Flokkar Ý nau­um

ReykjavÝk – Ůegar s÷gufrŠgir stjˇrnmßlaflokkar lßta berast ˙t ß rangar brautir me­ aflei­ingum sem nß langt ˙t fyrir eigin landamŠri er rÚtt a­ staldra vi­. Hverju sŠtir ■a­ a­ bandarÝski Rep˙blikanaflokkurinn, flokkur Abrahams Lincoln, og brezki ═haldsflokkurinn, flokkur Winstons Churchill, heg­a sÚr n˙ nßnast eins og ■eir sÚu gengnir af g÷flunum? – hvor me­ sÝnu lagi. Hva­ kom fyrir? Stiklum ß stˇru.

Rep˙blikanaflokkurinn er nŠstelzti starfandi stjˇrnmßlaflokkur heims. Hann var stofna­ur 1854 til h÷fu­s elzta flokknum, Demˇkrataflokknum, sem beitti sÚr fyrir ˙tbrei­slu ■rŠlahalds til vesturrÝkja BandarÝkjanna ■egar ■eim fˇr fj÷lgandi. ┴greiningur flokkanna fyrir forsetakj÷ri­ 1860 hverf­ist um ■rŠlahaldi­. Demˇkratar bu­u fram l÷gfrŠ­inginn Steven Douglas sem mŠlti fyrir hagsmunum ■rŠlahaldara Ý su­urrÝkjunum. Rep˙blikanar bu­u fram Abraham Lincoln sem var lÝka l÷gfrŠ­ingur og mŠlti gegn ■rŠlahaldi Ý samrŠmi vi­ jafnrŠ­isßkvŠ­i sjßlfstŠ­isyfirlřsingarinnar frß 1776. Lincoln sag­i ß fundum: Ef ■rŠlahald er ekki rangt, ■ß er ekkert rangt. Lincoln sigra­i.

Su­urrÝkjademˇkratar tˇku sigri Lincolns illa og s÷g­u sig ˙r l÷gum vi­ BandarÝkin. Af ■essu hlauzt borgarastrÝ­i­ 1860-1864 og kosta­i 600.000 mannslÝf. StrÝ­inu lauk me­ sigri Lincolns og rep˙blikana. Ůeim tˇkst a­ vi­halda rÝkjasambandinu. Lincoln galt fyrir sigurinn me­ lÝfi sÝnu 1865 og er a­ margra dˇmi merkastur allra forseta BandarÝkjanna. Demˇkratar bŠttu ekki rß­ sitt Ý jafnrÚttismßlum fyrr en Ý forsetatÝ­ Johns Kennedy og Lyndons Johnson 1961-1968 ■egar nř mannrÚttindal÷g nß­u fram a­ ganga til hagsbˇta fyrir bl÷kkumenn. Vi­ ■a­ misstu demˇkratar ■ß styrku st÷­u sem ■eir h÷f­u ß­ur noti­ Ý su­urrÝkjunum.

Tafli­ snerist vi­. Rep˙blikanar gengu ß lagi­. Ůeir hafa sÝ­an gert margt til a­ sker­a kosningarrÚtt bl÷kkumanna og ger­u Donald Trump a­ forsetaframbjˇ­anda sÝnum 2016, mann sem margir telja rasista og hßlfgildingsfasista. Trump nß­i kj÷ri m.a. fyrir tilstilli vonsvikinna kjˇsenda sem hafa mßtt b˙a vi­ litlar sem engar kjarabŠtur ßratugum saman og einnig vegna galla ß kosningafyrirkomulaginu sem trygg­i honum sigur ■ˇtt hann hlyti mun fŠrri atkvŠ­i en h÷fu­keppinauturinn lÝkt og ger­ist einnig ■egar George W. Bush nß­i kj÷ri 2000. Au­menn lßta rep˙blikana grafa markvisst undan lř­rŠ­i Ý eiginhagsmunaskyni. Trump er ekki undirrˇt vandans heldur aflei­ing.

Flokkarnir tveir sem margir t÷ldu keimlÝka ef ekki alveg eins frß 1945 til 1980 eru n˙ svo ˇlÝkir hvor ÷­rum sem ver­a mß. ËsŠtti­ milli ■eirra ristir dj˙pt, sundrar fj÷lskyldum og vinum og nŠr ekki a­eins til kj÷rinna fulltr˙a flokkanna heldur einnig til ˇbreyttra flokksmanna.

Vandi brezka ═haldsflokksins er yngri. ═ Bretlandi ger­ist ■a­ lÝkt og Ý Frakklandi, Ůřzkalandi og vÝ­ar um Evrˇpu a­ fram ß sjˇnarsvi­i­ kom nřr flokkur ■jˇ­ernissinna, Brezki SjßlfstŠ­isflokkurinn (e. UKIP), og kraf­ist m.a. ˙rsagnar ˙r ESB. Ůingflokkur Ýhaldsmanna var­ svo hrŠddur vi­ fylgistap a­ hann ßkva­ a­ halda ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu um a­ildina a­ ESB Ý ■eirri von og tr˙ a­ kjˇsendur myndu hafna ˙tg÷ngu ˙r bandalaginu eins og meiri hluti ■ingflokksins. Ůß sßu nokkrir ■ingmenn flokksins sÚr leik ß bor­i, snerust ß sveif me­ Brexit og beittu m.a. fyrir sig blekkingum og lygum. Ůar fˇr Boris Johnson einna fremstur Ý flokki, alrŠmdur lygari lÝkt og Trump forseti. Johnson var fyrr ß starfsferli sÝnum rekinn frß Times Ý London, vir­ulegu Ýhaldsbla­i, fyrir lygafrÚttir sem hann birti Ý bla­inu. Hann břst n˙ til a­ taka vi­ starfi forsŠtisrß­herra.

Brezkir kjˇsendur ßkvß­u ˇvŠnt a­ segja skili­ vi­ ESB. Ůa­ hef­i geta­ gengi­ ■okkalega hef­i rÝkisstjˇrn ═haldsflokksins haldi­ sˇmasamlega ß samningum vi­ ESB um ˙tg÷nguna, en ■a­ ger­i h˙n ekki. Ůrj˙ ßr frß ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slunni 2016 hafa fari­ til spillis ■ar e­ rÝkisstjˇrnin gat ekki komi­ sÚr saman um samningsst÷­u. Ůa­ bŠtir ekki ˙r skßk a­ Verkamannaflokkurinn er einnig illa laska­ur vegna řmislegra innanmeina. Brezka ljˇni­ er tannlaust Ý bß­um gˇmum. Margt bendir til a­ Bretar hr÷kklist ˙t ˙r ESB ßn samnings Ý lok oktˇber n.k. me­ alvarlegum efnahagslegum og utanrÝkispˇlitÝskum aflei­ingum. Brezkir Ýhaldsmenn hafa ■a­ ■ˇ fram yfir bandarÝska rep˙blikana a­ ■eir grafa ekki undan lř­rŠ­inu heldur vilja ■eir vir­a Brexit-ßkv÷r­un kjˇsenda frß 2016. Ůa­ hvarflar ekki a­ ■eim a­ ■ingi­ geti gengi­ gegn ni­urst÷­u ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu. Ůa­ getur enginn gert nema ■jˇ­in sjßlf.

Ůegar svo er ßstatt samtÝmis um tv÷ helztu forusturÝki hins frjßlsa heims, rÝki sem fßmennari ■jˇ­ir um allan heim hafa reitt sig ß og liti­ upp til Ý 150 ßr, ■ß hriktir Ý sto­um lř­rŠ­isins. AndstŠ­ingar frelsis og lř­rŠ­is fagna ■essu ßstandi ■vÝ ■a­ eykur svigr˙m ■eirra til a­ s÷lsa undir sig eigur annarra og bŠla ni­ur frˇmar kr÷fur um lř­rŠ­i og vir­ingu fyrir mannrÚttindum. Ůegar hallar ß lř­rŠ­i, er rÚttarrÝkinu og velfer­ almennings til langs tÝma liti­ einnig hŠtta b˙in.

FrÚttabla­i­, 11.  2019.


Til baka