LÝfi­ er sameign

SÚrhver ■jˇ­ ß sameiginlegra hagsmuna a­ gŠta. SÚrhver ■jˇ­ ■arf a­ huga vel a­ landi sÝnu, lÝfi, s÷gu og menningu, og mŠtti hafa langt mßl um ■a­. HÚr Štla Úg a­ lßta mÚr duga a­ huga a­ einum ■Štti mßlsins, sameiginlegum fjßreignum Ýslenzku ■jˇ­arinnar. ŮŠr eru margar og voru enn fleiri ß fyrri tÝ­ ß­ur en alda einkavŠ­ingar rei­ yfir landi­, en ■ß haf­i komm˙nisminn hruni­ me­ brauki og bramli Ý SovÚtrÝkjunum og fylgirÝkjum ■eirra Ý Austur-Evrˇpu um og eftir 1990. R÷kin fyrir einkavŠ­ingu banka og řmissa annarra rÝkisfyrirtŠkja voru ■ß og eru enn břsna sterk, en framkvŠmdin mistˇkst enda var­a­i einkavŠ­ing bankanna veginn a­ hruni ■eirra fßeinum ßrum sÝ­ar. Al■ingi ber h÷fu­ßbyrg­ ß mßlinu og hefur Ý reyndinni gengizt vi­ sekt sinni me­ ■vÝ a­ lßta undir h÷fu­ leggjast a­ framfylgja eigin ßlyktun frß 2013 um a­ lßta rannsaka einkavŠ­ingu bankanna ofan Ý kj÷linn. Sameiginlegar fjßreignir Ýslenzku ■jˇ­arinnar eru annars vegar landi­ og mi­in me­ ÷llum ■eim au­i sem ■ar er a­ finna og hins vegar řmis mannger­ ver­mŠti, t.d. fyrirtŠki og innvi­ir Ý eigu rÝkis og bygg­a og řmis mannvirki (heilbrig­iskerfi­, vegakerfi­ o.s.frv.). Al■ingi hefur yfirleitt ekki haldi­ vel ß ■essum eignum fyrir h÷nd eigandans, fˇlksins Ý landinu. Ůa­ er til marks um hir­uleysi yfirvalda um eigur almennings a­ hvergi Ý opinberum g÷gnum – t.d. ekki ß vefsetri Hagstofu ═slands – er nokkrar upplřsingar a­ finna um ߊtla­ ver­mŠti sameiginlegra fjßreigna ■jˇ­arinnar. Eina opinbera stofnunin sem birt hefur slÝkt mat er Ůjˇ­hagsstofnun undir stjˇrn ١r­ar Fri­jˇnssonar; h˙n var l÷g­ ni­ur. Ůa­ hefur ■vÝ komi­ Ý hlut hagfrŠ­inga utan stjˇrnkerfisins a­ meta eigur ■jˇ­arinnar til fjßr ß eigin ßbyrg­. Indri­i Ůorlßksson hagfrŠ­ingur og fv. rÝkisskattstjˇri metur sjßvarau­lindina svo a­ h˙n gefi af sÚr rentu upp ß 2% til 3% af landsframlei­slu ß hverju ßri eins og Úg lřsti ß ■essum sta­ 12. nˇvember Ý fyrra. Sigur­ur Jˇhannesson hagfrŠ­ingur Ý Hßskˇla ═slands metur orkulindirnar me­ lÝku lagi svo a­ ■Šr geti gefi­ af sÚr rentu sem nemur 1,5% til 2% af landsframlei­slu ß hverju ßri. Vi­ erum ■vÝ a­ tala um au­lindarentu sem nemur samtals 3,5% til 5% af landsframlei­slu ß hverju ßri. SÚu e­lilegir vextir taldir nema 3,5% til 5% ß ßri mß Ý grˇfum drßttum af ■essu rß­a a­ au­lindir ■jˇ­arinnar til sjˇs og lands sÚu jafnvir­i landsframlei­slunnar ß hverju ßri e­a ■vÝ sem nŠst lÝkt og t.d. Ý Kanada. Ůetta er meira en Ý Danm÷rku, Finnlandi og SvÝ■jˇ­ en minna en Ý Noregi.

Landsbankinn og B˙na­arbankinn voru seldir vel tengdum m÷nnum ß undirver­i, ■.e. undir sannvir­i, eins og RÝkisendursko­un lřsti Ý skřrslu sinni um einkavŠ­ingu rÝkisfyrirtŠkja 2001. Ůar segir m.a.: „S˙ s÷lua­fer­ a­ auglřsa rß­andi hlut til s÷lu ß sama tÝma Ý Landsbanka ═slands hf. og B˙na­arbanka ═slands hf. ver­ur a­ teljast ˇheppileg. ═ fyrsta lagi var ekki komin reynsla ß ■essa s÷lua­fer­ og Ý ÷­ru lagi gaf h˙n minni m÷guleika ß a­ koma ß samkeppni milli ßhugasamra kaupenda. Enn fremur vaknar spurning um hvort sß tÝmi sem valinn var til s÷lunnar hafi veri­ heppilegur.”

Sala bankanna Ý hendur vildarvina ß undirver­i var ■ˇ ekki anna­ en r÷krÚtt framhald ˇkeypis afhendingar aflakvˇta til ˙tvegsmanna sem hafa ■akka­ fyrir sig lÝkt og bankarnir ger­u me­ ■vÝ a­ moka fÚ Ý stjˇrnmßlamenn og flokka og fj÷lmi­la svo sem fram kemur Ý skřrslu Rannsˇknarnefndar Al■ingis.

 

 

Umgengnin vi­ orkuna hefur veri­ s÷mu Šttar. Orkuver­ til erlendra kaupenda hefur jafnan veri­ svo lßgt a­ ■vÝ ■urfti a­ halda leyndu fyrir eiganda orkunnar, almenningi. Stjˇrnmßlamenn tˇku sinn toll me­ kosningalofor­um um framkvŠmdir vi­ byggingu orkufrekra i­juvera og veiktu me­ ■vÝ mˇti samningsst÷­u ═slands gagnvart erlendum kaupendum eftir kosningar. Kaupendurnir vissu sem var a­ stjˇrnmßlamenn voru b˙nir a­ lofa framkvŠmdum.
   Orkub˙skapurinn hefur ■vÝ veri­ sama marki brenndur og sjßvar˙tvegurinn og bankabransinn: allt ß undirver­i. Ůannig getur fari­ ■egar menn h÷ndla me­ annarra fÚ. Borgunarmßli­ n˙ – ver­mŠt eign ˙r safni rÝksbanka seld v÷ldum m÷nnum (og frŠndum!) ßn ˙tbo­s langt undir rÚttu ver­i – er angi ß sama mei­i.
   ═ ljˇsi ■essarar s÷gu ■arf a­ sko­a ßstand og horfur annarra eigna almennings svo sem heilbrig­iskerfisins sem rambar n˙ ß barmi hruns vegna langvinnrar vanrŠkslu, RÝkis˙tvarpsins o.fl. sameigna fˇlksins Ý landinu. HvÝ skyldu s÷mu menn og flokkar ekki reyna til ■rautar a­ selja allt fj÷lskyldusilfri­ ß undirver­i?

FrÚttabla­i­, 17. marz 2016.


Til baka