Íllum ber a­ vir­a hana og vernda

Nßtt˙ruverndarßkvŠ­unum Ý frumvarpi Stjˇrnlagarß­s til nřrrar stjˇrnarskrßr er Štla­ a­ marka ■ßttaskil Ý umhverfismßlum eins og ■jˇ­fundurinn 2010 og stjˇrnlaganefnd k÷llu­u eftir Ý samrŠmi vi­ sÝaukna me­vitund almennings um nßtt˙ruvernd og nau­syn hennar. Stjˇrnlagarß­i bßrust fj÷lm÷rg erindi frß einstaklingum og samt÷kum var­andi nßtt˙ruvernd. SÝfellt Ýtarlegri og afdrßttarlausari ßkvŠ­i um umhverfi og nßtt˙ru er n˙ smßm saman a­ finna Ý stjˇrnarskrßm Š fleiri erlendra rÝkja, ■ar e­ skilningur ß mikilvŠgi umhverfis fyrir heilbrig­i og afkomu mannkyns fer vaxandi. ┴kvŠ­in fjalla yfirleitt um rÚttindi n˙lifandi og komandi kynslˇ­a til ˇspilltrar nßtt˙ru, og hefur ■eim sums sta­ar veri­ komi­ fyrir me­al mannrÚttindaßkvŠ­a Ý stjˇrnarskrßm. Stjˇrnlagarß­ kaus a­ fara ■essa lei­.

Frumvarp Stjˇrnlagarß­s geymir tv÷ ßkvŠ­i um nßtt˙ruvernd.

Fyrra ßkvŠ­i­ (33. gr. Nßtt˙ra ═slands og umhverfi) hljˇ­ar svo:

„Nßtt˙ra ═slands er undirsta­a lÝfs Ý landinu. Íllum ber a­ vir­a hana og vernda.

Íllum skal me­ l÷gum trygg­ur rÚttur ß heilnŠmu umhverfi, fersku vatni, ˇmengu­u andr˙mslofti og ˇspilltri nßtt˙ru. ═ ■vÝ felst a­ fj÷lbreytni lÝfs og lands sÚ vi­haldi­ og nßtt˙ruminjar, ˇbygg­ vÝ­erni, grˇ­ur og jar­vegur njˇti verndar. Fyrri spj÷ll skulu bŠtt eftir f÷ngum.

Nřtingu nßtt˙rugŠ­a skal haga ■annig a­ ■au sker­ist sem minnst til langframa og rÚttur nßtt˙runnar og komandi kynslˇ­a sÚ virtur.

Me­ l÷gum skal tryggja rÚtt almennings til a­ fara um landi­ Ý l÷gmŠtum tilgangi me­ vir­ingu fyrir nßtt˙ru og umhverfi.

 

┴kvŠ­i­ tengir umhverfisrÚtt vi­ mannrÚttindi. ═ ■vÝ felst vi­urkenning ß, a­ ˇspillt umhverfi heyrir til lÝfsgŠ­a og mannrÚttinda. ┴kvŠ­i­ setur Al■ingi fyrir markmi­ lagasetningar um nřtingu nßtt˙runnar ß ■ann veg, a­ hvorki ver­i gengi­ ß rÚtt nßtt˙runnar nÚ komandi kynslˇ­a Ý landinu. Nßtt˙runni er veittur sjßlfstŠ­ur rÚttur og vernd til mˇtvŠgis vi­ gamlar hugmyndir um rÚtt mannsins til nßtt˙runnar. Ůessi nřja hugsun helzt Ý hendur vi­ al■jˇ­lega vitundarvakningu var­andi sjßlfstŠ­an rÚtt nßtt˙runnar. Ůjˇ­ir Su­ur-AmerÝku, einkum BˇlivÝa og Ekvador, hafa ri­i­ ß va­i­ og veitt nßtt˙runni vÝ­tŠka vernd til mˇtvŠgis vi­ nřtingarm÷guleika Ýb˙anna. ┴kvŠ­inu um, a­ fyrri spj÷ll skuli bŠtt eftir f÷ngum er m.a. Štla­ a­ la­a l÷ggjafann til a­ gir­a fyrir lausag÷ngu b˙fjßr, svo sem nř kvikmynd HerdÝsar Ůorvaldsdˇttur leikkonu, Fjallkonan hrˇpar ß vŠg­, kallar eftir me­ ßhrifarÝkum hŠtti. SambŠrileg ßkvŠ­i um nßtt˙ruvernd eru vÝ­a Ý erlendum stjˇrnarskrßm. Norska stjˇrnarskrßin kve­ur ß um, a­ „sÚrhver ma­ur eigi rÚtt til heilnŠms umhverfis og nßtt˙ru ■ar sem grˇska og fj÷lbreytni eru verndu­“. SŠnska stjˇrnarskrßin skyldar stjˇrnv÷ld til a­ stu­la a­ sjßlfbŠrri ■rˇun. ═ Finnlandi segir: „Nßtt˙ran og fj÷lbreytileiki lÝfrÝkisins, umhverfi­ og ■jˇ­ararfurinn eru ß ßbyrg­ allra.“ Svisslendingar segja, a­ stefnt skuli a­ langvinnu jafnvŠgi milli nßtt˙runnar, einkum var­andi getu hennar til endurnřjunar og nřtingar af hßlfu mannsins. Franska stjˇrnarskrßin kve­ur ß um fortakslausan rÚtt sÚrhvers manns til a­ „lifa Ý heilsusamlegu umhverfi ■ar sem rÝkir jafnvŠgi“. ═ Frakklandi er jafnframt teki­ fram, a­ hverjum manni beri a­ stu­la a­ ■vÝ a­ bŠta ˙r ska­a, sem hann veldur umhverfinu.

SÝ­ara ßkvŠ­i­ (35. gr. Upplřsingar um umhverfi og mßlsa­ild) hljˇ­ar svo:

„Stjˇrnv÷ldum ber a­ upplřsa almenning um ßstand umhverfis og nßtt˙ru og ßhrif framkvŠmda ■ar ß. Stjˇrnv÷ld og a­rir skulu upplřsa um a­ste­jandi nßtt˙ruvß, svo sem umhverfismengun.

Me­ l÷gum skal tryggja almenningi a­gang a­ undirb˙ningi ßkvar­ana sem hafa ßhrif ß umhverfi og nßtt˙ru, svo og heimild til a­ leita til hlutlausra ˙rskur­ara­ila.

Vi­ t÷ku ßkvar­ana um nßtt˙ru ═slands og umhverfi skulu stjˇrnv÷ld byggja ß meginreglum umhverfisrÚttar.“

Ůessu ßkvŠ­i er m.a. Štla­ a­ gera almenningi og hagsmunasamt÷kum kleift a­ leita til dˇmstˇla var­andi ßkvar­anir stjˇrnvalda, sem ßhrif hafa ß umhverfi og nßtt˙ru. ┴kvŠ­inu er Štla­ a­ gir­a fyrir, a­ slÝkum mßlum ver­i vÝsa­ frß dˇmi ß grundvelli skorts ß l÷gmŠtum hagsmunum.

 

DV, 8. j˙nÝ 2012.


Til baka