SamrŠ­a um nřja stjˇrnarskrß

Hausti­ 1945 birti tÝmariti­ Helgafell tvŠr ritger­ir um stjˇrnarskrßrmßl, a­ra eftir Ëlaf Jˇhannesson, sÝ­ar forsŠtisrß­herra, og hina eftir Gylfa Ů. GÝslason, sÝ­ar menntamßlarß­herra. Ůeir voru ■ß bß­ir um ■rÝtugt. Stjˇrnarskrß lř­veldisins ═slands var ■ß a­eins eins ßrs, en ßstand ■jˇ­lÝfsins var lŠvi blandi­ a­ loknu strÝ­i og vakti vangaveltur um stjˇrnskipun landsins. Gefum Ëlafi og Gylfa or­i­.
   Ëlafur: „╔g tel, a­ breytingar ß stjˇrnarskrßnni eigi fyrst og fremst a­ mi­a a­ ■vÝ a­ tryggja raunverulegt lř­rŠ­i Ý landinu og fyrirbyggja hvers konar ofbeldi einstaklinga og fÚlagsheilda.... vald stjˇrnmßlaflokkanna og řmissa hagsmunasamtaka er or­i­ meira en gˇ­u hˇfi gegnir. ═ rauninni er ■ar or­i­ um a­ rŠ­a m÷rg rÝki Ý rÝkinu, og ■au svo voldug, a­ ■au beygja rÝkisvaldi­ og knÚsetja ■jˇ­arheildina.“
Gylfi: „RÝkisstjˇrnin er ... alltof hß­ stjˇrnmßlaflokkunum, ■ar e­ ■eir e­a einhverjir ■eirra beinlÝnis tilnefna hana. ... stu­ningsmenn telja sig oft eiga h÷nk upp Ý baki­ ß ■eim, sem ■eir hafa lyft Ý valdastˇlinn, og erfitt getur reynzt a­ halda ■vÝ sŠti ßn řmiss konar umbunar. ... Hin nßnu tengsl framkvŠmdarvaldsins vi­ stjˇrnmßlaflokka valda ■vÝ, a­ menn eru oft og einatt fremur valdir til tr˙na­arstarfa eftir stjˇrnmßlasko­un og fylgispekt vi­ valdhafa en hŠfileikum og dugna­i. ... Ůa­, a­ vera Ý stjˇrnmßlum ß ÷ndver­um mei­i vi­ valdahafa, hefur jafnvel virzt svo vÝs trafali ß vegi til tr˙na­arstarfa, a­ ungir menn hafa oft tali­ ■a­ nßlgast sker­ingu ß sko­anafrelsi sÝnu.“ Ëlafur: „╔g er ■eirrar sko­unar, a­ auka beri vald forseta frß ■vÝ, sem n˙ er, og gera ■urfi nokkru gleggri grein ß milli hinna einst÷ku ■ßtta rÝkisvaldsins. ... ═ stjˇrnarskrßna Štti ■vÝ a­ setja sÚrst÷k og skřlaus ßkvŠ­i um, a­ forseti skuli tilnefna rß­herra ßn atbeina ■ingsins, ■egar ■a­ hefur gefizt upp vi­ stjˇrnarmyndun. ... Jafnframt stjˇrnarskrßrbreytingunni ■yrfti a­ fŠkka ■ingm÷nnum, t.d. ni­ur Ý 40. S˙ a­fer­, sem h÷f­ hefur veri­ vi­ svo a­ segja allar stjˇrnarskrßrbreytingar, sem hÚr hafa veri­ ger­ar, a­ fj÷lga ■ingm÷nnum, er ˇfŠr og hlřtur a­ enda Ý ÷ng■veiti, ef henni ver­ur haldi­ ßfram. ... Ůß ■arf a­ setja Ý framtÝ­arstjˇrnarskrß landsins řtarlegri ßkvŠ­i um eignarrÚtt ... og l÷gvernd hans, ■annig a­ einstakir menn au­gist ekki ˇhŠfilega fyrir beinar a­ger­ir hins opinbera.“ Gylfi: „Ůingm÷nnum Štti a­ fŠkka verulega, hafa ■ß t.d. 33. ... Til ■ess a­ festa rÝkisstjˇrnina Ý sessi og gera hana ˇhß­a stjˇrnmßlaflokkunum ver­ur a­ gera l÷ggjafar- og framkvŠmdarvaldi­ mun ˇhß­ara hvort ÷­ru en n˙ er. ... Forseti ß a­ taka vald sitt beint frß ■jˇ­inni og vera hinn Š­sti handhafi framkvŠmdarvaldsins. Hann Štti a­ sta­festa l÷g og geta synja­ um sta­festingu, ■ar til ■jˇ­aratkvŠ­i hefur gengi­ um frumvarpi­, og hann Štti a­ hafa heimild til ■ess a­ rj˙fa ■ingi­ og fyrirskipa kosningar. Ennfremur Štti hann a­ tilnefna rß­herra, og Šttu ■eir ekki a­ mega vera al■ingismenn. ... Kostir ■essarar tilh÷gunar eru fyrst og fremst ■eir, a­ ... meiri lÝkur eru til ■ess, a­ fari­ sÚ hei­arlega me­ framkvŠmdarvaldi­ og ■vÝ ekki misbeitt Ý ■ßgu einstaklinga, hÚra­a, flokka e­a annarra samtaka og til starfa Ý ■ßgu rÝkisins veljist hŠfir menn, ■ar e­ stjˇrnin er engum hß­ ÷­rum en forseta. Yfirleitt Štti a­ mega b˙ast vi­ ■vÝ, a­ draga mundi ˙r hinum alltof miklu ßhrifum stjˇrnmßlanna Ý ■jˇ­lÝfinu og řmsu ■vÝ, sem ˇheilbrigt hefur mßtt telja Ý opinberu lÝfi ■jˇ­arinnar.“

Ëlafur: „Al■ingi ... er s˙ stofnun ■jˇ­arinnar, sem mestrar vir­ingar ß a­ njˇta. Eigi ■a­ ekki a­ glata ■essari vir­ingu, ■arf a­ gera ß skipun ■ess vissar breytingar. Eigi ■a­ Ý framtÝ­inni a­ ver­a fulltr˙asamkunda ■jˇ­arinnar og landsins Ý heild, en ekki einstakra klÝkna e­a hagsmunahˇpa, ■arf a­ breyta kj÷rdŠmaskipaninni.“

   Gylfi: „... hverjar sem ■Šr breytingar ver­a, er afrß­i­ ver­ur a­ gera ß stjˇrnkerfinu, er jafnhli­a og jafnvel fyrst og fremst  nau­synlegt, a­ um ver­i a­ rŠ­a rˇttŠka hugarfarsbreytingu hjß ■jˇ­inni, stjˇrnmßlam÷nnum hennar og embŠttism÷nnum. ... VÚr ═slendingar skipum oss alltof fast Ý flokka, vÚr erum ˇvŠgnir Ý deilum, oss skortir hlutlŠgni Ý hugsun og dˇmum og er miklum mun of gjarnt a­ lÝta ß menn fremur en mßlefni.“

   Ëlafur: „Ůess vegna megum vi­ ekki setja neitt oftraust ß nřja stjˇrnarskrß. Ůa­ er ■jˇ­in, sem vi­ ver­um a­ treysta. Hana ■arf ef til vill einnig eitthva­ a­ bŠta.“

FrÚttabla­i­, 30. september 2010.


Til baka