Hver baš um kollsteypu?

Vinur minn einn var ekki alls fyrir löngu oršašur viš skipun ķ nefnd į vegum Alžingis. Sem vęri varla ķ frįsögur fęrandi nema fyrir žį sök aš hann fékk ķ mišjum klķšum neyšarkall frį vinveittum žingmanni sem spurši hvort rétt vęri aš vinurinn hefši hvatt til vopnašrar byltingar. Vopnašrar byltingar? Nei, žvķ var fljótsvaraš. Sį sem spurši hafši oršiš žess var aš tilnefningu vinarins ķ nefndina kynni aš vera andmęlt eša hafnaš į žessari upplognu byltingarforsendu.

Spurning žingmannsins vitnar um óheilbrigt andrśmsloft į Alžingi. Hverjir ętlušu aš klķna vopnušum byltingarstimpli į saklausan borgara til aš koma ķ veg fyrir aš rödd hans heyršist ķ nefnd į vegum Alžingis? Žaš voru lķklega žeir sem hafa beinlķnis bešiš um byltingu eša réttar sagt: kallaš yfir sig byltingu. Skošum mįliš.

Ég er ekki aš skipta um umręšuefni žótt ég segi žetta nęst: Žaš er ekki tilviljun aš veršbólgumarkmiš sešlabanka um allan heim er ekki nśll heldur yfirleitt 2% til 3% į įri. Hófleg veršbólga er jafnan heppilegri en engin veršbólga. Žaš stafar af žvķ aš hófleg veršbólga bżr til svigrśm til hóflegra breytinga į launakostnašarhlutföllum į vinnumarkaši. Ef ytri ašstęšur halla į tiltekinn atvinnuveg, žį lękkar raunverulegur kaupkostnašur fyrirtękja žar um 2% til 3% į įri ef śtseld vara og žjónusta viškomandi fyrirtękja hękkar ķ verši um 2% til 3% į įri ķ samręmi viš almennt veršlag mešan launin standa ķ staš. Žannig komast fyrirtękin hjį aš fękka fólki. Launžegar una žvķ žar eš žeim sżnast allir sitja viš sama borš.

Ef veršbólgu vęri ekki til aš dreifa vęri stašan önnur. Žį myndu fyrirtęki žurfa aš bišja launžega um aš sętta sig viš beina launaskeršingu um 2% til 3% til aš komast hjį uppsögnum. Launžegar sętta sig yfirleitt ekki viš beina kauplękkun m.a. af žvķ aš žeir treysta žvķ ekki aš eitt sé lįtiš yfir alla ganga. Žannig getur hófleg veršbólga stillt til frišar į vinnumarkaši. Til žess er leikurinn geršur. Žannig getur mikil veršbólga einnig slitiš sundur frišinn meš žvķ aš raska launahlutföllum um of į žann hįtt aš sumum tekst betur en öšrum aš laga laun sķn aš veršbólgunni eša lyfta žeim umfram veršbólguna.

Hér liggur einnig skżringin į žvķ hvers vegna mörgum žykir žaš vera kostur aš hafa krónuna į floti frekar en bundna viš evruna eša ašra gjaldmišla. Žegar krónan fellur eins og hśn gerši t.d. ķ hruninu, žį rżrnar kaupmįttur allra launžega um sama hlutfall aš öšru jöfnu. Launžegar sitja žį allir viš sama borš ef annaš breytist ekki. Hefši krónan veriš fastnegld viš evruna ķ hruninu hefši žaš reynzt žung žraut aš fį launžega til aš fallast į sambęrilega kjararżrnun meš beinni kauplękkun. Žaš tókst aš vķsu meš herkjum į Ķrlandi eftir 2008 og einnig ķ Lettlandi enda höfšu Lettar žį žegar tekiš upp evruna, en aušvelt var žaš ekki. Atvinnuleysi rauk upp fyrir 20% af mannaflanum og hefur sķšan minnkaš smįm saman ķ 8%.

Nś er žaš samt ekki veršbólga sem viršist lķklegust til aš slķta sundur frišinn į vinnumarkaši hér heima heldur sś stašreynd aš sumir hópar hafa tekiš sér eša žegiš kjarabętur langt umfram ašra. RŚV sagši frį žvķ fyrir nokkru aš bęjarstjórar Kópavogs og Garšabęjar eru betur launašir en borgarstjórinn ķ Tókķó. Vinir žeirra ķ bęjarstjórnunum skammta žeim launin. Kjararįš hefur veitt hįtekjuhópum sem vinna hjį rķkinu miklar kauphękkanir, sumar afturvirkar, og hękkaši t.d. laun žing­­­­manna 2016 um 45% į einu bretti. Žessar įkvaršanir vöktu hörš višbrögš, m.a. af hįlfu verklżšsfélaga og Samtaka atvinnulķfsins. Kjararįš var žį lagt nišur. Jón Žór Ólafsson alžm. og VR hafa kęrt Kjararįš fyrir meintar ólöglegar launahękkanir į ofurlaun.

Vandinn er ekki bundinn viš sjįlftökusveitir stjórnmįlamanna. Mešallaun forstjóra fyrirtękja sem eru skrįš ķ Kauphöllinni voru į bilinu 3-8 mkr. į mįnuši 2017 eša tępar 5 mkr. aš mešaltali. Mešalforstjórinn žiggur mįnašarlaun sem nema 17-földum lįgmarkslaunum. Mįnašarlaun launahęsta forstjórans nema nęrri 30-földum lįgmarkslaunum. Hverjir įkveša žessi laun? Žaš gera forstjórarnir sjįlfir enda sitja žeir margir ķ stjórnum fyrirtękjanna hver hjį öšrum.

Forstjórar rķkisfyrirtękja eru ekki alveg eins stórtękir, en žeir hafa žó žegiš kauphękkanir langt umfram žau 4% sem rķkiš bauš ljósmęšrum. Žęr höfnušu bošinu. Žęr höfnušu tvķskinnungi sem Kennedy Bandarķkjaforseti lżsti vel žegar hann sagši: „Žaš er ekki hęgt aš semja viš menn sem segja: „Mitt tilheyrir mér, žitt skulum viš semja um““.

Gušmundur Gunnarsson rafvirki lżsir vandanum vel ķ grein ķ Stundinni fyrir skömmu undir yfirskriftinni Heiftarlegt uppgjör framundan. Hann vitnar ķ Gušmund J. Gušmundsson, Gvend jaka sem svo var kallašur, en hann sagši: „Ef einhver hópur fer aš vaša upp ķ hękkunum fyrir ofan almennt verkafólk, žį er žetta bśiš. Menn žurfa aš įtta sig į aš žaš veršur aš byggjast į gagnkvęmu jafnręši į milli hópa. Žaš žżšir ekki aš keyra įfram einhverja sérhópa upp yfir ašra. Žį er žetta hruniš og žaš hrynur yfir žį hina sömu.“

Forstjórar og stjórnmįlamenn eiga upptökin aš nśverandi ókyrrš į vinnumarkaši. Žeir hafa kallaš kollsteypu yfir okkur öll.

 

Fréttablašiš, 14. jśnķ 2018.


Til baka