Hei­arlegar l÷ggur

BandarÝkin eru rÚttarrÝki. Menn eru ■ar samt ekki allir jafnir fyrir l÷gum ■ˇtt stjˇrnarskrßin kve­i ß um jafnrÚtti. MisrÚtti­ hafa margir bandarÝskir bl÷kkumenn fengi­ a­ reyna ß eigin skinni allt fram ß okkar daga. Eftir lok borgarastyrjaldarinnar sem leiddi til afnßms ■rŠlahalds 1865 voru hßtt ß fimmta ■˙sund manns tekin af lÝfi Ý landinu ßn dˇms og laga, einkum bl÷kkumenn Ý su­urrÝkjunum. Aft÷kurnar voru svar fv. ■rŠlahaldara og ■eirra manna vi­ afnßmi ■rŠlahalds. Ůeir voru sta­rß­nir Ý a­ halda ßfram a­ k˙ga bl÷kkumenn til undirgefni. L÷greglan horf­i yfirleitt Ý a­rar ßttir og ■a­ ger­i einnig ÷ldungadeild BandarÝkja■ings sem sß ■ˇ a­ sÚr um sÝ­ir. Ůa­ var ekki fyrr en 2005 a­ ÷ldungadeildin ba­st afs÷kunar ß a­ hafa ekki sett l÷g til a­ gir­a fyrir ÷ll ■essi illvirki (e. lynchings). ═ dag ver­ur minnismerki um ■essa h÷rmungas÷gu opna­ almenningi Ý Montgomery, Alabama. RÚttarkerfi BandarÝkjanna ß sÚr einnig bjartar hli­ar. Skřr vitnisbur­ur um ■a­ birtist Ý vi­br÷g­um rÚttarkerfisins vi­ innbrotinu Ý Watergate-bygginguna Ý Washington 1972 og ÷­ru skyldu innbroti ßri­ ß­ur. Ůa­ var 17. j˙nÝ 1972 a­ l÷greglan kom a­ hˇpi manna ■ar sem ■eir h÷f­u brotizt inn Ý h÷fu­st÷­var demˇkrata Ý Watergate-byggingunni til a­ ljˇsmynda skj÷l og koma fyrir hlerunarb˙na­i. Ůetta reyndust vera rep˙blikanar ß vegum Nixons forseta sem ˇtta­ist a­ nß ekki endurkj÷ri ■ß um hausti­.

TŠpu ßri ß­ur haf­i Nixon gert ˙t s÷mu menn til a­ brjˇtast inn ß skrifstofu ge­lŠknis a­ nafni Lewis Fielding til a­ ljˇsmynda skřrslur hans um Daniel Ellsberg, hagfrŠ­ing sem haf­i loki­ doktorsprˇfi frß Harvard-hßskˇla og haf­i leki­ svo nefndum Pentagon-skj÷lum til New York Times. Skřrslur ge­lŠknisins um Ellsberg reyndust vera sakleysi­ sjßlft. Menn Nixons hug­ust ■ß brjˇtast inn ß heimili ge­lŠknisins, en hŠgri h÷nd Nixons, John Ehrlichmann, taldi ■a­ of hŠttulegt svo af ■vÝ var­ ekki. Tilraun Nixons og ■eirra til a­ grafa undan Ellsberg me­ stolnar lŠknaskřrslur a­ vopni tˇkst ekki. Ůegar dˇmarinn sem fjalla­i um ßkŠru rÝkisins ß hendur Ellsberg fÚkk upplřsingar um innbroti­ ß skrifstofu ge­lŠknisins o.fl. vÝsa­i hann mßlinu frß dˇmi. Ellsberg slapp. Hluti ■essarar s÷gu rifjast upp Ý nřrri kvikmynd Stevens Spielberg, The Post.

HŠstirÚttur BandarÝkjanna haf­i sn÷r handt÷k og sta­festi lagalegan rÚtt New York Times til a­ birta Pentagon-skj÷lin a­eins tveim vikum eftir a­ bla­i­ hˇf birtingu skjalanna. Einn hŠstarÚttardˇmarinn, Hugo Black, sag­i ■ß:

Me­ prentfrelsisßkvŠ­um stjˇrnarskrßrinnar veittu h÷fundar hennar frjßlsum fj÷lmi­lum ■ß vernd sem ■eir ver­a a­ njˇta til a­ rŠkja grundvallarhlutverk sitt Ý lř­rŠ­isskipan okkar. Fj÷lmi­lum var Štla­ a­ ■jˇna fˇlkinu, ekki stjˇrnv÷ldum. Vald rÝkisins til a­ ritsko­a fj÷lmi­la var afnumi­ til a­ tryggja ■eim varanlegt frelsi til a­ gagnrřna stjˇrnv÷ld. Fj÷lmi­lum var veitt vernd svo ■eir gŠtu afhj˙pa­ leyndarmßl stjˇrnvalda og upplřst fˇlki­. A­eins frjßlsir og ˇheftir fj÷lmi­lar eru ■ess megnugir a­ afhj˙pa blekkingar stjˇrnvalda.“ [MÝn ■ř­ing, ŮG.]  

Pentagon-skj÷lin afhj˙pu­u lygar stjˇrnvalda um gang strÝ­sins Ý VÝetnam og v÷ktu hneykslun vÝ­a. Menn s÷g­u: Forsetinn og menn hans vissu a­ strÝ­i­ var vonlaust en sendu unga menn samt ßfram ˙t Ý opinn dau­ann ß blˇ­v÷llunum Ý VÝetnam.

Ůessi pˇlitÝsku glŠpamßl komust Ý hßmŠli einkum fyrir hugrekki fßeinna manna. ═ ■eim hˇpi eru Daniel Ellsberg sem fyrr var nefndur, tveir ungir bla­amenn ß Washington Post, Carl Bernstein og Bob Woodward, og nafnlaus uppljˇstrari sem var kalla­ur Deep Throat. Bernstein og Woodward rßku sig alls sta­ar ß veggi og hef­u tr˙lega gefizt upp hef­i nßgranni annars ■eirra ekki gefi­ sig fram vi­ ■ß og veitt ■eim upplřsingar og beint ■eim frß villusporum. Bara ■eir tveir og ritstjˇri bla­s ■eirra, Ben Bradley, vissu hver uppljˇstrarinn var. Ůa­ var ekki fyrr en 2005 a­ uppljˇstrarinn sjßlfur gaf sig fram ■rem ßrum fyrir andlßt sitt. Hann reyndist vera Mark Feld og haf­i veri­ a­sto­arforstjˇri alrÝkisl÷greglunnar FBI 1972-1973 ■egar mikil hreyfing var ß Š­stu stjˇrn FBI eftir a­ J. Edgar Hoover sem haf­i veri­ rÝkisl÷greglustjˇri frß 1924 dˇ Ý embŠtti 1972, 77 ßra a­ aldri. Hugsanlegt er a­ glŠpir Nixons forseta og manna hans hef­u ekki leitt til afsagnar Nixons og fangelsisdˇma yfir m÷rgum af m÷nnum hans hef­i a­sto­arl÷greglustjˇrinn ekki hjßlpa­ bla­am÷nnunum bak vi­ tj÷ldin. N˙ vir­ist sagan vera a­ endurtaka sig. Brotizt var inn Ý t÷lvukerfi­ Ý h÷fu­st÷­vum demˇkrata fyrir forsetakosningarnar 2016 til stela t÷lvupˇstum. SÚrstakur saksˇknari, skipa­ur af dˇmsmßlarß­herra, rannsakar hvort Trump forseti e­a menn hans hafi ßtt a­ild a­ l÷gbrotinu ßsamt R˙ssum sem FBI, leyni■jˇnustan CIA o.fl. fullyr­a a­ hafi stoli­ t÷lvupˇstunum. Eitt a­allhlutverki­ Ý dramanu leikur James Comey, nřlega brottrekinn forstjˇri FBI, og vandar Trump forseta ekki kve­jurnar. Ef varaforstjˇri FBI gat sem leynilegur uppljˇstrari komi­ Nixon frß v÷ldum 1974, hverju getur fv. forstjˇri FBI ■ß komi­ til lei­ar n˙ fyrir opnum tj÷ldum?

FrÚttabla­i­, 26. aprÝl 2018.


Til baka