Vßclav Havel

Hann var unglingur, ■egar komm˙nistar ruddust til valda Ý heimalandi hans. Hann var af borgaralegu foreldri, fa­ir hans ßtti og rak veitingah˙s, eigur hans voru ger­ar upptŠkar, og syninum var meina­ a­ ganga menntaveginn, en Havel tˇkst samt a­ lj˙ka menntaskˇlanßmi eftir krˇkalei­um og komast Ý hßskˇla. Ůa­an lß lei­ hans Ý leikh˙si­: hann byrja­i sem svi­sma­ur og ger­ist a­ lokum leikskßld. Hann lÚt sÚr ekki allt fyrir brjˇsti brenna: hann hellti sÚr t.a.m. ˙t Ý fri­samlegt andˇf gegn einrŠ­isstjˇrninni. Stundum lÚt hann sig hverfa af andˇfsfundunum, svo a­ lÝti­ bar ß, og lauma­ist ■ß bakdyramegin inn Ý leikh˙si­ a­ Šfa eitthvert fjarstŠ­uverki­ sitt. ═ leikritunum gekk hann eins langt og hann taldi sÚr ˇhŠtt, sem var ekki mj÷g langt: ■au eru sakleysi­ sjßlft. Samt voru ■au b÷nnu­ Ý TÚkkˇslˇvakÝu eftir innrßsina 1968. Havel sag­i sÝ­ar, a­ vart hef­i mßtt ß milli sjß ľ fjarstŠ­unnar ß leiksvi­inu og raunveruleikans utan svi­s.

Hann galt andˇfi­ dřru ver­i. ┴rum saman gekk hann Švinlega me­ rakvÚl og tannbursta Ý buxnav÷sunum til ■ess a­ vera vi­ ■vÝ b˙inn a­ vera stungi­ inn me­ engum fyrirvara. Hann eyddi m÷rgum ßrum Ý fangelsi fyrir ■a­ eitt a­ berjast me­ fri­i og spekt fyrir frelsi og mannrÚttindum. Ůegar hann slapp ˙t, fÚkk hann ekki a­ eiga vegabrÚf ľ ekki fyrr en hann var­ forseti.

Vald hinna valdalausu 

Hann skrifa­i ekki bara leikrit, heldur einnig magna­ar ritger­ir, sumar Ý fangavistinni. ŮŠr h÷f­u margar mikil ßhrif, ekki sÝzt ritger­in um vald hinna valdalausu. H˙n opna­i augu margra TÚkka fyrir yfirvofandi hruni komm˙nismans og fyllti ■ß sigurvon og vissu. Ůessi ritger­ og a­rar bera vitni um ˇvenjulega skarpskyggni h÷fundarins ß ■jˇ­fÚlags- og efnahagsmßl ľ raunsŠja skarpskyggni, sem er sjaldgŠf me­al skßlda. Hann lÚt ekki sitja vi­ or­in tˇm: hann skipulag­i ßsamt ÷­rum fj÷ldamˇtmŠlin Ý Prag 1989, og eitt leiddi af ÷­ru: hann var sÝ­an kj÷rinn forseti landsins, eftir a­ komm˙nistar h÷f­u hr÷kklazt frß v÷ldum.

Havel skipti ekki um tˇntegund, eftir a­ hann tˇk vi­ forsetaembŠttinu. Ůa­ er ekki hans stÝll. Hann hÚlt ßfram a­ messa um lř­rŠ­i og einrŠ­i, marka­ og mi­stjˇrn, rÚttlŠti og ranglŠti. Og hann hika­i ekki heldur vi­ a­ vanda um vi­ g÷mlu valdhafana og velta ■eim upp ˙r misger­um ■eirra. Ůegar frß lei­, fannst sumum TÚkkum hann vera farinn a­ hljˇma svolÝti­ eins og rellin og rˇstus÷m tengdamˇ­ir. En hvÝlÝk tengdamˇ­ir! ┌tlendingar settu ■etta ekki fyrir sig: ■eim fannst Havel Švinlega flytja mßl sitt mj÷g vel, en sumum heimam÷nnum fannst ■etta ver­a svolÝti­ hvimlei­ tugga me­ tÝmanum. Sumir nefndu Winston Churchill til s÷gunnar: Bretum fannst hann betur til forustu fallinn Ý strÝ­i en fri­i. Var hinu sama til a­ dreifa um Havel?

Engum nema glŠpam÷nnum ...  

N˙ er Havel hŠttur a­ vera forseti og aftur or­inn einn helzti andˇfsma­ur ■jˇ­ar sinnar. Helzti keppinautur hans frß sÝ­asta ßratug, Vßclav Klaus, er n˙ forseti. Ůa­ er ■ingi­, sem křs forseta TÚkklands, ekki fˇlki­ sjßlft. Klaus var forsŠtisrß­herra ß sÝ­asta ßratug og bar sem oddviti rÝkisstjˇrnarinnar h÷fu­ßbyrg­ ß einkavŠ­ingu tÚkkneskra rÝkisfyrirtŠkja, og stjˇrnmßlin moru­u Ý spillingu: rÝkiseignir fˇru margar fyrir lÝti­. Klaus hr÷kkla­ist ˙r forsŠtisrß­herraembŠttinu fyrir nokkrum ßrum, eftir a­ upp komst um ˇl÷gleg fjßrframl÷g til flokks hans; margir t÷ldu, a­ lekinn, sem var­ Klaus a­ falli, vŠri Štta­ur ˙r forsetah÷llinni.

Ůegar TÚkkar greiddu atkvŠ­i fyrr ß ßrinu um inng÷ngu landsins Ý Evrˇpusambandi­, sat Klaus forseti uppi ß gir­ingunni og reyndi, a­ ■vÝ er m÷rgum virtist, a­ ala ß tortryggni Ý gar­ Sambandsins, sams konar tortryggni og einkennir mßlflutning řmissa ■jˇ­rŠkinna Ýhaldsmanna, sem stundum eru einnig nefndir ÷fgamenn til hŠgri, enda ■ˇtt hann ■Šttist sty­ja inng÷nguna Ý or­i kve­nu. Mßlflutningi hans hef­i ßrei­anlega veri­ vel teki­ ß fundi hjß Ragnari Arnalds og ■eim Ý Heimssřn hÚr heima. Havel lÝtur Evrˇpu ÷­rum augum. Hann brřndi landa sÝna til a­ grei­a atkvŠ­i me­ a­ild. Engum nema glŠpam÷nnum getur stafa­ ˇgn af inng÷ngu TÚkklands Ý Evrˇpusambandi­, sag­i Havel. Klaus var ekki skemmt.

Og Havel haf­i betur, ■vÝ a­ TÚkkar ßkvß­u me­ myndarlegum meiri hluta a­ ganga gla­ir inn Ý Evrˇpusambandi­ ß nŠsta ßri ßsamt nÝu ÷­rum Evrˇpu■jˇ­um.

FrÚttabla­i­, 28. ßg˙st 2003.


Til baka