Heimsveldi vi­ hengiflug

Saga BandarÝkjanna er stutt, samfellt Švintřri. Ekkert land hefur Ý tÝmans rßs uppskori­ vi­lÝka velvild og a­dßun umheimsins og BandarÝkin, vir­ist mÚr, jafnvel ekki Frakkland, vagga n˙tÝmans.

Samt er saga BandarÝkjanna engin geislabaugssaga. BandarÝkjam÷nnum er tali­ til tekna a­ hafa brotizt undan yfirrß­um Englendinga Ý byltingarstrÝ­inu 1775-1783, en vi­ ■ß s÷gu er ■vÝ a­ bŠta a­ BandarÝkjamenn fr÷mdu ■jˇ­armor­ ß ■eim Indjßnum sem fyrir voru Ý landinu. Ůß sta­reynd hafa BandarÝkjamenn Š sÝ­an fari­ me­ sem feimnismßl Ý kennslubˇkum og fj÷lmi­lum ■ˇtt ■a­ sÚ n˙ loksins a­ breytast. BandarÝkjamenn komu sÚr upp prř­lilegri stjˇrnarskrß 1787 ßn afskipta ■ingmanna ■ˇtt h˙n hafi a­ vÝsu reynzt meing÷llu­ eins og n˙ hefur enn einu sinni komi­ ß daginn og ■arfnist ■vÝ frekari lagfŠringar. BandarÝkjastjˇrn reis gegn ■rŠlahaldi sem kosta­i borgarastyr÷ld 1861-1865 og 620.000 mannslÝf, en ■a­ tˇk heila ÷ld til vi­bˇtar a­ tryggja bl÷kkum÷nnum full mannrÚttindi til jafns vi­ hvÝta menn; enn vantar ■ˇ talsvert ß fullt jafnrÚtti. BandarÝkjamenn komu Evrˇpu til hjßlpar Ý bß­um heimsstyrj÷ldum 20. aldar og hafa Š sÝ­an veri­ nßnir bandamenn Evrˇpulanda Ý ˇtryggum heimi. Eftir sÝ­ari heimsstyrj÷ldina ger­ust BandarÝkin, ■ß or­in rÝkasta land heimsins, helzta forusturÝki hins frjßlsa heims.

Margir deila ß BandarÝkin fyrir misheppna­a utanrÝkisstefnu sem leiddi m.a. til stu­nings BandarÝkjanna vi­ einrŠ­isstjˇrnir vÝ­a um heim, t.d. Ý Kongˇ og Sßdi-ArabÝu, og einnig fyrir innrßsina Ý ═rak 2003 sem leiddi beint af ■vÝ a­ HŠstirÚttur BandarÝkjanna stal forsetakosningunni 2000 me­ ■vÝ a­ afhenda George W. Bush forsetaembŠtti­ me­ fimm atkvŠ­um gegn fjˇrum eftir flokkslÝnum. E.t.v. hefur ekkert eitt atvik ska­a­ ßsjˇnu BandarÝkjanna til jafns vi­ ■essa skyssu HŠstarÚttar. Vantraust BandarÝkjamanna Ý gar­ yfirvalda hefur ßgerzt. A­eins tÝundi hver BandarÝkjama­ur ber traust til ■ingsins Ý Washington skv. k÷nnun Gallups. Fjßraustur hagsmunahˇpa Ý stjˇrnmßlamenn og flokka skv. nřlegri heimild HŠstarÚttar, njˇsnir um ˇbreytta borgara undir yfirskini hry­juverkavarna og pyndingar strÝ­sfanga hafa ßsamt ÷­ru or­i­ til ■ess a­ ˇhß­ir sÚrfrŠ­ingar gefa BandarÝkjunum ekki lengur fullt h˙s stiga fyrir frelsi og lř­rŠ­i. LÝfskj÷r venjulegra laun■ega st÷­nu­u ß me­an au­menn muldu undir sjßlfa sig og sÝna. Bankar hrundu. Jafnvel bÝlafyrirtŠkin Ý Detroit reyndust vera svo illa rekin a­ ■au voru ■jˇ­nřtt um skei­ til a­ halda Ý ■eim lÝfinu. Margt gekk ■ˇ vel, t.d. tŠknibyltingin sem ger­i Apple a­ langver­mŠtasta fyrirtŠki heims.

BandarÝkjamenn brug­ust vi­ ■essari ■rˇun me­ ■vÝ a­ kjˇsa sÚr bl÷kkumann sem forseta 2008, demˇkratann Barack Obama, umbˇtasinna­an ÷ldungadeildar■ingmann frß Illinois. Rep˙blikanar brug­ust hart vi­, svo hart a­ flokkarnir tveir ß BandarÝkja■ingi geta varla talazt vi­. Fasteignaj÷furinn Donald Trump Ý New York gekk Ý a­ grafa undan forsetanum me­ ■vÝ a­ dreifa ■eim or­rˇmi a­ forsetinn vŠri fŠddur Ý KenÝu og hef­i ■vÝ logi­ sig til valda ■ar e­ stjˇrnarskrßin mŠlir fyrir um a­ forsetinn ■urfi a­ vera fŠddur Ý BandarÝkjunum. Anna­ var eftir ■essu. Flokksmenn Ý bß­um flokkum risu upp gegn flokkseigendum. Uppreisninni lykta­i Ý flokki rep˙blikana me­ ˙tnefningu Trumps sem forsetaframbjˇ­anda flokksins Ý ˇ■÷kk margra forustumanna rep˙blikana. Svipu­ atlaga var ger­ Ý Demˇkrataflokknum ■ar sem lř­rŠ­issˇsÝalistinn Bernie Sanders ÷ldungadeildar■ingma­ur frß Vermont tala­i mßli ■eirra sem h÷llum fŠti standa, en hann ■urfti a­ l˙ta Ý lŠgra haldi fyrir Hillary Clinton fv. utanrÝkisrß­herra og forsetafr˙.

 

╔g skrifa­i ß ■essum sta­ 28. j˙lÝ s.l.: „Sumir ■eirra sem mŠra bandarÝsku stjˇrnarskrßna frß 1787 ■ˇtt h˙n sÚ meing÷llu­ gŠtu ßtt eftir a­ vakna upp vi­ vondan draum n˙ Ý nˇvember. Ůß getur ■a­ t.d. gerzt a­ Donald Trump, frambjˇ­andi rep˙blikana, nßi kj÷ri sem forseti me­ 270 kj÷rmenn a­ baki sÚr gegn 268 kj÷rm÷nnum fyrir Hillary Clinton, frambjˇ­anda demˇkrata, jafnvel ■ˇtt Clinton fßi … fleiri atkvŠ­i en Trump ß landsvÝsu. … Ůetta gŠti gerzt ef spßdˇmur Michaels Moore, kvikmyndager­armannsins gˇ­a, gengur eftir. Moore spßir Trump sigri Ý s÷mu 24 fylkjum og Mitt Romney vann Ý forsetakosningunum 2012 og a­ Trump bŠti vi­ sig fjˇrum ry­beltisfylkjum: PennsylvanÝu, Ohio, Michigan og Wisconsin. Ůa­ er allt sem ■arf. R÷k Moores eru m.a. ■au a­ ry­beltisfylkin fj÷gur eiga margt sammerkt me­ ■eim hlutum Englands sem rÚ­u ˙rslitum Ý atkvŠ­agrei­slunni um ˙rs÷gn Bretlands ˙r ESB Ý j˙nÝ, m.a. lßgar tekjur, litla menntun og hßtt hlutfall eldra fˇlks.“

Ůessi spßs÷gn Michaels Moore gekk eftir. Hillary Clinton fÚkk fleiri atkvŠ­i ß landsvÝsu en Trump. AtkvŠ­amunurinn er 165.000 og getur ßtt eftir eftir a­ aukast ■ar e­ talningu er ekki loki­ til fulls.* Trump fÚkk eigi a­ sÝ­ur fleiri kj÷rmenn en Clinton. Ůetta er Ý fimmta skipti­ sem sß sem hlřtur flest atkvŠ­i Ý forsetakosningum Ý BandarÝkjunum ■arf a­ l˙ta Ý lŠgra haldi. Ůa­ ger­ist sÝ­ast 2000 me­ ■eim h÷rmulegu aflei­ingum sem Úg lřsti a­ framan a­ HŠstirÚttur lÚt ■a­ henda sig a­ st÷­va talningu atkvŠ­a og stela kosningunni handa George W. Bush. Sigur Trumps n˙ getur ■ˇ varla sko­azt eing÷ngu sem uppreisn gegn rÝkjandi ßstandi ■ar e­ rep˙blikanar halda meiri hluta sÝnum Ý bß­um deildum BandarÝkja■ings, engin uppreisn ■ar.

N˙ er a­ sjß hvernig BandarÝkjunum rei­ir af undir forustu nřs forseta sem frßfarandi forseti hefur lřst ˇhŠfan til starfans.

* * *

* 4. desember 2016 var atkvŠ­amunurinn kominn upp Ý 2,3 milljˇnir Clinton Ý vil.

FrÚttabla­i­, 10. nˇvember 2016.


Til baka