Ljˇs heimsins

Afkoma Ýslenzku ■jˇ­arinnar hefur frß fyrstu tÝ­ veri­ samofin sambandinu vi­ ˙tl÷nd. H÷f­ingjar ■jˇ­veldisaldar ger­u vÝ­reist, Egill skalli og ■eir. ┌t vil ek, sag­i Snorri. Ůegar ˙lf˙­in innan lands keyr­i ■jˇ­veldi­ Ý ■rot 1262, l÷g­ust utanfer­ir ═slendinga a­ miklu leyti af, og upp hˇfst 600 ßra einangrun og st÷­nun me­ řmsum frßvikum. Vestfj÷r­um vegna­i til dŠmis vel Ý krafti blˇmlegra vi­skipta ß ensku ÷ldinni 1400-1500 og aftur ß sk˙tu÷ldinni ß ofanver­ri 19. ÷ld, ■egar einokun Dana lag­ist af. Me­ heimastjˇrninni 1904 og a­draganda hennar opna­ist landi­ enn frekar me­ auknum bankavi­skiptum. Utanfer­ir ur­u smßm saman almenningseign, ■egar lei­ ß 20. ÷ldina, ■ˇtt of hßtt gengi krˇnunnar hÚldi svo aftur af erlendum vi­skiptum, a­ ■au voru fyrir hrun engu meiri mi­a­ vi­ landsframlei­slu en ■au voru 1870. Of litlar ˙tflutningstekjur k÷llu­u ß of miklar lßnt÷kur erlendis. Gengisfall krˇnunnar frß 2007 hefur auki­ ˙tflutningstekjur ■jˇ­arb˙sins ˙r meira en aldarg÷mlum ■ri­jungi af landsframlei­slu e­a ■ar um bil upp fyrir helming. ═slendingar hafa l÷ngum sta­i­ hikandi frammi fyrir auknum samskiptum vi­ umheiminn. ═sland ger­ist til dŠmis ekki stofna­ili a­ Al■jˇ­avi­skiptastofnuninni (WTO, ß­ur GATT) 1948, heldur drˇ inng÷nguna Ý tuttugu ßr. H˙n haf­ist ekki Ý gegn fyrr en 1968, ß sÝ­asta kj÷rtÝmabili vi­reisnarstjˇrnarinnar. ═slendingar ■urfa ß ˙tl÷ndum a­ halda bŠ­i til a­ bŠta sÚr upp ˇhagrŠ­i­, sem ella hlytist af fˇlksfŠ­inni, og einnig af ÷­rum ßstŠ­um. Smßl÷nd geta augljˇslega ekki framleitt allt, sem ■au vanhagar um, til dŠmis bÝla, skip og flugvÚlar. Ůau ■urfa ■eim mun frekar ß ˙tl÷ndum a­ halda en stŠrri l÷nd, sem hafa bur­i til a­ framlei­a allt, sem ■au ■urfa, enda ■ˇtt ■au sjßi sÚr engu a­ sÝ­ur hag Ý a­ skipta vi­ ÷nnur l÷nd; ■ess vegna kaupa BandarÝkjamenn japanska bÝla Ý stˇrum stÝl.

 

 

 

 

═sland liggur mi­svŠ­is me­al ■eirra ■jˇ­a, sem hafa frelsi, jafnrÚtti og brŠ­ralag a­ lei­arljˇsi. Ůessar ■jˇ­ir eru allar tengdar nßnum b÷ndum, sem sker­a fullveldi ■eirra a­ řmsu leyti lÝkt og Ý hjˇnabandi. Allt er ■etta me­ rß­um gert. Lř­rŠ­is■jˇ­irnar bß­um megin Atlantshafs hafa kosi­ a­ sker­a eigi­ fullveldi e­a rÚttar sagt deila ■vÝ hver me­ annarri Ý eiginhagsmunaskyni og einnig af tillitssemi vi­ nßgranna sÝna, bŠ­i innan Atlantshafsbandalagsins og Evrˇpusambandsins (ESB). Helmut Kohl, kanslari Ůřzkalands 1982-98, or­a­i ■essa hugsun vel: Ůjˇ­verjum ■ykir rÚtt a­ binda hendur sÝnar innan ESB til a­ firra nßgranna sÝna hŠttunni ß, a­ einhli­a ßkvar­anir Ůřzkalands geti a­ nřju valdi­ ÷­rum ■jˇ­um ska­a. Fullveldi­ er sameign. Ůa­ er eins og ■jˇ­myntin a­ ■vÝ leyti, a­ ■a­ er einskis vir­i nema a­rar ■jˇ­ir taki ■a­ gilt eins og Gu­mundur Hßlfdanarson prˇfessor lřsti vel Ý fyrirlestri Ý Hßskˇla ═slands ß fullveldisdaginn. Ůess vegna ■urfa ═slendingar lÝkt og a­rir ß ■vÝ a­ halda a­ koma vel og vir­ulega fram vi­ a­rar ■jˇ­ir, enda munu ■Šr ■ß koma vel og vir­ulega fram vi­ ═sland. R÷kin fyrir ■vÝ a­ deila fullveldi ═slands me­ ÷­rum Evrˇpu■jˇ­um ß vettvangi ESB eru skyld r÷kunum fyrir uppt÷ku sameiginlegrar myntar Ý sta­ krˇnunnar. Ëskora­ fullveldi ßn a­halds og eftirlits getur leitt ■jˇ­ir Ý ˇg÷ngur lÝkt og ˇskora­ vald til a­ prenta peninga heima fyrir og tendra ver­bˇlgu. Ůa­ er ßleitin spurning, hvort a­haldi­, sem ═sland hef­i ■urft a­ l˙ta sem a­ili a­ ESB, hef­i duga­ til a­ aftra hruni. Ătla mß, a­ r˙ssneskt yfirbrag­ einkavŠ­ingar bankanna 1998-2002 og ofv÷xtur ■eirra eftir ■a­ hef­i mŠtt gagnrřnum mˇtbßrum innan ESB. Hvort ■a­ hef­i duga­ til a­ koma vitinu fyrir rÝkisstjˇrn ═slands og Se­labankann er anna­ mßl. Hitt er vÝst, a­ a­hald utan ˙r heimi hefur reynzt ═slandi vel. Ůa­ er me­al annars fyrir tilstilli mannrÚttindanefndar Sameinu­u ■jˇ­anna, a­ rÝkisstjˇrnin getur ekki miklu lengur vikizt undan ■vÝ a­ nema mannrÚttindabrota■ßttinn burt ˙r fiskvei­istjˇrninni. Ůa­ var fyrir tilstilli rÝkjahˇps innan Evrˇpurß­sins gegn spillingu (GRECO), a­ Al■ingi setti loksins l÷g um fjßrmßl stjˇrnmßlasamtaka og frambjˇ­enda og um upplřsingaskyldu ■eirra 2006. ═ ■essu ljˇsi ■arf a­ sko­a gagni­, sem ■jˇ­in getur haft og hefur ■egar haft af rß­gj÷f Evu Joly og samstarfsmanna hennar vi­ rannsˇkn hrunsins og saksˇknina Ý kj÷lfari­. H˙n hefur reynsluna. H˙n kann t÷kin. H˙n ■yrfti helzt a­ fß bandarÝsku l÷gregluna til li­s vi­ sig, einkum ef b÷ndin skyldu berast a­ hugsanlegum R˙ssatengslum bankanna. Kaninn er ˇhrŠddur.

FrÚttabla­i­, 17. desember 2009.


Til baka