Hnpin Evrpa

Menn greinir um efnahagsvandann Evrpu og einnig Bandarkjunum. Sumir telja, a hagfrin hafi brugizt sem frigrein og leiarvsir. g er ru mli, tt rkjandi hagfri arfnist mislegra endurbta. g tel greininginn um efnahagsvandann snast um stjrnml, ekki hagfri. Hr eru rkin. Byrjum vestan hafs. Roosevelt Bandarkjaforseti og Bandarkjaing brugust a v leyti skynsamlega vi kreppunni miklu 1929-39, a n lg voru sett til a koma bndum banka, banna eim a braska me innstur sparifjreigenda og innleia jafnframt innstutryggingar. Hugsunin, sem bj a baki lagasetningunni, snerist rum ri um neytendavernd. Nausyn bar til a draga r httuskni bankanna og vernda viskiptavini eirra fyrir elislgri httu rekstri banka, sem rstafa innlnum sparifjreigenda til skamms tma til lnveitinga til langs tma. essi lggjf tkst svo vel, a allt var a heita m me kyrrum kjrum bandarsku efnahagslfi meira en hlfa ld. Eftir a fru fjrmlakreppur aftur a gera vart vi sig. ri 2007 upphfst vestan hafs kreppa, sem ni hmarki me roti Lehman Brothers bankans september 2008 og enn sr ekki fyrir endann . etta var langstrsta gjaldrot Bandarkjunum fyrr og sar, og verur lengi deilt um, hvort bandarsk stjrnvld hafi gert rtt a lta undir hfu leggjast a afstra rotinu, sem rengdi til muna agang banka a lausaf vegna verrandi trausts milli fjrmlastofnana.  Hver var undirrt kreppunnar 2007? Nrtkasta svari er, a sagan gleymdist. Bandarkjaing afnam kreppulgin fr fjra ratugnum fngum eftir 1980. Bnkunum var aftur heimilt skv. lgum a braska me innstur sparifjreigenda, n ess a hrfla vri vi innstutryggingum. Af essu leiddi hf bnkunum, glrulausar lnveitingar n tryggra vea og alls kyns brask. Bankamenn tldu sig ekki hafa neitt a ttast, ar e rki st bak vi bankana gegnum innstutryggingakerfi. Auk ess tldu sumir bankarnir sig vera strri en svo, a hgt vri a lta komast rot. Margir telja, a bankarnir hafi beinlnis veri rndir innan fr. Kannast nokkur vi a? Vi etta btist, a Bandarkjastjrn og rum lrist eftir kreppuna 1929-39 a stga mist bensngjfina ea bremsuna til a draga r ldugangi efnahagslfinu. Ekki szt ess vegna hafa hagsveiflur veri miklu mildari eftir a kreppunni miklu lauk. Brezki hagfringurinn John Maynard Keynes birti 1936 lykilverk, sem lagi grunninn a jhagfri ntmans. Hann leiddi mnnum fyrir sjnir, a hgt er a koma veg fyrir kreppu me v a rva efnahagslfi mist me peningaprentun, auknum tgjldum rkissjs ea lkkun skatta. essum ekktu rum beitti Bandarkjastjrn eftir fall Lehman Brothers og kom me v mti veg fyrir nja heimskreppu. Selabanki Bandarkjanna hefur t.d. lkka vexti niur nstum ekki neitt og kemst ekki near. Sumir telja, a rkistgjld hafi ekki veri aukin ng, og annig standi , a efnahagslfi hefur ekki rtt r ktnum. Plitsk andstaa vi lagahmlur gegn bankabraski var kveikjan a bankakreppunni Bandarkjunum 2007. Plitsk andstaa gegn auknum tgjldum rkisins jafnvel kreppu hefur ori til ess, a batinn hefur veri hgari en hann urfti a vera. Vandinn er v plitskur fr mnum bjardyrum s, ekki efnahagslegur. Vandi Evrpu n er flknari en vandi Bandarkjanna. sland, rland og Spnn komust krggur vegna ess, a bankarnir slepptu fram af sr beizlinu me leyfi og sumpart beinlnis fyrir tilstilli stjrnvalda. Grikkland komst krggur af annarri stu. Grska rki stofnai til skulda, sem a rur ekki vi a velta undan sr, hva endurgreia. Vandi landanna fjgurra a sammerkt, a erlendir bankar lnuu Grikklandi of fjr a v er virist trausti ess, a ESB sti a baki Grikklands og erlendir bankar lnuu slenzkum (og einnig rskum og spnskum) bnkum me lku lagi of fjr e.t.v. a einhverju leyti eirri tr, a rki (ea rki og ESB) sti a baki bnkunum. Hvort tveggja reyndist vera tlsn. S stareynd, a Grikkland, rland og Spnn eru evrulnd og sland ekki er aukaatrii essu vifangi. Hvorki slenzkir bankar n grska rki gtu stai skil skuldum snum, en rskir og spnskir bankar reyna me erfiismunum a standa skilum me hjlp tilneyddra skattgreienda, ESB og annarra. Vandi evrulandanna riggja er ekki eim einum a kenna. Evrulndin heild, einkum zkaland og Frakkland, bera hluta byrgarinnar og auvita bankarnir ljsi ffldjarfrar framgngu eirra. jverjum og Frkkum bar a hafa forustu um nnara samstarf rkisfjrmlum til a tryggja, a einstk evrurki eins og Grikkland gtu ekki gengi of langt kostna annarra. eim bar einnig a tryggja nnara samstarf bankamlum til a tryggja, a bankar einstkum evrurkjum eins og rlandi og Spni gtu ekki gengi of langt. Hvort tveggja brst. N rur , a evrulndin komi sr saman um innvii, ar meal samevrpskt fjrmlaeftirlit, til a draga r lkum ess, a sorgarsaga sustu missera endurtaki sig. En a er ekki ng. Bravandinn kallar einnig brna lausn. ar vera jverjar og Frakkar samt rum a axla byrg og ganga fram fyrir skjldu, tt brattann s a skja. Radek Sikorski utanrkisrherra Pllands orai essa hugun skrt Berln fyrir nokkru. Hann sagi: „g ttast vald jverja minna en g ttast agerarleysi eirra.“ Evrpa arf a bretta upp ermarnar.

DV, 15. jn 2012.


Til baka