Fjįrmįlaeftirlitiš žarf fjarlęgš og friš

Reykjavķk Undirbśningur mun nś vera hafinn aš innlimun Fjįrmįlaeftirlitsins ķ Sešlabanka Ķslands. Vert er aš rifja upp reynsluna af žvķ fyrirkomulagi frį fyrri tķš. Fram til 1999 var eftirlit meš starfsemi višskiptabanka og sjóša ķ verkahring Sešlabankans. Bankaeftirlitiš var deild ķ Sešlabankanum žar til Fjįrmįlaeftirlitiš var stofnaš meš lögum sem tóku gildi 1999.

Skemmst er frį žvķ aš segja aš bankaeftirlit Sešlabankans var gagnslaust um sķna daga enda var žvķ ekki ętlaš aš hrófla viš landlęgu sukki ķ bönkum og sjóšum. Stjórnmįlamennirnir sem fóru fyrir rķkisbönkunum kęršu sig ekki um nokkurt eftirlit. Žeir vildu fį aš rżja bankana ķ friši.

Lįtum eitt dęmi duga sem ég rakti ķ Morgunblašinu 22. maķ 1994 (sjį bók mķna Sķšustu forvöš, 1995, 9. kafla). Žingmenn Kvennalistans höfšu birt upplżsingar um aš višskiptabankar og lįnasjóšir hefšu žurft aš afskrifa meira en 40 milljarša króna į fimm įrum vegna oršins eša yfirvofandi śtlįnatjóns. Žetta var svimandi fjįrhęš og jafngilti tķunda hluta landsframleišslunnar 1994. Žetta var einnig žrisvar sinnum meira fé mišaš viš landsframleišslu en fór ķ sśginn ķ sparisjóšahneykslinu ķ Bandarķkjunum nokkrum įrum fyrr – mesta fjįrmįlahneyksli aldarinnar sem Kaninn kallaši svo og leiddi til fangelsisdóma yfir meira en žśsund bankamönnum. Žetta var einnig meira fé mišaš viš landsframleišslu en tapašist ķ bankakreppunni sem reiš yfir Noršurlönd um svipaš leyti, alvarlegri kreppu sem leiddi til gagngerrar endurskipulagningar ķ bankarekstri žar og til starfsloka margra bankastjórnenda og mįlsóknar gegn sumum žeirra vegna gruns um glępsamlega vanrękslu ķ starfi žótt engum vęri į endanum stungiš inn. Hér heima fékkst žaš žó aldrei opinberlega višurkennt aš eitthvaš hefši fariš śrskeišis ķ bönkunum. Bankaeftirlitiš žrętti. Bankarnir bęttu sér skašann ķ skjóli fįkeppni, m.a. meš miklum vaxtamun, ž.e. hįum śtlįnsvöxtum og lįgum innlįnsvöxtum. Balliš var rétt aš byrja.

Nokkrum įrum sķšar, 1998-2003, voru bankarnir fęršir śr rķkiseigu ķ einkaeign. Til stóš ķ upphafi aš einkavęšingin fęri fram undir heišviršum formerkjum og skv. erlendum fyrirmyndum, en frį žvķ var horfiš einkum til aš tryggja įframhaldandi ķtök stjórnmįlamanna ķ bönkunum meš afleišingum sem allir žekkja. Fjįrmįlaeftirlitiš var ķ sömu svifum gert aš sjįlfstęšri stofnun til „aš stušla aš žvķ aš fjįrmįlastarfsemi … sé ķ samręmi viš lög, reglugeršir, reglur og samžykktir …“ eins og stendur ķ lögunum. Žaš tókst žó ekki betur en svo aš bankamenn og ašrir voru nokkrum įrum sķšar dęmdir ķ samtals nęstum heillar aldar fangelsi fyrir brot sem tengdust hruninu og voru margar rannsóknir žó lįtnar nišur falla vegna nišurskuršar į fjįrveitingum til sérstaks saksóknara.

Bankaeftirlitiš įtti aš hafa öšlazt sjįlfstęši utan veggja Sešlabankans frį 1999, en žaš varš ekki. Rannsóknarnefnd Alžingis įlyktaši ķ skżrslu sinni (7. bindi, bls. 316-321) aš žv. forstjóri FME hefši eins og sešlabankastjórarnir žrķr sżnt af sér vanrękslu ķ skilningi laga, vanrękslu hlišstęša žeirri sem Geir H. Haarde forsętisrįšherra var fundinn sekur um ķ Landsdómi undir forustu forseta Hęstaréttar. Žvķ var rįšinn nżr forstjóri aš FME 2009, Gunnar Ž. Andersen višskiptafręšingur, og stżrši hann FME ķ žrjś įr og bjó įsamt samstarfsmönnum sķnum um 80 mįl ķ hendur sérstaks saksóknara. Hann var hrakinn śr starfi 2012 og fékk m.a.s. dóm fyrir brot į žagnarskyldu. Yfirvöld hafa žó ekki enn séš įstęšu til aš rannsaka birtingu Morgunblašsins į śtskrift sķmtals sem Sešlabankinn hafši neitaš aš lįta af hendi įrum saman meš skķrskotun til žagnarskyldu. Munurinn er einnig sį aš Gunnar Andersen var aš reyna aš afhjśpa lögbrot, ekki Sešlabankinn, öšru nęr.

Sešlabankinn lofaši fyrir löngu innanhśssrannsókn į Kaupžingslįninu 6. október 2008, en ekkert hefur til hennar spurzt. Meint brot varšandi lįnveitinguna fyrntust 6. október s.l. įn žess aš Sešlabankinn hefši óskaš eftir rannsókn eftir žeirri reglu aš ósk um rannsókn žarf helzt aš berast af meintum vettvangi brots. Hįtt settur embęttismašur ķ bankanum braut gegn žagnarskyldu žegar hann upplżsti eiginkonu sķna sem var žį lögmašur Samtaka fjįrmįlafyrirtękja um ašgeršir Sešlabankans ķ ašdraganda neyšarlaganna. Brotiš var sagt fyrnt žegar žaš komst upp. Hann starfar enn ķ bankanum. Einn bankastjóranna žriggja sem RNA taldi hafa sżnt af sér vanrękslu ķ skilningi laga er aftur kominn til starfa ķ bankanum. Munstriš er skżrt.

Dettur nokkrum heilvita manni ķ hug aš FME hefši sent 80 mįl til sérstaks saksóknara eftir hrun hefši eftirlitiš ennžį veriš deild ķ Sešlabankanum? Yfirvofandi innlimun FME ķ Sešlabankann lķtur śt eins og klunnaleg tilraun til žess aš koma allri yfirhylmingu meš bönkunum fyrir į einum og sama staš. Žessa fyrirętlun žarf Alžingi aš stöšva.

Fréttablašiš, 18. október 2018.


Til baka