KarelÝa

╔g gleymi henni aldrei, fer­inni aftur heim. Lestin snigla­ist Ý vesturßtt. Ůegar h˙n nßlga­ist landamŠrin, fleyg­i bandarÝskur fer­ama­ur h˙funni sinni hßtt upp Ý lofti­ eins og Ý ge­shrŠringu og hrˇpa­i: Sjßi­ ■i­ muninn? Sjßi­ ■i­ křrnar? Hann tˇk eftir ■vÝ eins og vi­ hin, a­ beljurnar voru grindhora­ar og vansŠlar a­ sjß austan megin vi­ gaddavÝrinn, en Ý gˇ­um holdum og eftir ■vÝ sŠllegar vestan megin. Anna­ var eftir ■essu. Ůetta voru landamŠri Finnlands og R˙sslands. ┴ri­ var 1982.

┴ lei­inni heim frß LenÝngrad til Helsinki h÷f­um vi­ stanza­ Ý Viborg, sem var fram a­ sÝ­ari heimsstyrj÷ldinni menningarh÷fu­borg Finnlands og nŠststŠrsta borg landsins me­ 80.000 Ýb˙a. Borgin hÚt ■ß Viipuri og var n˙ ekki nema svipur hjß sjˇn r÷skum 40 ßrum sÝ­ar. Ni­urnÝ­slan virtist alger. Puri e­a pori ■ř­ir borg e­a kastali ß finnsku, sbr. t.d. indversku borgaheitin Jaipur og Udaipur.

VetrarstrÝ­inu milli Finna og R˙ssa 1939-1940 lauk svo, a­ R˙ssar l÷g­u undir sig obbann af KarelÝu vi­ landamŠri R˙sslands. Hertekna svŠ­i­ nam 11% af flatarmßli Finnlands, ■ar ß me­al Viborg, og 30% af atvinnutŠkjum landsins. Finnar hÚldu a­eins litlum hluta KarelÝu eftir sÝn megin nřrra landamŠra. S˙ skipan hefur haldizt ˇbreytt Š sÝ­an. Finnar neyddust til a­ grei­a R˙ssum himinhßar strÝ­sska­abŠtur – fyrir a­ berjast gegn innrßs R˙ssa.

Ătla mŠtti, a­ R˙ssar hef­u eftir 1991 sÚ­ ßstŠ­u til a­ sn˙a vi­ ni­urnÝ­slunni Ý KarelÝu af v÷ldum stjˇrnar komm˙nista. En ■a­ var­ ekki, ÷­ru nŠr. Vinir mÝnir tveir, Emil Ems og Per Magnus Wijkman, fv. hagfrŠ­ingar hjß EFTA Ý Genf, fˇru fyrir nokkru um KarelÝu og birtu ß vefnum myndskreytta frßs÷gn af fer­ sinni. Myndir ■eirra og s÷gur vitna um seigdrepandi vanhir­u og eymd. Fˇlki­ Ý KarelÝu veit allt um umskiptin, sem ßtt hafa sÚr sta­ Ý Eystrasaltsl÷ndunum, sÝ­an ■au losnu­u undan oki SovÚtstjˇrnarinnar fyrir aldarfjˇr­ungi. ═ ■eim hildarleik unnu ═slendingar sjaldgŠft afrek ß vettvangi heimsmßlanna, ■egar Jˇn Baldvin Hannibalsson utanrÝkisrß­herra gekk fram fyrir skj÷ldu ß ÷gurstundu, fyrstur manna ˙r hˇpi utanrÝkisrß­herra Natˇ-rÝkja. Hann ■or­i.

Umskiptin vi­ Eystrasalt voru pˇlitÝsk ekki sÝ­ur en efnahagsleg. Ůau fˇlu Ý sÚr a­ild a­ ESB me­ uppt÷ku evrunnar og ÷llu saman svo fljˇtt sem ver­a mßtti ßsamt a­ild a­ Natˇ 2004. H÷fu­borgirnar Tallinn, RÝga og VilnÝus hafa n˙ yfirbrag­ st÷ndugra borga lÝkt og Moskva og PÚtursborg, en ■ar strandar hli­stŠ­an. Munurinn ß borg og sveit Ý Eystrasaltsl÷ndunum er minni en Ý R˙sslandi. Miklu hŠrra hlutfall mannfj÷ldans Ý Eistlandi, Lettlandi og Lithßen břr Ý h÷fu­borgum landanna en nemur hlutdeild Moskvu og PÚtursborgar Ý heildarmannfj÷lda R˙sslands, enda er R˙ssland risavaxi­. LŠkkun olÝuver­s um nŠstum helming frß Ý fyrra er b˙hnykkur vi­ Eystrasalt, ■ar e­ innflutt eldsneyti og ÷nnur innflutt vara og ■jˇnusta kostar n˙ miklu minna ■ar en ß­ur, en h˙n er ßfall fyrir R˙ssa. Kaupmßttur ■jˇ­artekna ß mann Ý Eystrasaltsl÷ndunum ■rem er n˙ kominn langt upp fyrir R˙ssland.

Fˇlki­ Ý KarelÝu hlřtur a­ spyrja sig: Hvers vegna megum vi­ ekki losna lÝka? P˙tÝn forseti R˙sslands og hans menn skilja ■etta. Ůeir skekja vopn sÝn, hafa Ý hˇtunum vi­ Eystrasaltsl÷ndin og Danm÷rku og saka Finna a­ tilhŠfulausu um a­ rß­gera kr÷fur um endurheimt KarelÝu.

Um mi­jan marz var haldinn fundur evrˇpskra ■jˇ­ernissinna Ý PÚtursborg, ß­ur LenÝngrad, og sßtu hann fulltr˙ar frß m÷rgum Evrˇpul÷ndum. Nick Griffin, fv. forma­ur Brezka ■jˇ­arflokksins, rifja­i ■a­ upp Ý rŠ­u sinni, a­ Evrˇpu■jˇ­irnar – Bretar, Frakkar, Hollendingar, Port˙galar, Spßnverjar, Ůjˇ­verjar – hef­u skipzt ß um a­ veita ßlfunni forustu. Og n˙ er r÷­in komin a­ R˙ssum, sag­i hann og uppskar fagna­arlŠti vi­staddra. Ekki er vita­, hvort Ýslenzkir fulltr˙ar sßtu fundinn. Miki­ hlřtur ■ß suma a­ hafa langa­ til a­ fß a­ vera ■ar. „╔g sty­ tvo forseta: P˙tÝn og Ëlaf Ragnar GrÝmsson,“ sag­i Gu­ni ┴g˙stsson, forma­ur Or­unefndar, Ý ˙tvarpi 14. nˇvember s.l.

Vladimir P˙tÝn forseti Štlar a­ halda mikla hersřningu ß Rau­a torginu Ý Moskvu 9. maÝ n.k. lÝkt og ß­ur ß ■essum degi til a­ fagna 70 ßra afmŠli sigurs R˙ssa og bandamanna ß nasistum Ý sÝ­ari heimsstyrj÷ldinni.  Lei­togar Nor­urlanda og annarra Vestur-Evrˇpulanda auk Eystrasaltslandanna, BandarÝkjanna og Kanada hafa af■akka­ bo­i­ til a­ votta and˙­ sÝna ß framfer­i R˙ssa Ý ┌kraÝnu og vÝ­ar. R˙ssneska frÚttastofan Tass hermir, a­ forseti ═slands hafi ■egi­ bo­i­ til Moskvu 9. maÝ ßsamt lei­togum Indlands, KÝna, Nor­ur-Kˇreu, SerbÝu, Svartfjallalands, Ungverjalands, VÝetnams og nokkurra annarra landa.  

FrÚttabla­i­, 16. aprÝl 2015.


Til baka