Gjaldeyrishftin og gengi

egar fjrmlakreppan Asu skall lndunum ar austur fr 1997, fll gengi indnessku rpunnar um 80 prsent. Veri erlendum gjaldeyri og innfluttum varningi fimmfaldaist. Gengishrun rpunnar olli ungum bsifjum Indnesu eins og nrri m geta. Kaupmttur heimilanna hrundi, og erlend skuldabyri fyrirtkjanna og rkisins yngdist til muna. Svo htt gengisfall krnunnar urfti a varast eftir fall bankanna hr heima 2008. ess vegna var gripi til strangra, tmabundinna gjaldeyrishafta. Aljagjaldeyrissjurinn, sem var andvgur gjaldeyrishftum Indnesu 1997, hafi s sig um hnd ljsi reynslunnar fr Asu, og beitti sr n fyrir hftum slandi, og skyldu au standa tv til rj r ea til 2010 ea 2011. Hugsunin var s, a n haftanna gti krnan fari smu lei og indnesska rpan, og fyrir httu yrfti a gira. Indnesska rpan fll ekki varanlega um 80 prsent, heldur ni hn sr nokkrum rum strik ann veg, a um a bil helmingur upphaflegs gengisfalls gekk til baka lkt og gerist um sama leyti Talandi. Me rum orum: fjrmlahruni Asu sendi gengi gjaldmilanna niur fyrir elileg mrk og hlt eim ar svo rum skipti. eir festust vi botninn. essu urfti a komast hj hr heima. ess vegna voru hftin innleidd, enda tt vita s af langri reynslu, a gjaldeyrishft geta valdi talsverum skaa, hagkvmni og spillingu, og eim mun frekar sem au standa lengur. Afnm haftanna hefur dregizt vegna seinagangs framkvmd efnahagstlunar rkisstjrnarinnar. Stra spurningin um hftin hr heima n er essi: Hvenr er tmabrt a afltta eim? Ekki reyndist kleift a afnema hftin innan tveggja til riggja ra svo sem lagt var upp me. a stafar af v, a hefi gengi krnunnar lklega falli enn meira en ori er, og hefur gengi falli um 50 prsent gagnvart Bandarkjadal og evru fr v fyrir hrun. Ekki er heldur enn tali tmabrt a afltta hftunum, ar e httan frekara gengisfalli er enn til staar. N er a v stefnt a afnema hftin 2013, tveim til rem rum eftir upphaflegri tlun fr 2008. Sumir telja, a krnan hafi falli svo mjg, a hn geti vart falli meira. a sjnarmi stangast vi reynsluna fr Indnesu og rum Asulndum. ar fll gengi gjaldmilanna langt niur fyrir elileg mrk, festist vi botninn og hlzt ar rum saman. Ef gengi krnunnar er nokkurn veginn rtt n mia vi frambo og eftirspurn gjaldeyrismarkai og vaxtastefnu Selabankans, er a t af fyrir sig ekki brigul vsbending um, a haftanna s ekki lengur rf. a stafar af v, a r systur, frambo og eftirspurn, eru ekki skeikular, og a er Selabankinn ekki heldur. Til dmis hlzt gengi krnunnar langt yfir vitrnum mrkum rum saman fram a hruni, og hvorki rkisstjrnin n Selabankinn vissu sitt rjkandi r. Me lku lagi vru r systur vsar samt Selabankanum til a halda gengi krnunnar rum saman langt undir elilegu horfi, lmdu vi botninn, einkum vegna ess a framtartr flks og fyrirtkja krnunni er n ltil ljsi reynslunnar. Alveg eins og oftr, mr liggur vi a segja ofsatr, hlt gengi krnunnar langt yfir rttu marki rum saman fyrir hrun, gti vantr haldi genginu undir rttu marki rum saman eftir hrun. etta er vandinn hnotskurn eins og hann horfir vi mr. nnur str spurning um gjaldeyrishftin og gengi krnunnar n er essi: Er gengi rtt? Ea er v kannski haldi of hu skjli haftanna? Ea fll gengi kannski niur fyrir elileg mrk og bur ess n a rtta r ktnum? Um etta getur menn greint . Sumir hagfringar, til dmis Robert Aliber prfessor Chicago, sem hefur heimstt sland nokkrum sinnum fyrir og eftir hrun og ekkir vel til stahtta, telja gengi 10 til 20 prsentum of htt n og a a muni v trlega eiga eftir a lkka sem v nemur, egar ryki sezt. msir arir, til dmis Aljagjaldeyrissjurinn, virast telja gengi 10 til 20 prsentum of lgt og a a muni v trlega eiga eftir a hkka sem v nemur, egar ll kurl eru komin til grafar. Enn arir telja, a n virist gengi vera nokkurn veginn rttu rli svo sem ra megi af v, a til dmis mltir veitingahsum Reykjavk kosta n svipa hr heima og mrgum nlgum lndum mlt erlendum gjaldmilum, en fyrir hrun kostuu r um tvisvar sinnum meira hr en ar. etta er ekki rkur vottur um rtt gengi, heldur aeins grf vsbending um, a gengi n s ef til vill ekki fjarri rttu lagi. Eitt er alveg vst: Gamla gengi fr 2007 kemur aldrei aftur.

Frttablai, 22. september 2011.


Til baka