Kleyfhuga kjˇsendur?

Ůa­ sjˇnarmi­ hefur heyrzt Ý umrŠ­um um stjˇrnarskrßrmßli­ a­ ekki beri rÝka nau­syn til a­ taka mark ß kjˇsendum ■ar e­ ■eim sÚ tamt a­ skipta um sko­un. Ůetta sjˇnarmi­ vitnar ekki um mikla vir­ingu fyrir lř­rŠ­i. Ůa­ er ˇfrßvÝkjanleg leikregla lř­rŠ­isins a­ kosninga˙rslit skulu standa. ┌rslitum kosninga ver­ur ekki undir nokkrum kringumstŠ­um breytt eftir ß. Aldrei. VŠri veitt fŠri ß a­ hunza ˙rslit kosninga eftir hentugleikum og bÝ­a heldur ˙rslita nŠstu kosninga Ý von um ÷nnur ˙rslit vŠri ■a­ ßvÝsun ß heimild handa stjˇrnmßlam÷nnum til a­ endurtaka kosningar eins oft og ■eim sřnist ■anga­ til ˙rslit fßst sem ■eir geta sŠtt sig vi­. SlÝkt hßttalag ß ekkert skylt vi­ lř­rŠ­i.

 Menn hafa velt ■vÝ fyrir sÚr hvernig ■a­ gat gerzt a­ 67% kjˇsenda lřstu stu­ningi vi­ nřja stjˇrnarskrß Ý oktˇber 2012 og 51% kjˇsenda greiddu SjßlfstŠ­isflokki og Framsˇkn, andstŠ­ingum stjˇrnarskrßrinnar, atkvŠ­i sitt hßlfu ßri sÝ­ar Ý aprÝl 2013. Hvers vegna? Eru kjˇsendur kleyfhugar? Sveimhugar? FÝfl?

Svari­ er nei, svo ■arf alls ekki a­ vera. Kosninga˙rslitin 2012 og 2013 eiga sÚr e­lilegar skřringar. Sko­um mßli­.

 

Nřleg grein fÚlagsvÝsinda er kennd vi­ maura■˙fu e­a sameiginlega vizku (e. collective intelligence). Lykilhugmyndin er a­ „stˇrir hˇpar b˙a yfir innsŠi og viti sem einstaklingarnir innan hˇpanna eru sÚr ekki me­vita­ir um“ svo vitna­ sÚ Ý vefsetur Maura■˙funnar, samtaka einstaklinga sem skipul÷g­u ■jˇ­fundinn 2009, undanfara ■jˇ­fundarins sem Al■ingi kalla­i saman 2010 til a­ leggja grunninn a­ endursko­un stjˇrnarskrßrinnar frß 1944.

FÚlagsvÝsindamenn sem hafa rannsaka­ fyrirbŠri­ hafa gert merkilegar uppg÷tvanir. Ein ■eirra er s˙ a­ kjˇsendur hugsa og heg­a sÚr ÷­ruvÝsi Ý kj÷rklefanum Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slum en Ý ■ingkosningum. ═ ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slum eins og ■eirri sem haldin var um nřju stjˇrnarskrßna 2012 halda stjˇrnmßlaflokkar sig Ý fjarlŠg­ og lßta kjˇsendur Ý fri­i. Hver kjˇsandi fer ■vÝ ß kj÷rsta­ ß eigin forsendum og grei­ir atkvŠ­i sem samfÚlags■egn til a­ efla hag sinn, afkomenda sinna og samfÚlagsins alls. Um al■ingiskosningar gegnir ÷­ru mßli. Ůar lßta stjˇrnmßlaflokkar kjˇsendur ekki Ý fri­i heldur ausa fÚ Ý ßrˇ­ur og smala kjˇsendum ß kj÷rsta­. Margir kjˇsendur fara ■vÝ ekki ß kj÷rsta­ ß eigin forsendum heldur ß forsendum stjˇrnmßlaflokkanna og grei­a atkvŠ­i sem flokksmenn e­a fÚlagsmenn frekar en sem ˇbundnir samfÚlags■egnar. SÚ ■essari kenningu beitt ß kosninga˙rslitin 2012 og 2013 ■urfa ■au ekki a­ koma neinum ß ˇvart.

Af ■essu mß rß­a kostina sem felast Ý auknu vŠgi ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slna eins og nřja stjˇrnarskrßin mŠlir fyrir um. Ůjˇ­aratkvŠ­agrei­slur eru lÝklegri en ■ingkosningar til a­ fß a­ vera Ý fri­i fyrir ßgangi stjˇrnmßlaflokka og til a­ efla almannahag frekar en einstaka flokka. HÚr er h˙n lifandi komin skřringin ß ■vÝ hvers vegna ■jˇ­fundir skila jafnan gˇ­um ßrangri. Ůjˇ­fundirnir hÚr heima 2009 og 2010 fˇru Ý alla sta­i vel fram. Ůar ger­ust engin hneyksli, ■ar ur­u engin upphlaup. Sama ß vi­ um Stjˇrnlagarß­ sem sat a­ st÷rfum Ý fjˇra mßnu­i 2011, engin upphlaup ■ar heldur sßtt og samlyndi og frßbŠr ßrangur sem yfirgnŠfandi hluti kjˇsenda lag­i blessun sÝna yfir ßri­ eftir. Beri­ ■etta saman vi­ Al■ingi ■ar sem hver h÷ndin er uppi ß mˇti annarri eins og Ý KÝev. HÚr skilur milli feigs og ˇfeigs. Af ■essum andstŠ­um mß rß­a kosti ■ess a­ vÝsa mßlum eftir ■vÝ sem vi­ ß frß Al■ingi Ý ■jˇ­aratkvŠ­i. Vi­ bŠtist a­ sÚrhagsmunahˇpar hafa jafnan meiri ßhrif ß ˙rslit ■ingkosninga Ý gegnum stjˇrnmßlaflokka en ß ˙rslit ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slna. A­rar skřringar ß ˙rslitum kosninganna 2012 og 2013 mß einnig nefna til s÷gunnar. Ůjˇ­aratkvŠ­agrei­slan 2012 snerist um eitt mßl, nřju stjˇrnarskrßna. Kjˇsendum bau­st ekki anna­ en a­ taka afst÷­u me­ henni e­a ß mˇti henni og nokkrum helztu ßkvŠ­um hennar, m.a. um jafnt vŠgi atkvŠ­a, au­lindir Ý ■jˇ­areigu og beint lř­rŠ­i. ═ ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu hafa allir kjˇsendur sama atkvŠ­isrÚtt, ÷ll atkvŠ­i vega jafnt. Al■ingiskosningarnar 2013 snerust um fj÷lm÷rg mßl. Frambjˇ­endur g÷mlu flokkanna sem h÷f­u kl˙­ra­ nřju stjˇrnarskrßnni Ý me­f÷rum ■ingsins leiddu tali­ frß henni. Mßli­ sem reyndist vega ■yngst var lofor­ fv. formanns Framsˇknar um stˇrfellda skuldani­urfellingu handa fˇlki sem ˇtta­ist a­ missa heimili sÝn og skyldu erlendir hrŠgammasjˇ­ir fß a­ borga br˙sann. ┌t ß ■etta lofor­ fÚkk Framsˇkn 24% atkvŠ­a og 30% ■ingsŠta, tveim ■ingsŠtum umfram ■a­ sem kj÷rfylgi­ sag­i til um. Lofor­i­ var vitaskuld ekki efnt nema a­ litlu leyti. Me­ lÝku lagi segist Donald Trump, forsetaframbjˇ­andi rep˙blikana, Štla a­ reisa vegg milli BandarÝkjanna og MexÝkˇ og lßta MexÝkˇ borga br˙sann. Margir bandarÝskir kjˇsendur vir­ast tr˙a honum.

FrÚttabla­i­, 6. oktˇber 2016.


Til baka