GŠti ■etta gerzt hÚr?

N˙ eru ve­ur enn vßlynd Ý FŠreyjum. FŠreyskt efnahagslÝf hrundi 1989-93 af svipu­um ßstŠ­um og ═sland 2008. Allir, sem vettlingi gßtu valdi­, voru inni ß gafli – uppi Ý r˙mi! – hjß ÷llum. A­ sitja bß­um megin bor­s var partur af lÝfsstÝl valdastÚttarinnar eins og E­var­ T. Jˇnsson lřsir vel Ý bˇk sinni Hlutskipti FŠreyja 1994. Ůar birtast FŠreyjar eins skrÝpamynd af ═slandi. FŠreyinga greinir enn ß um, a­ hversu miklu leyti ■essi lřsing ß lÝfinu ■ar ß vi­ ■jˇ­ina eins og h˙n leggur sig frekar en valdastÚttina eina. StjˇrnmßlastÚttin vill au­vita­, a­ allir sÚu taldir ßbyrgir, svo a­ tryggt sÚ, a­ enginn ■urfi a­ sŠta ßbyrg­. S˙ var­ raunin. ═ FŠreyjum var engin rannsˇknarskřrsla skrifu­, ekkert saksˇknaraembŠtti stofna­ og enginn ßkŠr­ur, ■ˇtt vita­ vŠri, a­ l÷g voru brotin Ý stˇrum stÝl eins og Hermann Ëskarsson hagstofustjˇri Ý Ůˇrsh÷fn lřsti Ý fyrirlestri Ý Hßskˇla ═slands mßnu­i eftir hrun 2008. Hrun FŠreyja 1989-93 var mun dřpra en hruni­ hÚr heima 2008. Landsframlei­sla FŠreyja drˇst saman um ■ri­jung lÝkt og ger­ist vi­ hrun komm˙nismans Ý SovÚtrÝkjunum um svipa­ leyti. Fimmti hver FŠreyingur fl˙­i land, en helmingur hinna brottfluttu skila­i sÚr heim aftur nokkru sÝ­ar. HÚr heima minnka­i landsframlei­slan um 10% eftir hrun, og fˇlksfj÷ldinn er n˙ aftur kominn upp undir 320.000, segir Hagstofan. Hrun FŠreyja var­ ■eim a­ řmsu leyti til blessunar ■rßtt fyrir erfi­leikana. Hruni­ leiddi ■eim fyrir sjˇnir spillinguna og ßbyrg­arleysi­, sem leiddi m.a. af rÝflegum fjßrveitingum Dana til FŠreyja fyrir hrun. FŠreyingar tˇku sÚr tak. Ůeir ■iggja n˙ mun minni fjßrstu­ning frß D÷num en ß­ur. Reglum um sambandi­ milli landsstjˇrnarinnar og l÷g■ingsins Ý Ůˇrsh÷fn var breytt, svo a­ ■ingmenn ver­a n˙ a­ hŠtta ß ■ingi, ver­i ■eir rß­herrar, eins og mŠlt er fyrir um Ý frumvarpi Stjˇrnarlagarß­s til nřrrar stjˇrnarskrßr hÚr heima. Frß 1995 hafa 20 til 25 rß­herrar ■urft a­ segja af sÚr vegna nřrra reglna um rß­herraßbyrg­. Frß 2008 hefur landi­ veri­ eitt kj÷rdŠmi til a­ gir­a fyrir landlŠgan hrepparÝg og sundrungu. FŠreyingar tˇku alvarlega ■÷rfina fyrir a­ draga ˙r lÝkum ■ess, a­ efnahagur landsins hryndi ÷­ru sinni m.a. vegna bresta Ý stjˇrnsřslunni.

 

M÷rgum ■ˇtti meira ■urfa til. RÝkisstjˇrn Jafna­arflokksins, Sambandsflokksins og Fˇlkaflokksins me­ 60%  atkvŠ­a ß bak vi­ sig lÚt semja frumvarp a­ stjˇrnarskrß handa FŠreyjum 2009 og hÚt ■vÝ a­ halda ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu um frumvarpi­ 2010. Frumvarpi­ er skÝnandi gott. Kaflinn um au­lindir og umhverfi er til fyrirmyndar. Hann felur Ý sÚr, a­ ■jˇ­in ß au­lindirnar og tekur gjald fyrir afnot ■eirra e­a tryggir ÷llum jafnan a­gang a­ ■eim og a­ umgengni vi­ au­lindir og umhverfi skal vera sjßlfbŠr. Texti FŠreyinga er Ý gˇ­u samrŠmi vi­ au­linda- og umhverfisßkvŠ­in Ý frumvarpi Stjˇrnlagarß­s og hefur mannrÚttindi Ý hßvegum. N˙ hljˇp snur­a ß ■rß­inn. RÝkisstjˇrnin ß bak vi­ stjˇrnlagafrumvarpi­ li­a­ist Ý sundur, og vi­ tˇk a­ loknum kosningum 2011 stjˇrn Sambandsflokksins, Fˇlkaflokksins, Mi­flokksins og Sjßlfstřrisflokksins me­ 57% atkvŠ­a a­ baki sÚr. Nřja stjˇrnin hŠtti vi­ a­ halda ■jˇ­aratkvŠ­agrei­sluna, sem fyrri stjˇrn haf­i lofa­. Sambandsflokkurinn og Fˇlkaflokkurinn, sem sßtu Ý bß­um stjˇrnum, sneru m.÷.o. vi­ bla­inu. Sambandsflokkurinn er vanur slÝkum vinnubr÷g­um. Honum tˇkst ßsamt jafna­arm÷nnum a­ fß d÷nsk stjˇrnv÷ld til a­ ˇgilda ˙rslit ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu 1946, ■ar sem meiri hluti FŠreyinga lřsti sig f˙san til a­ slÝta sambandinu vi­ Danm÷rku, tveim ßrum eftir sambandsslit ═slands og Danmerkur. Kannski Sambandsflokkurinn beri ■vÝ vi­ n˙, a­ danska stjˇrnin mˇtmŠlti fŠreyska stjˇrnlagafrumvarpinu ß ■eirri forsendu, a­ ■a­ jafngildi sjßlfstŠ­isyfirlřsingu, sem samrřmist ekki ßframhaldandi veru FŠreyja Ý danska konungdŠminu. Au­velt hef­i veri­ a­ mŠta ■eirri a­finnslu me­ einni mßlsgrein um ˇbreytt samband landanna ßn ■ess a­ salta frumvarpi­. N˙ hefur spurzt, a­ stjˇrnar■ingmenn Ý Ůˇrsh÷fn hyggist bŠta grßu ofan ß svart me­ ■vÝ a­ leggja dr÷g a­ afhendingu au­lindarinnar Ý hendur ˙tvegsmanna me­ Ýslenzka laginu Ý andst÷­u vi­ stjˇrnlagafrumvarpi­ frß 2009, Ý andst÷­u vi­ l÷gin, sem kve­a ß um, a­ fiskimi­in sÚu Ý eigu ■jˇ­arinnar lÝkt og hÚr heima, og Ý andst÷­u vi­ al■jˇ­leg mannrÚttindaßkvŠ­i. Stjˇrnarandsta­an streitist gegn ■essum ßformum, ■.m.t. Jafna­arflokkurinn og Ůjˇ­veldisflokkurinn.
Ekki hafa FŠreyingar lŠrt miki­ af ˇf÷rum ═slands, ef ■eir Štla a­ afhenda ˙tvegsm÷nnum kvˇtann ß r˙ssnesku silfurfati.

DV, 3. febr˙ar 2012.


Til baka