Grugg eša gegnsęi?

Stokkhólmur – Žaš var 1766 aš Svķar settu sér stjórnarskrį sem męlti fyrir um frelsi fjölmišla og upplżsingaskyldu stjórnvalda. Svķar skildu žaš fyrr en ašrar žjóšir aš réttur almennings til upplżsinga og gegnsęis er óašskiljanlegur frį öšrum mannréttindum. Ķ Svķžjóš er žessi meginregla kennd viš „sólskinslög“. Ekki fęrri en 30 önnur lönd hafa sett svipuš įkvęši ķ sķnar stjórnarskrįr. Žęr eiga žaš sammerkt allar nema ein aš hafa veriš endurskošašar eftir aldamótin 2000. Nżja stjórnarskrįin frį 2011-2013 sem Alžingi heldur enn ķ gķslingu geymir ķ žessum anda mikilvęg nż įkvęši um upplżsingarétt og frelsi fjölmišla, įkvęši sem er ętlaš aš hjįlpa til viš aš vinda ofan af žeirri leynd og spillingu sem loša viš opinbera stjórnsżslu ķ landinu. Tilefnin eru mörg og brżn žótt hér verši tvö dęmi lįtin duga. Fyrir nokkru var frį žvķ sagt aš Kjararįš vill ekki afhenda Fréttablašinu fundargeršir sķnar, en blašiš óskaši ķ nóvember 2017 eftir ašgangi aš fundargeršunum. Śrskuršarnefnd um upplżsingamįl hefur nś eftir langt žóf fellt śr gildi synjun rįšsins į beišni blašsins. Mįliš er brżnt žar eš bęši Samtök atvinnulķfsins og ASĶ hafa sakaš Kjararįš um aš taka rangar įkvaršanir sem ógna vinnufriši og auka hęttuna į kollsteypu į vinnumarkaši. Hvaš gerši Alžingi? Žaš lagši Kjararįš nišur meš manni og mśs. Enn er óvķst hvort hęgt veršur aš fį śr žvķ skoriš sem fram fór į fundum Kjararįšs. Žetta gęti ekki gerzt ķ Svķžjóš og ekki heldur į Ķslandi hefši Alžingi stašfest nżju stjórnarskrįna 2013 eins og žvķ bar.

Fundargeršir Sešlabanka Ķslands eru ekki ašgengilegar almenningi og žį ekki heldur blašamönnum. Žaš er bęši óheppilegt og óešlilegt žar eš ķ lögum um Sešlabankann (28. gr.) segir: „Bankarįš hefur eftirlit meš žvķ aš Sešlabanki Ķslands starfi ķ samręmi viš lög sem um starfsemina gilda.“ Fulltrśum stjórnmįlaflokkanna ķ bankarįšinu ber žvķ lagaskylda til aš fylgjast meš žvķ aš starfsmenn bankans fari aš lögum.

Žar eš fundargeršum bankarįšsins er haldiš leyndum getur fólkiš ķ landinu ekki vitaš hvort eša hvernig bankarįšsfulltrśar hafa rękt žessa lagaskyldu. Mįliš er brżnt m.a. vegna žess aš vitaš er um lögbrot ķ bankanum. Kastljós RŚV greindi frį žvķ 2016 aš hįtt settur starfsmašur bankans hefši višurkennt fyrir sérstökum saksóknara 2012 aš hafa rofiš trśnaš 2008. Mįliš var tališ hafa fyrnzt 2010 žar eš lög kveša į um fyrningu į tveim įrum žegar ekki liggur žyngri refsing viš broti en eins įrs fangelsi. Mašurinn starfar enn ķ bankanum eins og ekkert hafi ķ skorizt.

 

Einnig er vitaš um a.m.k. tvö meint lögbrot ķ bankanum sem Kastljós RŚV greindi einnig frį 2016, annars vegar gįlaust lįn Sešlabankans til Kaupžings 2008 og hins vegar birtingu Morgunblašsins 2017 į śtskrift af sķmtali sešlabankastjóra og forsętisrįšherra žar sem rįšherrann segir um lįnveitinguna: „Ég bżst viš žvķ aš viš fįum žessa peninga [75 milljarša króna] ekki til baka“.

Sešlabankinn neitaši įrum saman aš upplżsa almenning og Alžingi um sķmtališ og bar viš bankaleynd žótt hśn komi mįlinu ekki viš. Morgunblašiš birti śtskriftina ķ nóvember 2017 įn žess aš vitaš sé hvernig blašiš komst yfir svo vandlega varšveitt leyniskjal né heldur hvort višeigandi yfirvöld hafi rannsakaš gagnalekann. Mįliš er brżnt m.a. af žvķ aš hįtt settur embęttismašur fékk fangelsisdóm 2014 fyrir aš stušla aš birtingu leynilegs gagns śr banka og einnig af žvķ aš Stundin hefur mįtt una žvķ mįnušum saman aš mega ekki birta lekin bankagögn sem viršast eiga erindi viš almenning. Sį gagnaleki var rannsakašur ķ žaula.

Žaš er sjįlfstętt įlitamįl hvernig taka beri į bankarįšsfulltrśum ef ljóst žykir aš žeir kunni aš hafa vanrękt skżrar lagaskyldur sem į žeim hvķla.

Fólkinu ķ landinu hefur engin skżring veriš gefin į žvķ hvers vegna sumir bankamenn hafa sętt rannsókn og fengiš dóma fyrir gįleysisleg śtlįn og mešfylgjandi umbošssvik og ašrir ekki. Engin skżring hefur heldur veriš gefin į žvķ hvers vegna sum trśnašarbrot ķ bönkum hafa sętt rannsókn og leitt til fangelsisdóma og önnur ekki. Dómskerfiš ķ landinu mun ekki vaxa ķ įliti almennings ef lögbrot eru lįtin višgangast įn žess aš lögbrjótum sé gerš refsing fyrir brotin skv. lögum, t.d. vegna slakrar framfylgdar laga eša jafnvel vegna žess aš yfirvöld dragi taum vel tengdra lögbrjóta og vanvirši žannig žį frumreglu réttarrķkisins um jafnręši fyrir lögum. Réttarvitund almennings stafar hętta af refsileysi – ž.e. žvķ aš lögum sé helzt ekki framfylgt žegar valdsmenn eša ašrir vel tengdir menn eiga ķ hlut eins og ég lżsi ķ ritgerš minni „Samstęš sakamįl“ ķ Tķmariti Mįls og menningar ķ febrśar s.l.

Fréttablašiš, 5. jślķ 2018.


Til baka