Minning Jóns forseta

Á ţessum degi var fćđingar Jóns Sigurđssonar forseta fyrst minnzt opinberlega 1907. Ţađ ár kom til landsins Jón forseti, fegursta og stćrsta fiskiskip, sem Íslendingar höfđu ţá eignazt, en Thor Jensen og félagar hans í Alliance létu smíđa skipiđ á Englandi og héldu ţví úti til ţorskveiđa og létu salta fiskinn um borđ. Eftir ţađ héldu íţróttasamtök upp á afmćlisdag Jóns.
   
Fyrst var haldinn almennur ţjóđminningardagur á aldarafmćli Jóns Sigurđssonar 1911, og var Háskóli Íslands ţá settur í fyrsta sinn. Veđriđ var gott ţennan dag, glatt sólskin og hćgur blćr af hafi. Hátíđin hófst ađ morgni á Sal Menntaskólans í Reykjavík. Rektor Menntaskólans, Steingrímur Thorsteinsson, skáldiđ, minntist ţess, ađ Salur skólans var ţingsalur alla alţingistíđ Jóns Sigurđssonar, og var sungiđ kvćđi eftir Steingrím. Kennarar og lćrisveinar Menntaskólans fćrđu skólanum ađ gjöf málverk Ţórarins B. Ţorlákssonar af Jóni, og hangir ţađ enn á sínum stađ á Sal. Iđnsýning var opnuđ í tilefni dagsins, og var ţar sýndur heimilisiđnađur, smíđagripir og fleira.

Setning Háskólans hófst á hádegi í Alţingishúsinu. Klemens Jónsson landritari og Björn M. Ólsen, fyrsti rektor Háskólans, fluttu rćđur, og var sungiđ Háskólaljóđ Ţorsteins Gíslasonar ritstjóra viđ lag Björns Kristjánssonar skósmiđs, alţingismanns, bankastjóra Landsbankans, söngfrćđings og síđar ráđherra; um hann segir í Alţingismannatali: „Hafđi síđan sérstök eftirlaun ćvilangt.“ Síđan fór fjölmenn skrúđganga frá ţinghúsinu ađ leiđi Jóns í Hólavallarkirkjugarđinum viđ Suđurgötu, og var ţar leikiđ lag Sveinbjörns Sveinbjörnssonar viđ lofsöng séra Matthíasar frá 1874, Ó guđ vors lands. (Viđ fullveldistökuna 1918 var lagiđ leikiđ sem ţjóđsöngur Íslendinga og ć síđan.) Skírnir, tímarit Hins íslenzka bókmenntafélags, kom út tvíefldur á afmćlisdaginn, helgađur ćvi og starfi Jóns. Á fćđingarstađ Jóns á Hrafnseyri viđ Arnarfjörđ var sungiđ Minningarljóđ Hannesar Hafstein viđ lag Sigfúsar Einarssonar. Í september 1911 var afhjúpađur minnisvarđi Jóns forseta fyrir framan stjórnarráđiđ eftir Einar Jónsson, og var varđinn síđan fluttur á Austurvöll 1931 og hefur stađiđ ţar síđan. Frá stofnun lýđveldisins á Ţingvöllum 17. júní 1944 hefur ţessi dagur veriđ ţjóđhátíđardagur Íslendinga.

Í formála ađ úrvali úr rćđum og ritgerđum Jóns forseta 1944 segir Vilhjálmur Ţ. Gíslason síđar útvarpsstjóri: „Jón Sigurđsson var mestan hluta ćvi sinnar kröfuharđur andófsmađur. Hann sagđi eitt sinn sjálfur, ađ hann ćtti bezt heima „á oppositionsbekknum“ ... Hann var óbilandi „agitator“. Um ţađ eru bréf hans bezt vitni. Og merkasta einkenni bréfa hans er einmitt áróđurinn og fortölurnar, hinar látlausu brýningar og nudd. Bréf hans virđast flest vera hripuđ í flýti. Ţau eru oftast nćr formlaus, ađ jafnađi ekki skemmtileg út af fyrir sig. ... Ritgerđir hans eru mjög merkilegar. Ţćr eru vandađar og fullar af fróđleik og af skarpri skynsemi, skrifađar af skynsemi og fyrir skynsemi, en mjög sjaldan fyrir tilfinningarnar, og var ţađ ađ vísu alveg í samrćmi viđ alla stjórnmála- og lífsskođun Jóns Sigurđssonar.“
    Merkustu ritgerđir Jóns fjölluđu um verzlunarfrelsi og framfarir í menntamálum. Ţćr höfđu örvandi áhrif í dreifđu fásinni sveitanna. Upplag Nýrra félagsrita, sem Jón hélt úti 1841-73 og birti ţar ritgerđir sínar, var um 400 seld eintök. Félagsmönnum Bókmenntafélagsins, ţar sem Jón var forseti Hafnardeildarinnar frá 1851 til dauđadags, fjölgađi úr tćpum 200 í tćp 800 í forsetatíđ hans.

Ritsmíđar Jóns voru einn lykillinn ađ lýđhylli hans. Rómađir mannkostir hans lögđust auk annars á sömu sveif. Lúđvík Kristjánsson rithöfundur hefur kortlagt fyrirgreiđslu Jóns í Kaupmannahöfn viđ mikinn fjölda fólks úr öllum sveitum landsins. Til eru sex ţúsund sendibréf til Jóns frá 870 bréfriturum. Mörg bréfanna eru frá bláókunnugu fólki, sem biđur Jón ađ hjálpa sér viđ ađ kaupa plóg eđa sjal eđa brjóstnál eđa eyrnalokka eđa öngla eđa koma úri í viđgerđ eđa ćttingja á spítala og ţannig áfram ţindarlaust eins og Lúđvík Kristjánsson rekur í bók sinni Á slóđum Jóns Sigurđssonar (1961). Til ţessara snúninga virđist Jón hafa variđ ómćldum tíma án ţess ađ telja ţađ eftir sér. Vilhjálmur Ţ. Gíslason segir: „Hann var safnari og grúskari á ţjóđlegan fróđleik. ... Hefur ţađ sennilega einmitt átt mikinn ţátt í ţví, hversu vel hann var viđ alţýđuskap á ýmsa lund og átti ítök út um allar sveitir, ţó ađ annars vćri hann greinilegur fyrirmađur.“ Jón og Ingibjörg kona hans bjuggu alla tíđ viđ óviss kjör. „Ég er vanur fátćkt,“ skrifar hann 1874. Séra Matthías Jochumsson, ritstjóri Ţjóđólfs, lýkur frásögn sinni um andlát Jóns Sigurđssonar 1879 og útför hans og Ingibjargar 1880 međ ţessum orđum: “Grát ţú, fósturjörđ, ţinn mikla son, en vert ţú vonglöđ, ţú ólst hann sjálf og áttir!” Viđ útförina var sungin sorgarkantata eftir Ólöfu Finsen landshöfđingjafrú viđ texta séra Matthíasar.

Fréttablađiđ, 17. júní 2010.


Til baka