FalklandseyjastrÝ­i­ og fiskur

Stanley, Falklandseyjum – Einn atbur­ur gnŠfir yfir alla a­ra Ý lÝfi fˇlksins hÚr ß Falklandseyjum og ■a­ er FalklandseyjastrÝ­i­ 1982.  ═ ■vÝ strÝ­i třndu 900 manns lÝfinu, 650 ArgentÝumenn og 250 Bretar, ekki bara til a­ verja 1.800 Ýb˙a eyjanna heldur einnig rÚtt heimsins alls til a­ standa gegn landvinningum Ý krafti ofbeldisfullrar innrßsar ˇvinahers.  Sumir heimamenn telja a­ fŠrri ArgentÝnumenn en 650 hafi lßti­ lÝfi­ Ý strÝ­inu ■vÝ ArgentÝnuher hafi lŠtt inn Ý bˇkhaldi­ n÷fnum sumra ■eirra sem herinn haf­i ß­ur svŠft og fleygt ˙t ˙r flugvÚlum yfir Su­ur-Kyrrahafi.  Ungab÷rnum fˇrnarlambanna var sumum haldi­ eftir handa sÚrstakri leyniskrifstofu hersins sem afhenti ■au barnlausum hersh÷f­ingjum til Šttlei­ingar.   

StrÝ­i­ kosta­i herforingjana v÷ldin og frelsi­. Ůeim var m÷rgum stungi­ inn en ■eir voru sÝ­ar nß­a­ir. 

ArgentÝna hefur b˙i­ vi­ lř­rŠ­i frß 1983 og gerir enn tilkall til Falklandseyja ■ˇtt 99,8% Ýb˙anna hafi Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu 2013 lřst sig fylgjandi ˇbreyttu sjßlfstjˇrnarsambandi vi­ Bretland.  ArgentÝnskar bullur heimsŠkja eyjarnar anna­ veifi­ og gera sÚr leik a­ ■vÝ a­ lßta ˇfri­lega ß b÷runum Ý Stanley lÝkt og nasistar Ý gy­ingahverfum.  Ein hugmyndin sem ArgentÝnuher rŠddi 1982 var a­ myr­a alla Ýb˙a eyjanna til a­ losna vi­ ■ß alla ß einu bretti.  

LÝf fˇlksins ß eyjunum hÚkk ß blß■rŠ­i ■essar haustvikur frß aprÝl fram Ý j˙nÝ 1982, vikur sem enginn heimama­ur getur gleymt og ekki heldur afkomendur ■eirra.  Ůeim finnst ■eir standa Ý dj˙pri ■akkarskuld vi­ Breta og ■ß sÚrstaklega vi­ MargrÚti Thatcher forsŠtisrß­herra sem tˇk af skari­ og sendi brezk herskip ß vettvang.  Fram a­ strÝ­i h÷f­u fiskvei­ar rutt sÚr til r˙ms vi­ hli­ landb˙na­ar sem mikilvŠgur atvinnuvegur, en ■eim var illa stjˇrna­.  Hver sem er gat moka­ upp fiski ßn endurgjalds.  Erlendir ˙tvegsmenn gengu ß lagi­.

Ůa­ var eins og lÝfshßskinn 1982 vekti eyjaskeggja af vŠrum blundi.  Ůeir ßkvß­u 1986 a­ taka sÚr tak, m.a. me­ ■vÝ a­ vernda fiskstofnana innan 200 mÝlna landhelgi kringum eyjarnar me­ hagkvŠmum og rÚttlßtum fiskvei­istjˇrnarhßttum. 

N˙ er komin r÷sklega 30 ßra reynsla ß ■ß skipan sem Ýb˙arnir komu sÚr upp.  Ůeir selja rÚttinn til a­ vei­a innan landhelgi eyjanna frekar en a­ ˙thluta honum ˇkeypis.  Ůeir selja rÚttinn jafnt erlendum sem innlendum ˙tger­um, enda telja ■eir ˇheimilt skv. al■jˇ­al÷gum a­ mismuna m÷nnum eftir ■jˇ­erni.  Sjßvar˙tvegurinn var­ ■annig a­ mikilvŠgasta atvinnuvegi Ýb˙anna og stendur n˙ ß bak vi­ um helming landsframlei­slunnar.  Fyrstu 20 ßrin nßmu tekjurnar af vei­igj÷ldunum um 10.000 pundum (1,6 mkr.) ß ßri ß hvert mannsbarn ß eyjunum.  SÝ­ustu ßr hafa vei­igjaldstekjurnar veri­ um ■ri­jungi minni en ß­ur en ■Šr halda ■ˇ ßfram a­ skipta sk÷pum.  

     Ůetta er kjarninn Ý ■eirri skipan sem Al■ingi hefur veri­ brřnt til a­ taka upp allar g÷tur frß ■vÝ ßrin eftir 1970.  Al■ingi kaus sem kunnugt er a­ ■ˇknast heldur sÚrhagsmunum

Sjßvar˙tvegur veldur engri ˙lf˙­ og engum ßgreiningi ß Falklandseyjum enda hefur enginn fengi­ a­ njˇta forrÚttinda umfram a­ra Ý sjßvar˙tvegi.  ┌tvegurinn hÚr su­ur frß lifir Ý sßtt og samlyndi vi­ fˇlki­, landb˙na­, fer­a˙tveg og a­ra atvinnu.  

     Eyjaskeggjar leggja rŠkt vi­ nßtt˙ruvernd.  Allar dřrategundir eru fri­a­ar nema fiskurinn Ý sjˇnum, rollurnar og ein gŠsategund sem fj÷lgar sÚr hratt.  MikilvŠgasta fisktegundin innan l÷gs÷gu eyjanna er smokkfiskur sem nemur um 75% af fiskaflanum og sÝ­an tannfiskur og skyldar tegundir.  Milljˇn m÷rgŠsir fß n˙ a­ vera Ý fri­i, en fita ˙r ■eim var ß fyrri tÝ­ notu­ m.a. til lampalřsisger­ar.  Hvalvei­ar eru stranglega banna­ar.  Eyjaskeggjar hvß nema ■eir s˙pi hveljur ■egar ■eim er sagt a­ til sÚ land nor­ur Ý h÷fum ■ar sem hvalvei­ar eru var­ar m.a. me­ ■eim r÷kum a­ hvalurinn keppi vi­ ˙tvegsmanninn um Šti. 

     Vei­igj÷ldin halda ekki a­eins uppi gˇ­um lÝfskj÷rum me­ lßgum sk÷ttum heldur draga ■au einnig ˙r ■÷rfinni fyrir hvalvei­ar og ÷nnur nßtt˙ruspj÷ll.

┴ Falklandseyjum eru engir stjˇrnmßlaflokkar heldur eru ■ingmenn kj÷rnir persˇnukj÷ri, allir ßtta.

     ═b˙arnir telja sig ekkert hafa a­ gera me­ eigin gjaldmi­il nema bara a­ nafninu til.  Falklandseyjapundi­ er rÝgbundi­ vi­ brezka pundi­ Ý hlutfallinu 1:1.  Fiskur er ■ar engin fyrirsta­a fastgengis, ekki frekar en Ý FŠreyjum og ß GrŠnlandi ■ar sem heimamyntin er me­ lÝku lagi rÝgbundin vi­ d÷nsku krˇnuna Ý hlutfallinu 1:1.

FrÚttabla­i­, 11. aprÝl 2019.