TÝu lŠrdˇmar

Fjßrmßlakreppan ˙ti Ý heimi heldur ßfram a­ dřpka og ˇgnar framlei­slu og atvinnu mikils fj÷lda fˇlks. Ůetta ßtti ekki og ß ekki a­ geta gerzt, ■vÝ a­ rÝkisvaldi­ břr yfir stjˇrntŠkjum, sem eiga a­ duga til a­ vinna bug ß dj˙pri kreppu e­a kŠfa hana Ý fŠ­ingu. ËsŠtti Ý r÷­um stjˇrnmßlamanna Ý BandarÝkjunum og Evrˇpu hefur tafi­ og trufla­ mˇtvŠgisa­ger­ir, en BandarÝkjastjˇrn hefur n˙ rß­izt gegn kreppunni me­ rˇttŠkum inngripum af hßlfu rÝkisins, ˙r ■vÝ a­ einkageirinn liggur sem magnvana af v÷ldum kreppunnar. Evrˇpa, Japan og KÝna hljˇta a­ grÝpa til svipa­ra rß­stafana. Ůetta er enginn ßfellisdˇmur yfir bl÷ndu­um marka­sb˙skap. Almannavaldi­ ■arf stundum a­ hlaupa Ý skar­i­ fyrir einkaframtaki­ og ÷fugt. 

Hva­ getum vi­ lŠrt af kreppunni? Hva­ getum vi­ gert til a­ draga ˙r lÝkum ■ess, a­ sagan endurtaki sig? Mig langar a­ tilgreina tÝu lŠrdˇma.

1.     Vi­ ■urfum lagavernd gegn vafas÷mum lßnveitingum, gegn rßnslßnum, lÝkt og sjßlfsagt ■ykir a­ hafa l÷g gegn skottulŠkningum. Vandinn er sß Ý bß­um dŠmum, a­ lŠknar og bankamenn vita jafnan meira um flˇknar a­ger­ir og flˇkna fjßrmßlagerninga en grunlausir sj˙klingar og lßntakendur og geta misnota­ ■essa slagsÝ­u. L÷g myndu vernda lÝtilmagnann.

2.     MatsfyrirtŠkjum ß ekki a­ haldast upp a­ ■iggja grei­slur af b÷nkum, sem ■au taka til mats. Ůennan augljˇsa hagsmunaßrekstur ■arf a­ gir­a fyrir ßn frekari tafar.

3.     Ů÷rf er ß skilvirkara opinberu fjßrmßlaeftirliti. Ůingi­ Ý Washington ßkva­ 1999 a­ lÚtta af bandarÝskum fjßrmßlamarka­i h÷mlum, sem lag­ar voru ß hann 1933; ■etta var li­ur Ý uppreisn rep˙blikana gegn arfleif­ Roosevelts forseta. N˙ sÚst, a­ sl÷kunin var misrß­in.

4.     EmbŠttismenn og stjˇrnmßlamenn ■urfa a­ kunna a­ lesa hŠttumerkin, ■egar ■au byrja a­ hrannast upp. Tilfinnanlegt var, a­ bankastjˇrn Se­labanka ═slands reyndist ekki vita, a­ gjaldeyrisfor­i se­labanka mß ekki sÝga ni­ur fyrir erlendar skammtÝmaskuldir bankanna. Lßtum vera, a­ stjˇrnmßlamenn flaski ß tŠknilegum atri­um eins og ■essu, en hßtt settum embŠttism÷nnum ß ekki a­ leyfast ■a­; ■ess vegna me­al annars var bankastjˇrnin rekin.

5.     Vi­skiptabankar mega ekki vaxa efnahagslÝfinu og rÝkisvaldinu yfir h÷fu­, ■vÝ a­ ■ß geta hvorki se­labankinn nÚ rÝkissjˇ­ur rŠkt hlutverk sitt sem lßnveitendur til ■rautavara, ■egar bankarnir komast Ý kr÷ggur. ŮvÝ ■arf a­ vanda vel til regluverks og eftirlits ß fjßrmßlamarka­i og stu­la a­ heilbrig­um vexti banka me­ bindiskyldu, skattheimtu og str÷ngum ßlagsprˇfum.

6.     Vi­skiptab÷nkum ß ekki a­ lÝ­ast a­ starfrŠkja Ý ÷­rum l÷ndum ˙tib˙, sem vaxa innlßnstryggingum heima fyrir yfir h÷fu­. Í­ru mßli gegnir um dˇtturfyrirtŠki, ■vÝ a­ innlßn ■ar eru trygg­ Ý ˙tl÷ndum. Rekstur Landsbanka ═slands ß ˙tib˙um erlendis og ■Šr ■ungu skuldbindingar, sem ■essi rekstur lag­i skyndilega og ˇvŠnt ß Ýslenzka skattgrei­endur, kann a­ var­a vi­ hegningarl÷g, en 249. grein ■eirra hljˇ­ar svo: Ef ma­ur, sem fengi­ hefur a­st÷­u til ■ess a­ gera eitthva­, sem annar ma­ur ver­ur bundinn vi­, e­a hefur fjßrrei­ur fyrir a­ra ß hendi, misnotar ■essa a­st÷­u sÝna, ■ß var­ar ■a­ fangelsi allt a­ 2 ßrum, og mß ■yngja refsinguna, ef mj÷g miklar sakir eru, allt a­ 6 ßra fangelsi.

7.     Brřnt er a­ reisa trausta varnarveggi milli bankastarfsemi og stjˇrnmßla. RÝkisbankarekstur ß ═slandi frß fyrstu tÝ­ vitnar um ■essa ■÷rf. Ůess vegna var einkavŠ­ing g÷mlu rÝkisbankanna nau­synleg. Spillt einkavŠ­ing er ekki ßfellisdˇmur yfir einkavŠ­ingu, heldur yfir spillingu.

8.     Nau­syn ber til a­ lßta ■ß, sem keyr­u bankana Ý kaf, sŠta ßbyrg­ a­ l÷gum. A­ minnsta kosti ■arf a­ lei­a sannleikann Ý ljˇs. Hei­ur ═slands er Ý h˙fi. ┴rangursrÝk endurreisn efnahagslÝfsins og trausts milli manna innan lands og ˙t ß vi­ kallar ß undanbrag­alaust uppgj÷r vi­ fortÝ­ina.

9.     R÷kin fyrir almennu a­haldi Ý fjßrmßlum rÝkisins ■urfa Ý bili a­ vÝkja fyrir brřnni ■÷rf ß inngripum rÝkisins, ˙r ■vÝ a­ einkaframtaki­ er lama­.

10. Vi­ skulum ekki hrapa a­ r÷ngum ßlyktunum. ١tt bankar ■urfi n˙ rÝkishjßlp og hafi sumir fŠrzt Ý rÝkiseigu um skei­, eru bankastarfsemi og stjˇrnmßl enn sem fyrr g÷rˇtt blanda. Reynslan ber vitni. Einkabankar ■urfa strangt a­hald og eftirlit vegna kerfislŠgrar tilhneigingar ■eirra til a­ vaxa of hratt  og velta ■ungum byr­um ß saklausa vegfarendur.

 

FrÚttabla­i­, 5. marz 2009.


Til baka