Hringar breia r sr

Frjls markasbskapur er til margra hluta nytsamlegur eins og reynslan snir. Markasfrelsi sprettur ekki af sjlfu sr heldur arf almannavaldi a vaka yfir v ef vel a vera. Til ess hfum vi samkeppniseftirlit sem er tla a tryggja a markaurinn s arfur jnn almennings frekar en harur hsbndi. Bandarkin, ESB og einstk Evrpulnd hvert fyrir sig hafa komi sr upp skilvirku samkeppniseftirliti sem skirrist ekki vi a skipta strfyrirtkjum og hringum upp smrri og hagfelldari einingar til a halda fkeppni og okri skefjum til hagsbta fyrir almenning. Nrri samkeppnislggjf mefram inngngu slands Evrpska efnahagssvi (EES) 1994 var me essu mti tla a rva samkeppni og efla almannahag.

slendingar standa enn langt a baki grannjanna samkeppnismlum. Landlg fkeppni og mefylgjandi okur mrgum svium vitna um vandann. Um alla Amerku og Evrpu, jafnvel nyrztu byggum Noregs, urfa innlendir bankar a keppa vi erlenda banka. Svo er ekki slandi. etta er hfuskringin hum vxtum hr heima og miklum vaxtamun, .e. miklum mun tlnsvaxta og innlnsvaxta. etta skrir einnig a hluta hvers vegna bnkum helzt uppi a varpa allri httu vegna verblgu yfir lntakendur gegnum vertryggingu frekar en a deila httunni me lntakendum. Og etta skrir einnig hvers vegna sumir slenzkir eftirlaunaegar sitja enn uppi me eftirstvar af nmslnum skuranna og hvers vegna margt ungt flk hefur n ekki lengur efni a kaupa sr b.

Eignarhald bnkum slandi jafngildir reyndinni leyfi til a prenta peninga me v a rja valda viskiptavini inn a skinni og yrma rum me afskriftum. Valdi til a gera upp milli viskiptavina er vandmefari. essu valdi vildu stjrnmlamenn ekki sleppa egar einkaving bankanna var ekki lengur umflin. Snski bankinn Skandinaviska Enskilda Banken var kominn fremsta hlunn me a kaupa randi hlut (rijung) Landsbankanum 1998 en af v var ekki ar e brnt var tali a „Landsbankinn kmist hendur manna sem Sjlfstisflokkurinn hefi a.m.k. talsamband vi“, eins og Styrmir Gunnarsson ritstjri Morgunblasins lsti svo eftirminnilega bkinni Forstisrherrar slands: Rherrar slands og forstisrherrar 100 r (2004, bls. 467). Fr hruni hefur fkeppni gerzt bankamarkai ar e flestir sparisjirnir eru horfnir.

Lku mli gegnir um oluviskipti sem rf fyrirtki hafa skipt milli sn fr fyrstu t n ess a erlendum keppinautum vri hleypt inn markainn. Plitkin var lengi vel allsrandi olubransanum ekki sur en bnkunum og var. Sjlfstismenn fru heldur t a ta en a kaupa bensn af Esso, oluflagi Framsknar. a flag var uppvst um lgbrot 1950-1960 sem leiddu til dma yfir nokkrum viringarmnnum ess. rj oluflg voru sar fundin sek um lglegt samr 1993-2001. a sem hafi breytzt var a aild slands a EES leyfi ekki lengur gamla samri, en oluflgin hldu samt uppteknum htti, .e. brutu lg, allan ann tma sem au strfuu frjlsum markai fr 1993 ar til almannavaldi greip taumana. krum hendur forstjrum oluflaganna var vsa fr dmi, en flgin voru dmd til a greia har sektir sem er eins og a sekta hringveginn fyrir of hraan akstur. Hstirttur stafesti sk oluflaganna endanlega me dmi 2016 eftir 15 ra ref. Dmsskjl vitna um a samr oluflaganna olli flkinu landinu miklu tjni. N fyrst hillir undir erlenda samkeppni vi innlenda oluverzlun egar Costco kemur til slands innan skamms.

Fkeppni byggingamarkai virist hafa gerzt m.a. me v a strir verktakar hafa rutt minni verktkum til hliar lkt og margur kaupmaurinn horninu hefur urft a vkja fyrir strmrkuum. Strir verktakar geta leyft sr a byggja bir fyrir t.d. 20 mkr. og selja r 60 mkr. eftir v lgmli a fkeppni, .e. skortur samkeppni, gerir eim kleift a knja sluver ba upp r elilegu samhengi vi byggingarkostna og keyra hagna sinn annig upp r llu valdi lkt og bankarnir geru fyrir hrun og gera enn. etta hefur ekki gerzt matvrumarkai; ar hafa strverzlanir vert mti stula a lkkun vruvers.

Vi btist fkeppni leigumarkai sem er ntt fyrirbri eins og nyri „leigurisi“ vitnar um; ori hefur ekki enn veri skr Orabk Hsklans. Fyrst leystu bankarnir til sn rjr hseignir dag a jafnai mrg r eftir hrun og gerust annig smm saman eigendur mikils fjlda ba sem eir seldu san fasteignafyrirtkjum me magnafsltti. arna liggur hluti skringarinnar v a n eru leigurisar ornir svo mikils randi leigumarkai a fjldi flks hefur hvorki efni a kaupa sr b n greia uppsetta hsaleigu. Samkeppniseftirliti segist vera a athuga mli.

Lausaganga feraflks leggst sveif me leigurisunum me v a rsta hsaleigu upp hstu hir.

Frttablai, 27. aprl 2017.


Til baka