Gˇ­a fer­ til Panama

Panama – Spilltir stjˇrnmßlamenn og vi­skiptaj÷frar bera spillinguna gjarnan utan ß sÚr.  Stundum kemur klŠ­abur­urinn upp um ■ß e­a vinahˇpurinn e­a or­fŠri­, fasi­ e­a jafnvel bara g÷ngulagi­.  Ůeir gera ■etta řmist ˇme­vita­ e­a af ßsettu rß­i til a­ afla sÚr ˇttablandinnar vir­ingar.

Donald Trump BandarÝkjaforseti er ■essarar ger­ar.  Margir telja fyrirtŠki hans vera glŠpafyrirtŠki, fj÷lskyldu hans glŠpafj÷lskyldu.  Um ■etta hafa virtir h÷fundar skrifa­ margar bŠkur.  Robert Mueller saksˇknari Ý Washington břst n˙ til a­ skila skřrslu sinni um R˙ssatengsl Trumps og manna hans.  Saksˇknarar Ý New York rannsaka vi­skiptaferil Trumps enda hafa margir nßnir samherjar forsetans jßta­ ß sig glŠpi og fengi­ fangelsisdˇma.  Nřr meiri hluti demˇkrata Ý fulltr˙adeild BandarÝkja■ings hefur einsett sÚr a­ lei­a sannleikann Ý ljˇs vi­ vitnalei­slur.  Ůegar rep˙blikanar h÷f­u meiri hluta Ý deildinni 2016-2018 horf­u ■eir til himins, ■ˇttust ekki vita ■a­ sem allir mßttu vita.  NÝundi hver kjˇsandi treystir ■inginu.

Spilling er ■a­ kalla­ ■egar menn misnota Ý eigin ■ßgu vald sem ■eim hefur veri­ tr˙a­ fyrir.

┴ hverju ■ekkjast spillt l÷nd? – ■.e. l÷nd ■ar sem spilling hefur nß­ a­ festa rŠtur Ý stjˇrnmßlum og vi­skiptum.  Grˇin spilling lřsir sÚr einkum Ý eiginlegri yfirt÷ku rÝkisvalds.  ═ spilltum l÷ndum heg­a stjˇrnmßlamenn og stundum jafnvel dˇmarar sÚr eins og strengjabr˙­ur Ý h÷ndum au­manna.  Ůingmenn lßta kaupa sig til fylgis vi­ l÷ggj÷f gegn betri vitund.  Rß­herrar ˙thluta almannagŠ­um til einkavina.  Sveitastjˇrnarmenn gera samninga um opinberar framkvŠmdir ßn ˙tbo­s. L÷gregla, saksˇknarar og dˇmarar sjß til ■ess a­ enginn er tekinn fyrir l÷gbrot nema einhverjir smßfiskar ß stangli sem ugg­u ekki a­ sÚr.

HÚr Ý Panama mŠla l÷g fyrir um a­ enginn nema ■jˇ­■ingi­ getur lßti­ rannsaka hŠstarÚttardˇmara og enginn nema hŠstirÚttur getur lßti­ rannsaka ■ingmenn.  Ůessi samtrygging valdsins hÚlt lengi, en sagan geymir řmis frßvik frß reglunni eins og ■egar Hitler og StalÝn lofu­u a­ rß­ast ekki hvor ß annan.  Vi­ munum hvernig ■a­ fˇr.  HÚr hefur einnig veri­ sÚ­ til ■ess a­ mei­yr­al÷g frß einrŠ­isstjˇrnarßrunum 1968-1988 eru enn Ý gildi til a­ refsa uppljˇstrurum.  Ůeir sem eru saka­ir um spillingu eru sjaldan l÷gsˇttir og nŠstum aldrei settir inn ■ar e­ dˇmstˇlarnir eru undirmanna­ir og dˇmararnir eru nßtengdir og vinveittir valdinu.  M˙tur og misnotkun almannafjßr eru daglegt brau­ skv. frÚttum fj÷lmi­la.  Vi­ bŠtast landlŠgur klÝkuskapur og misbeiting valds sem stjˇrnmßlaflokkarnir nota til a­ kaupa sÚr fylgi Ý stˇrum stÝl.  Landi­ hefur b˙i­ vi­ lř­rŠ­i frß 1989.

Panama liggur Ý alfaralei­.  Skipaskur­urinn frŠgi tengir Atlantshafi­ vi­ Kyrrahaf.  Landi­ hefur l÷gfest 18 frÝverzlunarsvŠ­i.  Ůau eru misnotu­ me­ ■vÝ a­ menn flytja varning til landsins gjaldfrjßlst um svŠ­in ßn ■ess a­ ■urfa a­ sanna a­ ■au sÚu l÷gmŠt endast÷­.  Einmitt ■annig var KeflavÝkurflugv÷llur misnota­ur ß ═slandi svo sem fram gengur af dˇmskj÷lum olÝumßlsins ß sinni tÝ­.

Juan Carlos Varela, forseti Panama frß 2014, lofa­i kjˇsendum a­ ˙trřma spillingu Ý stjˇrnsřslu landsins, auka gegnsŠi og l÷gsŠkja spillta embŠttismenn og stjˇrnmßlamenn.  RÝkisstjˇrn hans hefur stefnt allm÷rgum hßtt settum m÷nnum fyrri stjˇrnar, ■. ß m. fv. forseta HŠstarÚttar sem fÚkk fimm ßra fangelsisdˇm fyrir spillingu.  Ricardo Martinelli, forseti landsins 2009-2014, var einnig kŠr­ur fyrir spillingu og fyrir a­ njˇsna um bla­amenn og andstŠ­inga.  Hann var tekinn fastur Ý BandarÝkjunum 2017 og framseldur til Panama 2018.  Synir hans tveir voru einnig settir inn.  PanamÝsk l÷g mŠla fyrir um vi­url÷g vi­ spillingu, ■. ß m. um uppt÷ku ■řfis, en ■eim hefur hinga­ til ekki veri­ framfylgt nema a­ litlu leyti.  Nřjum rÝkisstofnunum er Štla­ a­ auka gegnsŠi og afhj˙pa spillingu ■ar e­ refsileysi hefur veri­ reglan ■ar til nřlega.  Ůessi dŠmi sřna a­ stjˇrnv÷ld Ý Panama vi­urkenna spillingarvandann og reyna a­ taka ß honum af veikum mŠtti. Spillingin hÚr Ý Panama vir­ist hafa hja­na­ a­eins frß fyrri tÝ­ en h˙n mŠlist enn mikil.  Transparency International stillir landinu Ý mi­jar hlÝ­ar, gefur landinu einkunnina 3,7 fyrir 2018.  Ůetta ■ř­ir a­ um helmingur ■eirra 180 landa sem t÷lur Transparency nß yfir telst ˇspilltari en Panama og hinn helmingurinn spilltari.  Transparency hefur til samanbur­ar lŠkka­ einkunn ═slands smßm saman ˙r 9,3 fyrir 1998 Ý 7,6 fyrir 2018.  Gallup gefur Panama einnig lßga einkunn ■vÝ ■ar s÷g­ust 78% a­spur­ra telja spillingu ˙tbreidda Ý stjˇrnmßlum landsins 2012 bori­ saman vi­ 67% ß ═slandi, 25% Ý Noregi, 15% Ý Danm÷rku og 14% Ý SvÝ■jˇ­.  Meira nŠst.

FrÚttabla­i­, 14. marz 2019.


Til baka