FŠreyjar, ═sland og evran

Ůa­ gildir um gjaldeyrismßl lÝkt og um lÝfi­ sjßlft, a­ yfirleitt eru fleiri en ein lei­ fŠr a­ settu marki. Stundum ß vel vi­ a­ halda ˙ti eigin gjaldmi­li og leyfa gengi hans a­ fljˇta. Stundum er betra a­ festa gengi­ vi­ gjaldmi­la annarra ■jˇ­a. Og stundum ß vel vi­ a­ blřfesta gengi­, ■annig a­ helzt ver­i ekki aftur sn˙i­, og er ■a­ jafnan gert me­ ■vÝ a­ leggja ■jˇ­myntina til hli­ar og taka upp annan gjaldmi­il.

Ůa­ er engin tilviljun, a­ ■jˇ­ir heimsins hafa kosi­ a­ b˙a řmist vi­ fast e­a fljˇtandi gengi og řmist vi­ eigin ■jˇ­mynt e­a sameiginlega mynt. Landslag gjaldeyrismßlanna endurspeglar ˇlÝkar a­stŠ­ur og ˇlÝkt mat ß kostum og g÷llum hvers fyrirkomulags ß hverjum sta­.

Gengisflot getur komi­ sÚr vel, ■vÝ a­ fljˇtandi gengi er sveigjanlegt. Ůa­ hneigist til a­ hŠkka, ■egar vel gengur Ý efnahagslÝfinu, og lŠkka, ■egar ß mˇti blŠs. GengishŠkkun dregur ˙r uppsveiflu me­ ■vÝ a­ ÷rva innflutning ß kostna­ innlendrar framlei­slu og hamla ˙tflutningi. GengislŠkkun mildar ni­ursveiflu me­ ■vÝ a­ hamla innflutningi og ÷rva ■annig framlei­slu innan lands og ˙tflutning. Ůessi regla er ■ˇ ekki einhlÝt, ■vÝ a­ flotgengi sveiflast til me­al annars vegna spßkaupmennsku. H÷fu­kostur flotgengis er sveigjanleiki, h÷fu­gallinn er ˇst÷­ugleiki.

Gengisfesta stu­lar jafnan a­ st÷­ugleika Ý efnahagslÝfinu og dregur ˙r ˇvissu og ÷ldugangi. Festa getur komi­ sÚr vel, einkum ef ver­bˇlga hefur nß­ a­ skjˇta rˇtum Ý skjˇli fljˇtandi gengis og valdi­ gengissigi. Fast gengi au­veldar ver­samanbur­ milli landa. Okrarar geta ■ß ekki skřlt sÚr bak vi­ gengisbreytingar. En fast gengi er ˇsveigjanlegt. Ůegar vel ßrar Ý efnahagslÝfinu, hŠkkar ver­lag (ver­bˇlga eykst), ˙r ■vÝ a­ gengi­ er fast. Og ■egar ß mˇti blŠs, skreppur atvinna saman (atvinnuleysi eykst), ■ar e­ genginu er haldi­ f÷stu. Fast gengi gagnast ekki vi­ a­ draga ˙r hagsveiflum. H÷fu­kostur fastgengis er st÷­ugleiki, h÷fu­gallinn er ˇsveigjanleiki.

Ůjˇ­ir, sem ■urfa mest ß sveigjanleika a­ halda, til dŠmis af ■vÝ a­ ■Šr hafa seti­ fastar Ý hjˇlf÷rum ˇhagkvŠms b˙skaparlags, og setja gengissveiflurnar ekki fyrir sig, kjˇsa yfirleitt fljˇtandi gengi. Ůjˇ­ir, sem ■urfa mest ß st÷­ugleika a­ halda, til dŠmis af ■vÝ a­ ■Šr eru brenndar af langvinnri ver­bˇlgu, og setja ˇsveigjanleikann ekki fyrir sig, kjˇsa yfirleitt fast gengi. ═slendingar hafa  gert hvort tveggja ß vÝxl. Vi­ hurfum frß f÷stu gengi ß sÝnum tÝma til a­ li­ka fyrir frÝvŠ­ingu efnahagslÝfsins auk ■ess sem ver­bˇlga haf­i grafi­ undan krˇnunni. Vi­ festum gengi­ aftur til a­ hamla ver­bˇlgu og settum gengi­ sÝ­an enn ß flot, ■egar ver­bˇlgan virtist hafa hja­na­.

Greina mß tvo meginstrauma Ý gjaldeyrismßlum heimsins undangengin ßr. ═ ■rˇunarl÷ndum hefur fljˇtandi myntum fj÷lga­ um sinn, en Ý hßtekjul÷ndum hefur fast gengi fŠrzt Ý v÷xt. Skřringarinnar ß ■essari ■rˇun er ekki langt a­ leita. Ůrˇunarl÷ndin reyna m÷rg a­ rÝfa sig upp ˙r hjˇlf÷rum fyrri tÝ­ar og sŠkjast ■vÝ eftir sveigjanleika me­ fljˇtandi gengi. Hßtekjul÷ndin hafa fyrir l÷ngu komi­ skipulagi atvinnuvega sinna ß rÚttan kj÷l og sŠkjast ■vÝ eftir st÷­ugleika me­ f÷stu gengi. Eigi a­ sÝ­ur stefna m÷rg ■rˇunarl÷nd a­ f÷stu gengi. AfrÝkusambandi­ stefnir a­ einni mynt um alla ßlfuna 2028, en ˇlÝklegt vir­ist, a­ tÝmataflan standist. Viljann vantar ■ˇ ekki Ý or­i, ■vÝ a­ AfrÝkumenn skilja kosti evrunnar. Einst÷k svŠ­i AfrÝku hafa sameiginlegar myntir ß prjˇnunum sem millileik, og hi­ sama ß vi­ um Austurl÷nd nŠr. AsÝa og Su­ur-AmerÝka eru enn a­ hugsa sig um. Gjaldmi­lum heimsins hefur fŠkka­ undangengin ßr, eftir ■vÝ sem fleiri og fleiri ■jˇ­ir telja sig hafa sigrazt bŠ­i ß ˇhagkvŠmni og ver­bˇlgu og hafa ■vÝ ßkve­i­ a­ deila gjaldmi­lum sÝnum me­ ÷­rum.

═ ■essu ljˇsi er skiljanlegt, a­ řmsir hÚr heima hafi efasemdir um ßgŠti ■ess a­ taka upp evruna sk÷mmu eftir inng÷ngu ═slands Ý Evrˇpusambandi­. ═slendingar eiga eftir a­ vinna fullna­arsigur ß landlŠgri ˇhagkvŠmni og ver­bˇlgu, rÚtt er ■a­. A­rir lÝta svo ß, a­ grei­asta lei­in til a­ vinna bug ß ˇhagkvŠmninni og ver­bˇlgunni sÚ einmitt a­ ganga Ý ESB me­ evrunni og ÷llu saman, svo a­ ljˇst sÚ, a­ gamla agaleysi­, gamla vitleysan ver­ur a­ vÝkja. Gengi krˇnunnar hefur falli­ um 99,95 prˇsent gagnvart d÷nsku krˇnunni frß 1938. Ůetta segir allt, sem segja ■arf um stjˇrn peningamßla ß ═slandi Ý sj÷tÝu ßr. Er ekki komi­ nˇg? Danir hafa Ý reyndinni nota­ evruna frß upphafi, ■ar e­ gengi d÷nsku krˇnunnar hefur veri­ haldi­ f÷stu vi­ evru frß 1999, ■egar evrunni var hleypt af stokkunum sem bˇkhaldseiningu. FŠreyingar hafa einnig nota­ evruna frß upphafi, ■ar e­ fŠreyska krˇnan er jafngild d÷nsku krˇnunni. Ekki kvarta Danir og FŠreyingar undan evrunni, ekki heldur fŠreyskir ˙tvegsmenn.

FrÚttabla­i­, 16. september 2010.


Til baka