FŠ­uke­jan Ý bankanum

Or­avali­ Ý t÷lvuskeyti stjˇrnarmanns Ý Glitni rÚtt fyrir hrun opinberar hugarfari­ Ý h÷fu­st÷­vum bankans. Stjˇrnarma­urinn var a­ reyna a­ herja lßn ˙t ˙r bankanum, en rak sig ß ˇvŠnta fyrirst÷­u og skrifa­i bankastjˇranum: „╔g skil ekki hvernig hlutirnir vir­ast breytast ß lei­inni ni­ur fŠ­uke­juna Ý bankanum ...“ Hvor ■eirra ßtti a­ standa ofar Ý fŠ­uke­junni? T÷lvuskeyti af ■essu tagi sviptu hulunni af starfshßttum Enrons Ý BandarÝkjunum, og stjˇrnendurnir sitja n˙ af sÚr ■unga fangelsisdˇma.

Engum dylst, hver stˇ­ efstur Ý ke­junni Ý Landsbankanum. Gjald■rot Bj÷rgˇlfs Gu­mundssonar, a­aleiganda og yfirstjˇrnanda bankans, nam 750 milljˇnum BandarÝkjadala og vir­ist vera eitt stŠrsta persˇnulega gjald■rot Ý gervallri fjßrmßlas÷gu heimsins. Ekkert gjald■rot tekur gjald■roti Bj÷rgˇlfs fram a­ umfangi svo vita­ sÚ, jafnvel Ý Texas, og eru menn ■ar ■ˇ řmsu vanir. Hver lßna­i manninum alla ■essa peninga? Spurningin svarar sÚr sjßlf: ■a­ var a­allega Landsbankinn. Af ■essum 750 milljˇnum dala, sem Bj÷rgˇlfur ■urfti a­ hlaupa frß, eru 500 milljˇnir dala ˇgreidd skuld vi­ Landsbankann. Skellurinn lendir ß saklausu fˇlki innan lands og utan, fj÷lda fˇlks.

Sumir telja hrun bankanna vera tŠknilegt ˙rlausnarefni. ╔g hef heyrt hßtt setta embŠttismenn lřsa ■eirri sko­un. Ůeim skj÷plast. Hva­ er svona tŠknilegt vi­ křrbein? H÷fu­skřringin ß hruni bankanna blasir n˙ vi­. Eigendurnir lÚtu greipar sˇpa me­ a­fer­, sem bandarÝski afbrotafrŠ­ingurinn Willam Black lřsir vel Ý bˇk sinni The Best Way to Rob a Bank Is to Own One: How Corporate Executives and Politicians Looted the S&L Industry (Bezta lei­in til a­ rŠna banka er a­ eiga banka: Hvernig forstjˇrar og stjˇrnmßlamenn lÚtu greipar sˇpa um sparisjˇ­ina).

Von er ß skřrslu Rannsˇknarnefndar Al■ingis um hruni­ eftir fßeina daga, fimm mßnu­um ß eftir upphaflegri ߊtlun. Skřrslan ■arf a­ gera meira en a­ svipta gagnsŠrri hulunni af almŠltum tÝ­indum. H˙n ■arf a­ kortleggja sambandi­ milli stjˇrnenda bankanna, stjˇrnmßlamanna og embŠttismanna og beina til sÚrstaks saksˇknara Ýtarlegum lista me­ n÷fnum ■eirra, sem ßkŠra ■arf og dŠma.

Samt vir­ist m÷rgum gamla linkindin, sem Bjarni Benediktsson sÝ­ar forsŠtisrß­herra lřsti Ý brÚfi til brˇ­ur sÝns 1934 og taldi nau­synlegt a­ upprŠta, liggja Ý loftinu. RÝkisstjˇrnin hefur ekki tala­ skřrt um nau­syn ■ess a­ koma l÷gum yfir ■ß, sem keyr­u bankana Ý kaf. Stjˇrnin hefur ekki teki­ sÚr st÷­u me­ fˇrnarl÷mbum bankanna gegn peningaryksugunum. H˙n hefur heldur kosi­ a­ ■egja og skřla sÚr bak vi­ Rannsˇknarnefnd Al■ingis. Me­al margra fˇrnarlamba er 73 ßra g÷mul kona, sem sendi forsŠtisrß­herra og fjßrmßlarß­herra brÚf frß Bretlandi til a­ lřsa fur­u sinni ß linkind stjˇrnvalda gagnvart eigendum og stjˇrnendum bankanna. H˙n hefur engin sv÷r fengi­ frß rß­herrunum. H˙n veit um fjßrstu­ning bankanna vi­ flokkana fram a­ hruni. H˙n kann a­ leggja saman tvo og tvo.

Brřna nau­syn bar strax Ý byrjun til a­ fß ˇhß­a erlenda menn til a­ střra uppgj÷rinu vi­ hruni­ frekar en innlenda embŠttismenn. Ůetta var nau­synlegt til a­ gir­a fyrir tortryggni. Rannsˇknarnefnd Al■ingis hirti ekki um a­ rŠ­a vi­ Bj÷rgˇlf Gu­mundsson fyrr en eftir d˙k og disk. Nefndin hirti ekki heldur um a­ rŠ­a vi­ Sverri Hermannsson, fyrrum bankastjˇra Landsbankans, ■ˇtt hann hafi margsinnis, n˙ sÝ­ast hÚr Ý FrÚttabla­inu 17. febr˙ar, bori­ ■ungar sakir ß fyrrum framkvŠmdastjˇra SjßlfstŠ­isflokksins og hŠgri h÷nd Bj÷rgˇlfs Ý bankanum. Eftir ß a­ koma Ý ljˇs, hverja menn a­ra ˙r efstu l÷gum bankanna rannsˇknarnefndin kaus a­ rŠ­a ekki vi­. Ekki ver­ur sÚ­, a­ nefndin hafi nřtt sÚr heimild Ý l÷gum til a­ draga vi­mŠlendur sÝna til ßbyrg­ar ß ˇs÷nnum frambur­i svo sem tÝ­kast Ý st÷rfum bandarÝskra ■ingrannsˇknarnefnda og skiptir sk÷pum ■ar og gŠti einnig gert ■a­ hÚr.

Ůjˇ­verjar střr­u ekki sjßlfir rÚttarh÷ldunum Ý NŘrnberg 1945-46. Ůa­ ger­u sigurvegarar styrjaldarinnar. Ůeir komu a­ vÝsu ekki l÷gum yfir alla s÷kudˇlga, langt frß ■vÝ, en ■eir menn fengu ■unga dˇma, sem mest h÷f­u til saka unni­. Ůřzkaland reis ß fßeinum ßrum ˙r r˙stum strÝ­sins, sřndi au­mřkt og ßvann sÚr ß nř vir­ingu umheimsins, ekki sÝzt me­ framg÷ngu sinni ß vettvangi ESB. ═slendingar hef­u me­ lÝku lagi ■urft a­ fela ˙tlendingum rannsˇkn hrunsins. Ef gamla kŠrulausa linkindin sigrar, eiga ═slendingar ß hŠttu a­ hrapa enn frekar Ý ßliti umheimsins. Ůß ver­a gˇ­ rß­ dřr.

FrÚttabla­i­, 8. aprÝl 2010.


Til baka