ. Gíslason og Ólafur Jóhannesson lýstu eftir í Helgafelli 1946.

 

Fréttablađiđ, 2. september 2010.


Til baka