Lengi lifir Ý g÷mlum glŠ­um

Vi­ lifum vi­sjßrver­a tÝma.

ForsŠtisrß­herra KatalˇnÝu hefur lřst ■eirri sko­un a­ Spßnn sÚ ekki lengur ˇskora­ lř­rŠ­isrÝki, lř­rŠ­i­ ■ar sÚ sj˙kt. ┴sakanir um vanvir­ingu vi­ lř­rŠ­i ganga raunar ß bß­a bˇga. Katalˇnar eiga Ý h÷ggi vi­ rÝkisstjˇrn Spßnar vegna ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu sem ■ingi­ Ý Barselˇnu ßkva­ a­ halda 1. oktˇber n.k. um stofnun sjßlfstŠ­s rÝkis Ý KatalˇnÝu. Stjˇrnin Ý MadrÝd hefur banna­ atkvŠ­agrei­sluna og segist munu draga katalˇnska stjˇrnmßlamenn fyrir dˇm fari h˙n fram. Margir Katalˇnar segjast kunna skřringu ß ■essu hßttalagi spŠnsku stjˇrnarinnar. Ůeir segja m.a. a­ enn lifi Ý g÷mlum glŠ­um herforingjastjˇrnar Francos 1936-1975, nßins bandamanns Hitlers og Mussolinis.

Ůarna er tr˙lega einnig a­ finna skřringuna ß ■vÝ a­ ■ekktasti l÷gfrŠ­ingur Spßnar, Baltasar Garzon, var sviptur l÷gmannsrÚttindum ■ar Ý 11 ßr. Hva­ haf­i hann til sakar unni­? Hann ßtti manna mestan ■ßtt Ý a­ l÷gum var loksins komi­ yfir Augusto Pinchet, sÝleska einrŠ­isherrann. Garzon hˇf sÝ­ar mßlsˇkn heima fyrir vegna mannrÚttindabrota Franco-stjˇrnarinnar og einnig gegn argentÝnskum herforingjum.

ArgentÝna glÝmir einmitt vi­ ß■ekkan vanda. ╔g ■ekkti h÷rkusvipinn ß bor­al÷g­um hersh÷f­ingjum sem ur­u ß vegi mÝnum Ý ˇperunni Ý Buenos Aires, Teatro Colˇn, fyrir nokkrum ßrum. Ůeir hafa ekki lagt upp laupana ■rßtt fyrir glŠpina sem ß ■ß s÷nnu­ust og sumir ■eirra fengu dˇma fyrir. Barnlausir hersh÷f­ingjar ur­u sumir uppvÝsir a­ ■vÝ a­ hafa rŠnt ungab÷rnum sumra fˇrnarlamba sinna og Šttleitt ■au; sÚrst÷k leyniskrifstofa sß um mßli­ fyrir ■ß. Og n˙ brei­a sumir ■essara manna og afkomendur ■eirra ˙r sÚr einnig Ý okkar heimshluta. Hvert sŠkja ■eir kjarkinn?

Byrjum Ý BandarÝkjunum. Ţmis ummŠli Trumps forseta, t.d. um a­ nřnasistar og andstŠ­ingar ■eirra hafi gˇ­u fˇlki ß a­ skipa ß bß­a bˇga, er vert a­ sko­a Ý ljˇsi ■ess a­ fa­ir hans var handtekinn ß fundi Ku Klux Klan, alrŠmdra hry­juverkasamtaka sem halda fram yfirbur­um hvÝta kynstofnsins og taka sÚr nasismann m.a. a­ ■vÝ leyti til fyrirmyndar. Mikil fjßrframl÷g Koch-brŠ­ra til stu­nings frambjˇ­endum rep˙blikana undangengin ßr me­ fulltingi HŠstarÚttar er me­ lÝku lagi vert a­ sko­a Ý ljˇsi ■ess a­ Fred Koch fa­ir ■eirra brŠ­ra starfa­i um hrÝ­ Ý SovÚtrÝkjum StalÝns og sÝ­an Ý Ůřzkalandi Hitlers ■ar sem hann hjßlpa­i til vi­ a­ smyrja strÝ­smaskÝnu nasista og haf­i stjˇrnmßla÷fgar fyrir sonum sÝ­um Š sÝ­an. Ekki nˇg me­ ■etta: BandarÝsk skjalas÷fn sta­festa a­ fa­ir Bush eldri forseta og afi Bush yngri, Prescott Bush, var Ý nßnum vi­skiptatengslum vi­ nasista og ßtti a­ild a­ valdarßnstilraun Ý Washington 1934.

Si­aveiklun bandarÝskra rep˙blikana undangengna ßratugi hefur ßgerzt sÝ­ustu ßr. Me­fylgjandi strÝ­sßstand ß ■inginu Ý Washington og ver­skulda­ vantraust kjˇsenda ß ■inginu er vert a­ sko­a Ý ■essu ljˇsi. ═ ■essu ■rßa andr˙mslofti gengur Ku Klux Klan n˙ Ý endurnřjun lÝfdaganna. Ífgahundanir ■ykjast n˙ eiga bandamann Ý HvÝta h˙sinu, bandamann sem hikar ekki vi­ a­ lřsa samst÷­u me­ ■eim, en ■a­ ger­u hvorki Bush eldri nÚ Bush yngri nokkurn tÝmann hva­ sem annars mß segja um feril ■eirra.

 

Timothy Snyder, prˇfessor Ý sagnfrŠ­i Ý Yale-hßskˇla Ý BandarÝkjunum, fjallar um ■ennan vanda Ý nřrri mets÷lubˇk, On Tyranny (Um har­stjˇrn) sem hann kynnti ß BˇkmenntahßtÝ­ Ý ReykjavÝk fyrir sk÷mmu. Snyder er sÚrfrŠ­ingur Ý s÷gu Evrˇpu ß 20. ÷ld og lřsir umhugsunarver­um og beinlÝnis ˇgnvekjandi hli­stŠ­um ßranna milli heimsstyrjaldanna vi­ atbur­i sÝ­ustu ßra bß­um megin Atlantshafs. Hann rekur m.a. hversu au­rŠ­i ˇgnar n˙ lř­rŠ­i Ý BandarÝkjunum me­ fulltingi HŠstarÚttar lÝkt og au­rŠ­i og ■jˇfrŠ­i stendur r˙ssnesku lř­rŠ­i fyrir ■rifum. Snyder veltir ■vÝ fyrir sÚr hvort Kaninn sÚ ß s÷mu lei­ og R˙ssar.

P˙tÝn forseti hefur a­ s÷nnu řmsa hŠfa menn Ý kringum sig, t.d. Elviru Nabiullinu se­labankastjˇra. Sama ver­ur ekki sagt um Trump forseta eins og John Nichols bla­ama­ur lřsir Ý nřrri bˇk um fˇlki­ – hann segir ill■ř­i­ – sem Trump hefur ra­a­ Ý kingum sig, hŠttulegt fˇlk sem sŠttir sig ekki vi­ fÚlagslegar framfarir sÝ­ustu ßratuga, ■.m.t. borgararÚttindi bl÷kkumanna, og kennir innflytjendum, jafnvel b÷rnum, um ˇfarir sÝnar og reynir a­ sn˙a klukkunni vi­.

═ ■essu ljˇsi er vert a­ sko­a framfer­i ┌tlendingastofnunar og dˇmsmßlarß­uneytisins gagnvart varnarlausum erlendum b÷rnum hÚr heima. SŠmdarmissir Al■ingis og me­fylgjandi vantraust fˇlksins Ý landinu eru angar ß sama mei­i. Meira nŠst.

FrÚttabla­i­, 21. september 2017.


Til baka