Frß Brexit til ═slands

ReykjavÝk – Evrˇpusambandi­ var stofna­ til a­ standa v÷r­ um nřfenginn fri­ Ý ßlfunni eftir heimsstyrj÷ldina sÝ­ari. Sambandinu var Štla­ a­ gir­a fyrir ßrekstra og efla sŠtti me­al ˇlÝkra ■jˇ­a sem b˙a ■r÷ngt ß tilt÷lulega litlu landsvŠ­i og h÷f­u ÷ldum saman elda­ grßtt silfur me­ miklu mannfalli. Fyrsta skrefi­ var a­ setja au­lindir Frakklands og Ůřzkalands undir einn hatt me­ stofnun Kola- og stßlbandalags Evrˇpu 1952. Ůetta er gamla sagan um a­ standa saman frekar en a­ falla. Reynslan sřnir a­ nßtt˙ruau­lindir geta leitt af sÚr ˇfri­ sÚ ■eim illa stjˇrna­ og sÚ afrakstrinum misskipt. ┴standi­ Ý Austurl÷ndum nŠr og vÝ­ar vitnar um vandann.

Kola- og stßlbandalagi­ ■ˇtti gefast vel. Samstarfi­ var smßm saman vÝkka­ ˙t. Fri­arbandalagi­ var­ einnig a­ efnahagsbandalagi. LandamŠri voru l÷g­ ni­ur: Vi­skipti me­ v÷rur, ■jˇnustu, vinnuafl og fjßrmagn milli landa ur­u jafnfrjßls 1992 og slÝk vi­skipti eru innan hvers lands fyrir sig. LandamŠri innan ESB ur­u Ý reyndinni eins og hreppam÷rk. Vandinn var a­ finna og feta me­alveginn milli samstjˇrnar sumra mßla ß sameiginlegum vettvangi og sÚrstjˇrnar annarra mßla Ý hverju landi fyrir sig. Ůetta var svipu­ ■raut og BandarÝkjamenn h÷f­u glÝmt vi­ eftir byltinguna gegn Bretum 1775-1783. Hvar ßtti a­ draga m÷rkin milli valdsvi­s alrÝkisstjˇrnarinnar og einstakra fylkisstjˇrna? Stjˇrnarskrßin telst ekki leyfa einst÷kum fylkjum a­ segja sig ˙r l÷gum vi­ BandarÝkin. Tilraun ellefu fylkja til ˙rsagnar 1861 leiddi til borgarastyrjaldar.

Evrˇpul÷ndin hafa vitandi vits gengi­ skemmra Ý sameiningarßtt en BandarÝkin. ESB er enn sem komi­ er frekar laustengt rÝkjasamband, en BandarÝkin eru fastskor­a­ sambandsrÝki. A­ildarl÷ndum ESB er heimilt a­ yfirgefa sambandi­. Engin ■jˇ­ hefur ■ˇ hinga­ til sagt sig ˙r ESB nema GrŠnlendingar. Ůeir ßkvß­u me­ 53% atkvŠ­a Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu 1982 a­ segja sig ˙r ESB Ý kj÷lfar fiskvei­ideilu. ┌rs÷gnin gekk Ý gildi 1985. Sem ■egnar d÷nsku kr˙nunnar eru GrŠnlendingar ■ˇ ESB-borgarar eftir sem ß­ur. GrŠnland er ■ar a­ auki evruland Ý reynd ■ar e­ GrŠnlendingar nota d÷nsku krˇnuna lÝkt og FŠreyingar og h˙n er rÝgbundin vi­ evruna skv. ßkv÷r­un Se­labanka Danmerkur.

A­ildarrÝkjum ESB fj÷lga­i me­ tÝmanum ˙r sex Ý 28 enda hefur ESB vegna­ vel. Kaupmßttur ■jˇ­artekna ß mann Ý ESB-l÷ndum hefur frß 1990 vaxi­ ˙r 63% Ý 68% af kaupmŠtti ■jˇ­artekna ß mann Ý BandarÝkjunum ■ˇtt m÷rg nř a­ildarl÷nd hafi dregi­ ni­ur me­altali­ innan ESB. Me­alŠvi Ýb˙a ESB-landanna er n˙ tveim ßrum lengri en Ý BandarÝkjunum en h˙n var hßlfu ßri skemmri 1960. Ůrßtt fyrir vandrŠ­i sÝ­ustu ßra er stu­ningur almennings vi­ a­ild a­ ESB n˙ meiri en hann hefur veri­ um langt skei­. Tveir af hverjum ■rem Ýb˙um ESB-landanna ß heildina liti­ telja land sitt hafa noti­ gˇ­s af a­ild skv. Hagstofu ESB. ═talÝa er eina landi­ ■ar sem innan vi­ helmingur a­spur­ra (44%) telur landi­ hafa noti­ gˇ­s af a­ild. Ůessi hˇpur er ■ˇ Ývi­ stŠrri en hˇpur ■eirra ═tala sem telja landi­ ekki hafa noti­ gˇ­s af a­ild (41%). ═ ÷llum hinum a­ildarl÷ndunum 27 telur meiri hlutinn land sitt hafa noti­ gˇ­s af. Hlutfalli­ nŠr frß 53% Ý Bretlandi upp Ý 94% ß M÷ltu.

Taki­ eftir ■essu: 53% Breta telja land sitt hafa noti­ gˇ­s af ESB-a­ild me­an 28% Breta telja landi­ ekki hafa gert ■a­. Hlutfalli­ er nŠstum tveir gegn einum. K÷nnunin var ger­ 2018, tveim ßrum eftir ■jˇ­aratkvŠ­agrei­sluna 2016 ■ar sem 52% kjˇsenda greiddu atkvŠ­i me­ ˙rs÷gn ˙r ESB.

١tt meiri hluti ■ingsins Ý London sÚ andvÝgur ˙rs÷gn dettur fßum ■ar Ý hug a­ ■ingi­ geti leyft sÚr a­ taka rß­in af kjˇsendum. Brezkir ■ingmenn bera flestir vir­ingu fyrir lř­rŠ­i. Ůingi­ hefur ■ˇ haldi­ illa ß mßlinu. Fyrr Ý vikunni hafna­i ■ingi­ ˙rsagnarsamningi Theresu May forsŠtisrß­herra vi­ ESB me­ yfirgnŠfandi meiri hluta. Vi­ blasir ■vÝ a­ Bretar yfirgefi sambandi­ ßn samnings Ý lok marz. SlÝk endalok myndu valda glundro­a og miklu fjßrtjˇni. Ůess vegna hlřtur ■ingi­ a­ reyna a­ finna a­ra lei­, anna­hvort frestun ˙tg÷ngunnar e­a frekari undanslŠtti sem ˇvÝst er a­ ESB geti fallizt ß e­a ■ß nřja atkvŠ­agrei­slu eftir ■eirri hugsun a­ enginn getur hagga­ ˙rslitum ■jˇ­aratkvŠ­is nema ■jˇ­in sjßlf.

Ůetta vŠri ■ˇ ■rautarlending ■ar e­ ni­urst÷­u ■jˇ­aratkvŠ­is ber a­ vir­a hvernig sem allt veltur.

RÚttast vŠri a­ Bretar gengju ˙t, tŠkju skellinn og sko­u­u hug sinn upp ß nřtt a­ nokkrum ßrum li­num.

Mj÷g hallar ß Al■ingi Ý samanbur­i vi­ brezka ■ingi­. Al■ingi hefur n˙ Ý brß­um sj÷ ßr hunza­ ni­urst÷­u ■jˇ­aratkvŠ­is um nřja stjˇrnarskrß 2012. Al■ingi treystir sÚr ekki til a­ halda nřja ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu um mßli­ ■vÝ ■ingmenn vita a­ stjˇrnarskrß eins og ■eir vilja margir hafa hana, ßn jafns vŠgis atkvŠ­a og ßn virks ßkvŠ­is um au­lindir Ý ■jˇ­areigu, myndi aldrei hljˇta sam■ykki kjˇsenda. Valdarßn Al■ingis er tvÝ■Štt. Ůingi­ hunzar ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu sem ■egar hefur fari­ fram ßn ■ess a­ geta haldi­ a­ra lÝkt og brezka ■ingi­ gŠti gert. Fˇlki­ Ý landinu ß ■vÝ ekki annarra kosta v÷l en a­ leysa frß st÷rfum vi­ fyrsta tŠkifŠri alla ■ß menn og flokka sem hafa brug­izt Ý stjˇrnarskrßrmßlinu, brřnasta hagsmunamßli ■jˇ­arinnar.

FrÚttabla­i­, 17. jan˙ar 2019.


Til baka