Hękkun lįgmarkslauna

Landiš logar nś eina feršina enn ķ verkföllum, sem hvergi sér fyrir endann į. Engum žarf aš koma ófrišarbįliš į óvart eftir žaš sem į undan er gengiš. Į fyrri tķš mįtti stundum meš réttu kenna óraunhęfum kaupkröfum verklżšsfélaga um kollsteypur į vinnumarkaši, t.d. ķ sólstöšusamningunum 1977. Žį var samiš um fjóršungshękkun launa į einu bretti yfir lķnuna. Veršbólgan jókst ķ įföngum upp ķ 83% įriš 1983.

Aš žessu sinni viršast ašrir en launžegar og forustumenn žeirra bera höfušįbyrgš į hvernig komiš er į vinnumarkaši. Aukin misskipting sem kristallast ķ skefjalausri sjįlftöku hefur įsamt öšru hleypt illu blóši ķ kjaravišręšur. Hįtekjumenn hafa ķtrekaš storkaš launžegum meš lįgar tekjur. Nżtt dęmi er žrišjungshękkun stjórnarlauna ķ HB Granda, sem žiggur enn sem fyrr svo aš segja ókeypis ašgang aš sameignaraušlindinni ķ sjónum. Annaš dęmi er endurvaktir bónusar ķ bönkum, sem lśta engri samkeppni erlendis frį. Žrišja dęmiš er mįlarekstur sešlabankastjórans gegn Sešlabankanum fyrir dómstólum vegna launadeilu. Fjórša dęmiš er eitt fyrsta verk rķkisstjórnarinnar 2013, en žaš var afturköllun fyrri įkvöršunar um hękkun veišigjalda eins og til aš auglżsa aš nógir séu helvķtis peningarnir eins og Fjölnismenn sögšu stundum hver viš annan.

Launžegar fara nś fram į rķflega kjarabót til aš jafna metin, žótt žeir megi vita aš veršbólgan mun žį aftur lįta į sér kręla. Fyrir launžegum meš lįgar tekjur og mišlungstekjur viršist vaka vonin um aš halda hlut sķnum gagnvart hįtekjuhópum, jafnvel žótt leišréttingin kunni aš hękka höfušstól verštryggšra lįna og rżra kaupmįtt allra hópa žegar frį lķšur. Viš bętist aš žvķ er viršist almennari įhugi en įšur į aš efla hag žeirra sem bera minnst śr bżtum.

 

Lengi vel var žaš vištekin skošun mešal hagfręšinga aš lögfesting eša hękkun lįgmarkslauna vęri nęr sjįlfvirk įvķsun į aukiš atvinnuleysi žar eš hękkun launa myndi knżja vinnuveitendur til aš męta kostnašaraukanum meš žvķ aš fękka fólki. Nįnari athugun sķšustu 15-20 įr hefur breytt žessu višhorfi. Rannsóknir hagfręšinga į afleišingum hęrri lįgmarkslauna ķ Bandarķkjunum viršast benda til minni įhrifa į atvinnuleysi en įšur var tališ. Žaš stafar einkum af žvķ aš į fįkeypismarkaši, žar sem fįir vinnuveitendur keppa um vinnuafliš, draga bindandi lįgmarkslaun śr markašsvaldi vinnuveitenda, ž.e. śr getu žeirra til aš halda launum og atvinnu nišri. Žessi nżja vitneskja hefur rutt sér til rśms ķ löggjöf ķ Bandarķkjunum, Bretlandi og vķšar.

Lįgmarkslaun į landsvķsu ķ Bandarķkjunum eru nś 7,25 dalir į tķmann og nį frį 5 dölum ķ Wyoming upp ķ 9,50 dali ķ höfušborginni Washington. Lįgmarkslaun į landsvķsu voru hękkuš sķšast 2009. Obama forseti hefur hvatt Bandarķkjažing til aš hękka žau ķ įföngum upp ķ 12 dali į tķmann 2020. Žaš samsvarar 275.000 krónum į mįnuši hér heima mišaš viš 40 stunda vinnuviku. Forsetinn styšst m.a. viš rannsóknir sem benda til aš hękkun lįgmarkslauna śr 7,25 dölum į tķmann (170.000 kr. į mįnuši) upp ķ 9 dali į tķmann (211.000 kr. į mįnuši) myndi hękka tekjur 7,6 milljóna launžega og auka atvinnuleysi um 0,1% af mannaflanum. Hękkun lįgmarkslauna śr 7,25 dölum upp ķ 10,10 dali į tķmann (237.000 kr. į mįnuši) myndi meš lķku lagi hękka tekjur 16,5 milljóna launžega og auka atvinnuleysi um 0,3% af mannaflanum. Sömu heimildir herma, aš hękkun lįgmarkslauna ķ 9 dali (eša 10,10 dali) į tķmann myndi lyfta 300.000 (eša 900.000) manns upp fyrir fįtęktarmörk.

Obama forseti heldur žvķ sem sagt fram, studdur rękilegum rannsóknum hagfręšinga, aš hękkun lįgmarkslauna um meira en žrišjung myndi auka tekjur tķunda hvers vinnandi manns og lyfta 900.000 manns upp śr fįtękt, en hafa jafnframt vinnuna af žrem af hverjum žśsund. Forsetinn telur žaš vera góš skipti. Dęmi nś hver fyrir sig.

 

Įšur var yfirleitt tališ aš atvinnumissir af völdum hękkunar lįgmarkslauna hlyti aš vega žyngra en tekjuauki žeirra sem halda vinnunni. Nś žykjast margir, žar į mešal Obama Bandarķkjaforseti, sjį og skilja ķ ljósi nżrra rannsókna aš svo žurfi ekki aš vera. Hęg voru heimatökin. Einn helzti upphafsmašur žessara rannsókna, Alan Krueger prófessor ķ Princeton-hįskóla, var um skeiš ašalefnahagsrįšgjafi forsetans. Lįgmarkslaun eru lögbundin alls stašar į OECD-svęšinu nema į Noršurlöndum, Ķtalķu og Sviss (Žjóšverjar lögfestu lįgmarkslaun ķ įrsbyrjun 2015; žau nema 8,50 evrum į tķmann eša 213.000 kr. į mįnuši). Lęgst eru lįgmarkslaunin aš vķsu ķ Bandarķkjunum og Japan sem hlutfall af mešallaunum eša 38% boriš saman viš 47% ķ Bretlandi og 61% ķ Frakklandi. Frakkar bśa viš mun meira atvinnuleysi en Bandarķkjamenn, sumpart trślega af völdum of hįrra lįgmarkslauna ķ Frakklandi.

Hagfręšingar stjórnvalda og strķšandi fylkinga į vinnumarkaši hér heima hefšu žurft aš gefa žessum erlendu fyrirmyndum gaum ķ tęka tķš og ręša žęr viš launžega frekar en aš horfa į landiš sogast inn ķ haršvķtug verkföll m.a. vegna įgreinings um getu vinnuveitenda til aš hękka lęgstu launin aš óbreyttri veršbólgu.

Fréttablašiš, 30. aprķl 2015.


Til baka