Fj÷gur sŠti Ý forgj÷f

Frßfarandi stjˇrnarandst÷­uflokkar fengu samtals 43% atkvŠ­a Ý al■ingiskosningunum um daginn og 43% ■ingsŠta (27 af 63). Ůa­ er eins og vera ber. Frßfarandi stjˇrnarflokkar fengu samtals 40% atkvŠ­a og 46% ■ingsŠta (29 af 63). Ůa­ er ranglßtt.

RanglŠti­ hefst af ■vÝ a­ halda ßfram a­ kjˇsa eftir kosningal÷gum sem 2/3 hlutar kjˇsenda h÷fnu­u Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu um nřja stjˇrnarskrß 2012. Ůar lřstu 2/3 hlutar kjˇsenda stu­ningi vi­ nřtt stjˇrnarskrßrßkvŠ­i um jafnt vŠgi atkvŠ­a, en ■eir h÷f­u aldrei fyrr Ý s÷gu landsins fengi­ fŠri ß a­ svara ■eirri spurningu beint og millili­alaust.

HÚr er h˙n lifandi komin ein helzta skřringin ß ■vÝ hvers vegna frßfarandi rÝkisstjˇrnarflokkar, SjßlfstŠ­isflokkurinn og Framsˇkn, vilja halda Ý misvŠgi atkvŠ­isrÚttarins og gleyma nřju stjˇrnarskrßnni. Vandinn er ekki bundinn vi­ Framsˇkn eins og sumir sjßlfstŠ­ismenn og a­rir vir­ast halda. Ůessir tveir flokkar fß n˙ fj÷gur ■ingsŠti Ý forgj÷f skv. gildandi kosningal÷gum sÚu dau­ atkvŠ­i Flokks fˇlksins, D÷gunar o.fl. talin me­ atkvŠ­um andstŠ­inga frßfarandi stjˇrnarflokka. SjßlfstŠ­isflokkurinn fŠr 33% ■ingsŠtanna (21 af 63) ˙t ß 29% fylgi sem Štti a­ rÚttu lagi a­ skila 18 ■ingsŠtum. Framsˇkn fŠr 13% ■ingsŠtanna (8 of 63) ˙t ß 11,5% fylgi sem Štti a­ rÚttu lagi a­ skila sj÷ ■ingsŠtum. Ůetta gerir fj÷gur sŠti Ý forgj÷f samanlagt.

 

Ůeir sem hafa undirt÷kin ß Al■ingi hafa sett landinu kosningal÷g handa sjßlfum sÚr. Ůeir hafa tryggt sÚr tv÷faldan ßvinning. Enn Ý dag er tv÷faldur munur ß vŠgi atkvŠ­a sunnan og nor­an Hvalfjar­arganga. Vi­ bŠtist a­ reikningsreglan sem notu­ er til a­ ˙tdeila ■ingsŠtum hyglar stˇrum flokkum ß kostna­ minni flokka. Ůessi regla, kennd vi­ belgÝska l÷gfrŠ­inginn Victor d┤Hondt, hefur jafnan sveigt ˙thlutun ■ingsŠta Ý ■ßgu SjßlfstŠ­isflokksins og Framsˇknar og ■annig lagzt ofan ß misvŠgi atkvŠ­a eftir b˙setu eins og Úg lřsti Ý bˇk minni Tveir heimar (2005, bls. 215-223).

Sko­um t÷lur. Frß 1995 hafa SjßlfstŠ­isflokkurinn og Framsˇkn fengi­ a­ jafna­i r÷sklega tv÷ ■ingsŠti Ý forgj÷f Ý kosningum til Al■ingis. Ůetta er au­velt a­ reikna me­ ■vÝ a­ bera saman kj÷rfylgi og ■ingstyrk ■essara flokka. Ůessir tveir flokkar fengu tv÷ sŠti Ý forgj÷f 1995, tŠplega eitt sŠti 1999, tŠp tv÷ 2003 og 2007, tŠpt eitt 2009 (■ß var Samfylkingin nŠststŠrsti flokkurinn, ekki Framsˇkn), sex sŠti 2013 og fj÷gur 2016. Forgj÷fin rŠ­st Ý breytilegum hlutf÷llum af misvŠgi atkvŠ­a, hlutdrŠgni ˙thlutunarreglunnar Ý ■ßgu stˇrra flokka og 5% ■r÷skuldinum, ■.e. kr÷funni um 5% lßgmarksfylgi ß landsvÝsu, sem bitnar einnig ß litlum flokkum.

═ kosningunum 2013 fengu SjßlfstŠ­isflokkurinn og Framsˇkn 51% atkvŠ­a og 60% ■ingsŠta (38 af 63). A­ rÚttu lagi hef­i 51% fylgi ßtt a­ veita ■eim 51% ■ingsŠta (32 af 63) ef vi­ hugsum okkur a­ dau­ atkvŠ­i (12% af heildinni) hef­u ella veri­ greidd andstŠ­ingum ■essara flokka. Sem sagt: sex sŠta forgj÷f. Hef­u ■essir flokkar treyst sÚr til a­ mynda rÝkisstjˇrn 2013 me­ 32 ■ingmenn Ý sÝnum r÷­um frekar en 38? Hef­i slÝk stjˇrn ■rauka­ fram yfir Panama-hneyksli­ Ý vor lei­? Hver veit?

LÝku mßli gegnir um kosningarnar um daginn. Ůar fengu SjßlfstŠ­isflokkurinn, Vi­reisn og Bj÷rt framtÝ­ samtals 47% atkvŠ­a og 51% ■ingsŠta (32 af 63). Ůessir flokkar huglei­a n˙ myndun meirihlutastjˇrnar ß Al■ingi me­ minni hluta kjˇsenda a­ baki sÚr.

Jafnt vŠgi atkvŠ­a er eitt brřnasta hagsmunamßl ═slendinga og hefur svo veri­ allar g÷tur sÝ­an Brynjˇlfur PÚtursson l÷gfrŠ­ingur, einn Fj÷lnismanna, mŠlti fyrstur fyrir j÷fnum atkvŠ­isrÚtti 1849. Hannes Hafstein rß­herra 1904-1909 vara­i vi­ aflei­ingum ˇjafns atkvŠ­isrÚttar. Ă sÝ­an hafa veri­ uppi hßvŠrar kr÷fur um nau­syn ■ess a­ jafna atkvŠ­isrÚttinn, sÝ­ast ß ■jˇ­fundinum 2010 og Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slunni 2012. ═ ßlyktun ■jˇ­fundarins 2010 segir: „VŠgi atkvŠ­a ver­i jafnt.“ Taki­ eftir: Ekki jafnara, heldur jafnt.

Al■ingi hefur lagfŠrt kosningal÷gin smßm saman, t.d. 1942 og 1959, en ■ˇ a­eins a­ hluta. MisvŠgi atkvŠ­isrÚttarins hefur kalla­ ˇheilbrig­a slagsÝ­u yfir l÷gin og landsstjˇrnina ■ar e­ ■a­ felur Ý sÚr frßvik frß lř­rŠ­i og mylur undir ■ß sem sitja a­ v÷ldum me­ fß atkvŠ­i a­ baki sÚr, i­ulega Ý ˇ■÷kk kjˇsenda. MisvŠgi­ grefur undan trausti og ■ß um lei­ undan velfer­ fˇlksins Ý landinu.

Krafan um jafnt vŠgi atkvŠ­a er mannrÚttindakrafa. Erlendir kosningaeftirlitsmenn hafa m÷rg undangengin ßr mŠlt me­ l÷ngu tÝmabŠrum lei­rÚttingum ß kj÷rdŠmaskipaninni me­ skÝrskotun til algildra mannrÚttinda. Íryggis- og samvinnustofnun Evrˇpu (ÍSE) sem sinnir m.a. kosningaeftirliti Ý ßlfunni telur af jafnrÚttisßstŠ­um a­ misvŠgi atkvŠ­a skuli ekki vera meira en 10% og alls ekki meira en 15% nema sÚrstaklega standi ß. Ůar e­ n˙ hafa veri­ haldnar tvennar al■ingiskosningar eftir l÷gum sem kjˇsendur h÷fnu­u afdrßttarlaust 2012 gŠti MannrÚttindanefnd Sameinu­u ■jˇ­anna ■urft a­ lßta mßli­ til sÝn taka ef nřtt Al■ingi lŠtur undir h÷fu­ leggjast a­ sta­festa nřju stjˇrnarskrßna. Ůetta stafar af ■vÝ a­ tv÷ af mikilvŠgustu ßkvŠ­um frumvarpsins, kosningaßkvŠ­i­ og ßkvŠ­i­ um au­lindir Ý ■jˇ­areigu, var­a mannrÚttindi. Al■ingi getur ekki veri­ ■ekkt fyrir a­ halda ßfram a­ hindra framgang al■jˇ­lega vi­urkenndra mannrÚttinda. Al■jˇ­asamfÚlagi­ lÝtur slÝk brot alvarlegri augum n˙ en ß­ur.

FrÚttabla­i­, 3. nˇvember 2016.


Til baka